BAKI,AzerVoice
“Səyahət insanı əvvəl heyran edir, sonra isə nağılçıya çevirir” — İbn Battuta. İslam dünyasının ən məşhur səyyahlarından biri olan İbn Battuta, müasir dövrə qədər yaşamış bütün digər səyyahlardan daha çox yol qət etmiş tarixi şəxsiyyətlərdən biridir. Onun ömrü boyu keçdiyi məsafə təxminən 117 min kilometrə bərabərdir ki, bu da onu orta əsrlərin ən böyük səyyahı kimi tarixə salıb.
İbn Battuta 1304-cü ildə Mərakeşin Tanjer şəhərində anadan olub. Onun əsas və ən mühüm əsəri olan “Rihla” (Yolçuluq) səyahətnaməsi, təxminən 30 il davam edən səfərləri zamanı gördüklərini, müşahidələrini və yaşadıqlarını əhatə edir. Bu əsərdə o, demək olar ki, bütün İslam dünyasını və ona bitişik bölgələri gəzərək əldə etdiyi bilgiləri qələmə alıb.
İbn Battuta səfərlərinin miqyasına görə Zheng He (təxminən 50 min km) və Marko Polonu (təxminən 24 min km) geridə qoyaraq, tarixdə ən çox səyahət edən səyyah kimi tanınır. Onun ümumi səfər məsafəsi müxtəlif mənbələrdə 117 min kilometr kimi göstərilir.
İbn Battutanın ailəsi Bərbər (Əmazıq) mənşəli idi. O, 21 yaşında Həcc ziyarəti üçün Məkkəyə yola düşmüşdü. Lakin bu səfər onun həyatında dönüş nöqtəsinə çevrildi. Həcc yolçuluğu zamanı zəvvarların müxtəlif şəhərlərdə tanınmış alimləri ziyarət etməsi və onlardan elm öyrənməsi adət idi. Bu ənənə İbn Battutanın səfərlərinin uzanmasına və onu uzun illər davam edən səyahətlərə sövq etdi.
Məkkədən ayrıldıqdan sonra o, İran, İraq, Azərbaycan, Yəmən və Afrika ölkələrini dolaşdı. İbn Battuta həmçinin Moqadişuya səfər etdi, Keniya və Tanzaniya sahillərini araşdırdı və bu bölgələrdə sosial-mədəni həyatla yaxından tanış oldu.
Onun səfərləri təhlükəsiz keçmirdi. İbn Battuta Hindistanda quldur hücumlarına məruz qalmış, Kalikut yaxınlığında isə gəmi qəzasından sağ çıxmışdı. Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, o, səyahətlərini davam etdirdi və hətta bugünkü Monqolustan ərazilərinə qədər gedib çıxdı.
Çin, İbn Battutanın səyahətlərində dönüş nöqtəsi oldu. Məhz buradan sonra o, geri qayıtmaq qərarına gəldi və 1349-cu ildə Tanjerə dönərək doğma Mərakeş torpağına qayıtdı. Tanjerə döndükdən sonra o, uzun illər ərzində topladığı təəssüratları yazıya alaraq “Rihla” əsərində cəmləşdirdi.
“Rihla” kitabı XIV əsr və sonrakı dövrlər üçün müsəlman dünyasının sosial, mədəni və siyasi tarixi baxımından mühüm mənbə hesab olunur. Bu əsər orta əsr İslam coğrafiyasının gündəlik həyatı, idarəçilik formaları, ticarət yolları və mədəni əlaqələri haqqında dəyərli məlumatlar təqdim edir.
Rihlanı tamamladıqdan sonra İbn Battutanın həyatı haqqında məlumatlar məhduddur. Məlum olan odur ki, o, Mərakeşdə hakim (qazi) kimi çalışıb və təxminən 1368-ci ildə vəfat edib.
1375-ci ildə hazırlanmış məşhur Katalan Atlasında, dəvənin sol alt hissəsində təsvir olunan fiqurun, böyük Mali hökmdarı Mansa Musanı ziyarətə gedən İbn Battuta olduğu ehtimal edilir. Abraham Kreskes tərəfindən tərtib edilən bu atlas, Qərbi Afrikadan Avropaya, Aralıq dənizinə və Yaxın Şərqə uzanan qızıl ticarətini və qloballaşmanı simvolizə edən mühüm xəritələrdən biridir.
Dahi səyyah İbn Battuta, göstərdiyi şücaət və bəşəriyyətə verdiyi töhfələrə görə bu gün də İslam dünyasında ehtiramla xatırlanır və gələcək nəsillər üçün ilhamverici bir örnək olaraq qalır.