BAKI,AzerVoice

Tarix bu gün həm qədim sirlərin açılmasına, həm də müasir siyasi faciələrə şahidlik edib. 16 fevral – Rusiyanın ən səs-küylü müxalifətçisi Aleksey Navalnının Arktika həbsxanasında müəmmalı şəkildə öldüyü, Misirdə arxeoloq Hovard Karterin Firon Tutanxamonun qızıl tabutunu ilk dəfə açaraq dünyaya səs saldığı gündür. Bu gün həm də qlobal istiləşmə ilə mübarizənin əsas sənədi olan Kioto Protokolunun qüvvəyə mindiyi, Türkiyədə Türk Hava Qurumunun (Türk Təyyarə Cəmiyyəti) əsasının qoyulduğu və Litvanın müstəqilliyini elan etdiyi tarixdir. Fidel Kastronun andiçməsindən Hizbullahın manifestinə, Daşkənddəki sui-qəsddən Miranda peykinin kəşfinə qədər – AzerVoice 16 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

Misir Fironunun Sifarişi: Qədim Misir fironu II Ramzesin ən böyük heykəlinin tikintisi üçün əmr verdiyi gün kimi qəbul edilən simvolik tarix (e.ə. 1240-cı illər).

Damiyettanın Alınması: Yeddinci Səlib yürüşü zamanı Fransa kralı IX Lüdviq Misirin strateji Damiyetta şəhərinə daxil oldu (1249).

İspan İnkvizisiyası: İspaniya inkvizisiyası bütün Hollandiya əhalisini bidətçi (kafir) elan edərək ölümə məhkum edən misli görünməmiş bir fərman imzaladı (1568).

İvan Qroznının Fərmanı: Rusiya çarı İvan Qroznı (Qorxunc İvan) Rusiyanın ilk hərbi nizamnaməsi sayılan "Sərhəd Xidməti haqqında" hökmü imzaladı. Bu, Rusiya sərhəd qoşunlarının yaranma günü sayılır (1571).

I Pyotrun Vərəsəlik Fərmanı: Rusiya imperatoru I Pyotr taxt-tacın vərəsəliyi haqqında fərman imzalayaraq imperatora öz xələfini təyin etmək hüququ verdi (1722).

Tripoli Limanında Hücum: ABŞ leytenantı Stefen Dekatur, Əlcəzair və Liviya korsarlarına (Bərbər müharibələri) qarşı cəsarətli əməliyyat keçirərək ələ keçirilmiş "USS Philadelphia" gəmisini yandırdı (1804).

Prussiya İslahatları: Prussiyada hərbi islahatlar komissiyası yaradıldı, bu da Almaniyanın gələcək hərbi qüdrətinin təməlini qoydu (1808).

Fort Donelson Döyüşü: ABŞ Vətəndaş Müharibəsində general Uliss Qrant, Tennessi ştatındakı Fort Donelson qalasını ələ keçirdi. Bu, Şimalın ilk böyük qələbəsi idi (1862).

Cənubi Afrikada Qızıl: Cənubi Afrikanın Yohannesburq şəhəri yaxınlığında böyük qızıl yataqları aşkar edildi (1886).

Erzurumun İşğalı: Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Rusiya imperiya ordusu Osmanlı dövlətinin strateji şəhəri olan Erzurumu işğal etdi (1916).

Litva Müstəqilliyi: Litva Şurası Vilnüsdə imzaladığı aktla Litvanın Rusiya və Almaniyadan müstəqilliyini elan etdi (1918).

Ukrayna Kuban Respublikası: Kuban Xalq Respublikası öz müstəqilliyini elan etdi, lakin tezliklə bolşeviklər tərəfindən işğal olundu (1918).

Qızıl Ordu İrəvanda: Ermənistanda sovet hakimiyyətinə qarşı Daşnakların başlatdığı "Fevral üsyanı" nəticəsində İrəvan qısa müddətə sovetlərdən azad edildi (apreldə yenidən işğal olundu) (1921).

Tutanxamonun Sərdabəsi: İngilis arxeoloq Hovard Karter, Firon Tutanxamonun (KV62) dəfn kamerasını möhürləyən son qapını açdı və sarkofaqı tapdı (1923).

Türk Hava Qurumu: Türkiyə Cümhuriyyətinin banisi Mustafa Kamal Atatürkün əmri ilə "Türk Təyyarə Cəmiyyəti" (indiki Türk Hava Qurumu) yaradıldı (1925).

Süni Lif: "DuPont" şirkətinin kimyaçısı Uolles Karoters neylonu (ilk sintetik polimer) ixtira etdi (1937).

Venesuela Müharibədə: Venesuela Almaniya və Yaponiyaya müharibə elan edərək Antihitler koalisiyasına qoşuldu (1945).

Korreqidor Desantı: İkinci Dünya Müharibəsində ABŞ qüvvələri Filippinin Korreqidor adasını yaponlardan azad etmək üçün desant əməliyyatına başladı (1945).

SSRİ-də Kibernektika: SSRİ-də ilk dəfə olaraq elektron hesablama maşını (EHM) üçün layihə təsdiq edildi (1946).

Mirandanın Kəşfi: Astronom Jerar Koyper Uran planetinin peyki olan Mirandanı kəşf etdi (1948).

Fidel Kastro Baş Nazir: Kuba inqilabından sonra Fidel Kastro ölkənin Baş naziri vəzifəsinə and içdi (1959).

Kosmosa İlk Bərk Yanacaq: NASA "Explorer 9" peykini kosmosa buraxdı. Bu, bərk yanacaqlı raketlə orbitə çıxarılan ilk peyk idi (1961).

Türkiyədə 6-cı Donanma: İstanbulda ABŞ-ın 6-cı Donanmasının gəlişinə qarşı etiraz aksiyaları (Qanlı Bazar hadisələri ərəfəsi) başladı (1969).

911 Xidməti: ABŞ-da ilk "911" təcili yardım zəngi Alabamada edildi (1968).

Qvineya-Bissau Tanındı: SSRİ Qvineya-Bissaunun müstəqilliyini rəsmən tanıdı (1974).

İran İnqilabı Edamları: İranda İslam İnqilabından sonra Şah rejiminə sadiq qalan yüksək rütbəli generalların ilk qrupu edam edildi (1979).

Hizbullahın Yaranması: Livanda fəaliyyət göstərən şiə qruplaşması Hizbullah öz quruluş bəyannaməsini və məqsədlərini dünyaya elan etdi (1985).

Mixail Lermontov Gəmisi: Sovet kruiz layneri "Mixail Lermontov" Yeni Zelandiya sahillərində qayalara çırpılaraq batdı (1986).

İsraildə Məhkəmə: Nasist hərbi cinayətkarı İvan Demyanyukun ("İvan Qroznı") məhkəməsi Qüdsdə başladı (1987).

Lokerbi İstintaqı: Şotlandiya polisi "Pan Am 103" reysinin partladılmasının bomba ilə törədildiyini rəsmən təsdiqlədi (1989).

London və Vaşinqton: Körfəz müharibəsi zamanı İRA terrorçuları Londonda dəmir yolu stansiyalarını bombaladı, eyni vaxtda ABŞ prezidenti ata Buş İraqa qurudan hücumu rədd etdi (1991).

Zviad Qamsaxurdiya: Gürcüstanın birinci prezidenti Zviad Qamsaxurdiyanın cəsədi Qroznıdan (Çeçenistan) Gürcüstana gətirilərək yenidən dəfn edildi (ölümündən illər sonra) (2007).

Çin Təyyarə Qəzası: Tayvanın "China Airlines" şirkətinə məxsus təyyarə yaşayış məhəlləsinə düşdü, 202 nəfər öldü (1998).

Daşkənddə Sui-qəsd: Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddə Nazirlər Kabinetinin binası qarşısında silsilə partlayışlar törədildi. Prezident İslam Kərimov sui-qəsddən sağ qaldı. Hadisədə 16 nəfər öldü (1999).

Kosovoda Terror: Poduyevo şəhərində serb millətçiləri tərəfindən "Niş Ekspress" avtobusu partladıldı, 12 serb mülki vətəndaş öldü (2001).

Kioto Protokolu: Qlobal istiləşmə ilə mübarizəni hədəfləyən Kioto Protokolu rəsmən qüvvəyə mindi (2005).

Liviya İnqilabı Genişləndi: Liviyada Müəmmər Qəddafi rejiminə qarşı etirazlar ölkənin ikinci böyük şəhəri Benqazidə nəzarətdən çıxdı (2011).

Yəməndə Atışma: Yəmənin paytaxtı Sənada nümayişçilərlə polis arasında toqquşmalarda 2 nəfər öldü, inqilab qızışdı (2011).

Bəhreyn Dəfn Mərasimi: Bəhreyn təhlükəsizlik qüvvələri etirazçıların dəfn mərasiminə atəş açdı, ölənlərin sayı artdı (2011).

Misir Arxeologiyası: Luksor şəhərində qədim Misir vəzirinə aid 3500 illik sərdabə aşkar edildi (2013).

Papa və Tramp: Roma Papası Fransisk ABŞ prezidentliyinə namizəd Donald Trampın miqrasiya siyasətini tənqid edərək "Divar tikən xristian deyil" dedi (2016).

Pakistan Terroru: Sind əyalətində Lal Şahbaz Qələndər məqbərəsində İŞİD tərəfindən törədilən partlayışda 88 nəfər həlak oldu (2017).

Zimbabve Lideri: Zimbabvenin uzunmüddətli müxalifət lideri Morqan Tsvangirai vəfat etdi (2018).

Efiopiyada Fövqəladə Vəziyyət: Efiopiya hökuməti Baş nazirin istefasından sonra ölkədə fövqəladə vəziyyət elan etdi (2018).

Münhen Təhlükəsizlik Konfransı: Konfransda Qərb liderləri ilə Rusiya arasında Ukrayna və qlobal təhlükəsizlik mövzusunda gərgin debatlar başladı (2019).

Koronavirus Fransada: Asiyadan kənarda ilk COVID-19 ölümü Fransada qeydə alındı (80 yaşlı çinli turist) (2020).

Myanmar Etirazları: Myanmada hərbi çevrilişə qarşı keçirilən nümayişlərdə polis atəş açdı, yaralananlar oldu (2021).

Ukrayna Kiberhücum: Ukraynanın Müdafiə Nazirliyi və banklarına qarşı tarixin ən böyük DDoS (kiber) hücumu həyata keçirildi (2022).

Braziliya Daşqınları: Braziliyanın Petropolis şəhərində güclü yağışlar torpaq sürüşməsinə səbəb oldu, 230-dan çox insan öldü (2022).

Avropa Məhkəməsi: Avropa Ədalət Məhkəməsi, Aİ fondlarının qanunun aliliyi prinsipinə əməl etməyən ölkələrə (Polşa və Macarıstan) verilməməsini qanuni saydı (2022).

Şotlandiya Lideri: Şotlandiyanın Birinci Naziri Nikola Stercen istefa verdiyini rəsmən açıqladı (2023).

Zəlzələ Yardımları: BMT, Suriyada zəlzələdən zərər çəkənlərə yardım üçün 400 milyon dollar çağırışı etdi (2023).

İsrail Qanunu: İsrail parlamenti (Knesset), terrorçuluqda təqsirli bilinən şəxslərin vətəndaşlıqdan məhrum edilməsini nəzərdə tutan qanunu qəbul etdi (2023).

Aleksey Navalnı Öldü: Rusiyanın ən tanınmış müxalifət lideri Aleksey Navalnı, Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsindəki "Qütb Canavarı" (IK-3) xüsusi rejimli koloniyasında qəflətən vəfat etdi. Onun ölümü Qərb dünyasında şok effekti yaratdı və Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalara səbəb oldu (2024).

Avdeevka Döyüşü: Ukrayna ordusu, mühasirəyə düşməmək üçün Avdeevka şəhərindən taktiki geri çəkilməyə başladı (2024).

Taker Karlson Dubayda: Amerikalı jurnalist Taker Karlson Putinlə müsahibədən sonra Dubayda keçirilən sammitdə ABŞ mediasını və hökumətini tənqid etdi (2024).

Yunanıstan Evliliyi: Yunanıstan parlamenti eynicinsli evlilikləri qanuniləşdirən qanun layihəsini təsdiqlədi (2024).

Misir İqtisadiyyatı: Misir hökuməti BVF ilə yeni kredit sazişi üçün danışıqları sürətləndirdi (2024).

Fatih Terim Yunanıstanda: "Panathinaikos"un baş məşqçisi Fatih Terim Yunanıstan kubokunun yarımfinalında PAOK üzərində qələbə qazandı (2024).

Azərbaycan Nefti: "Azeri Light" markalı neftin qiyməti dünya bazarında 85 dolları ötdü (2024).

Pakistan Seçkiləri: Pakistanda seçki nəticələrinə etiraz edən partiyalar ölkə boyu nümayişlər keçirdi (2024).