BAKI,AzerVoice

Tarix bəzən diktatorların sonunu, bəzən də yeni dövlətlərin doğuşunu eyni günə sığışdırır. 11 fevral – Tehranda Şah rejiminin süqutu ilə İslam İnqilabının qələbə çaldığı, Qahirədə isə 30 illik Hüsnü Mübarək hakimiyyətinin "Ərəb Baharı" qarşısında diz çökdüyü gündür. Bu gün həm də Cənubi Afrikada aparteid rejiminə qarşı mübarizənin simvolu Nelson Mandelanın 27 illik həbsdən sonra azadlığa çıxaraq dünyaya əl yellədiyi tarixdir. Vatikana müstəqillik verən müqavilədən Aleksandr Qriboyedovun Tehranda qətlinə, Yalta konfransının bitməsindən Uitni Hyustonun ölümünə qədər – AzerVoice 11 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

Yaponiyanın Quruluşu: Əfsanəyə görə, İmperator Cimmu Yaponiyanın ilk imperatoru olaraq taxta çıxdı və Yaponiya dövlətinin əsası qoyuldu (E.ə. 660).

Britannikun Ölümü: Roma imperatoru Klavdiusun oğlu Britannik, imperator Neron tərəfindən zəhərlənərək öldürüldü. Neronun hakimiyyəti möhkəmləndi (55).

Səlibçilərin Məğlubiyyəti: Səlib yürüşləri zamanı Mənsurə döyüşündə (Misir) müsəlmanlar Fransa kralı IX Lüdviqi və ordusunu darmadağın etdi (1250).

III Muradın Ölümü: 12-ci Osmanlı padşahı III Murad vəfat etdi. O, imperiyanı ən geniş sərhədlərə çatdıran sultanlardan biri idi (1595).

Robert Fultonun Patenti: Amerikalı mühəndis Robert Fulton buxar gəmisinin təkmilləşdirilmiş versiyası üçün patent aldı, bu da dənizçilikdə inqilab etdi (1809).

Norveç Müstəqilliyi: Norveç Danimarkadan ayrılaraq öz müstəqilliyini elan etdi (1814).

Qriboyedovun Qətli: Rus diplomatı və yazıçısı Aleksandr Qriboyedov Tehrandakı Rusiya səfirliyinə hücum edən qəzəbli kütlə tərəfindən qətlə yetirildi (1829).

Lurd Möcüzəsi: Fransada 14 yaşlı Bernadett Subiru Müqəddəs Məryəmi gördüyünü iddia etdi. Lurd şəhəri katolik dünyasının ən böyük ziyarətgahına çevrildi (1858).

Meysi Konstitusiyası: Yaponiyada ilk konstitusiya qəbul edildi, ölkə konstitusiyalı monarxiyaya keçdi və modernləşmə sürətləndi (1889).

Emma Qoldman Həbsi: Anarxist və feminist Emma Qoldman doğum nəzarəti haqqında məlumat yaydığı üçün ABŞ-da həbs edildi (1916).

İnsulinin Kəşfi: Kanadalı alim Frederik Bantinq insulini kəşf etdiyini elan etdi, diabet xəstələri üçün yeni ümid yarandı (1922).

Qış Olimpiadası 1928: İsveçrənin Sankt-Morits şəhərində II Qış Olimpiya Oyunlarının açılışı oldu (1928).

Vatikanın Müstəqilliyi: İtaliya diktatoru Benito Mussolini və Papa XI Piy arasında "Lateran sazişləri" imzalandı. Vatikan rəsmən müstəqil dövlət statusu aldı (1929).

Süni Peyk: SSRİ-nin "Sputnik 5" peyki üzərində itlərlə kosmosa uçuş sınaqları üçün hazırlandı (1938).

Stalinin Nüvə Qərarı: İosif Stalin SSRİ-də atom bombasının yaradılması proqramının başladılması barədə sərəncam imzaladı (1943).

Yalta Konfransı Bitdi: Stalin, Ruzvelt və Çörçillin iştirakı ilə keçirilən tarixi Yalta Konfransı başa çatdı. Dünyanın müharibədən sonrakı xəritəsi təsdiqləndi (1945).

Robot İsaak Asimov: İsaak Asimovun "Mən, Robot" əsərində "Robototexnikanın Üç Qanunu" ilk dəfə tam şəkildə formalaşdırıldı (1950 - nəşr tarixi).

SSRİ-İsrail Əlaqələri: SSRİ İsraillə diplomatik əlaqələri kəsdi (bu qərar Tel-Əvivdəki sovet səfirliyinə bomba atılmasından sonra verildi) (1953).

Kipr Razılaşması: Türkiyə və Yunanıstan hökumətləri Sürixdə Kipr Respublikasının yaradılması barədə razılığa gəldilər (1959).

Beatles Konserti: "The Beatles" qrupu ABŞ-da ilk canlı konsertini Vaşinqtondakı "Washington Coliseum"da verdi (1964).

Kiprdə Çatışma: Kiprin Limassol şəhərində yunanlar və türklər arasında silahlı toqquşmalar başladı (1964).

Yaponiya Peyki: Yaponiya özünün ilk süni peyki "Osumi"ni orbitə çıxararaq kosmik dövlətlər klubuna daxil oldu (1970).

BMT-də Çin: ABŞ prezidenti Riçard Nikson Çin Xalq Respublikasının BMT-yə üzv olmasını dəstəkləyəcəyini açıqladı (1971).

Marqaret Tetçer: Marqaret Tetçer Böyük Britaniya Mühafizəkarlar Partiyasının sədri seçildi və ölkənin ilk qadın partiya lideri oldu (1975).

İran İslam İnqilabı: Ayətullah Xomeyni tərəfdarları Tehranda nəzarəti tam ələ keçirdi. Şahın təyin etdiyi Baş nazir Şapur Bəxtiyar istefa verdi. 2500 illik İran monarxiyası süqut etdi, İslam Respublikası dövrü başladı (1979).

Əfqanıstanda Qətliam: Kabildə ABŞ səfiri Adolf Dubs terrorçular tərəfindən qaçırıldı və xilasetmə əməliyyatı zamanı öldürüldü (1979).

Polşada Baş Nazir: General Voytsex Yaruzelski Polşanın Baş naziri təyin edildi, ölkədə hərbi vəziyyət dövrü yaxınlaşırdı (1981).

Kosmik Məkik: NASA-nın "Challenger" məkisi ilk uçuşunu uğurla tamamlayaraq Yerə endi (1984).

Mandelanın Azadlığı: Cənubi Afrika lideri Nelson Mandela, Viktor Verster həbsxanasından 27 il sonra azadlığa buraxıldı. Bu hadisə aparteidin sonunun başlanğıcı oldu (1990).

Mayk Taysonun Məğlubiyyəti: Boks tarixinin ən böyük sensasiyalarından biri Tokioda baş verdi. "Dəmir" Mayk Taysonceyster Duqlasa nokautla uduzdu (1990).

Bakıda Fövqəladə Vəziyyət: SSRİ rəhbərliyi Bakıda elan edilmiş fövqəladə vəziyyətin müddətini uzatdı (1990).

Haaqa Məhkəməsi: Yuqoslaviya üzrə Beynəlxalq Cinayət Tribunalı ilk iclasını keçirdi (1993).

Kosmosda Rekord: Rus kosmonavtı Valeri Polyakov "Mir" stansiyasında 438 gün qaldıqdan sonra Yerə qayıtmaq üçün hazırlıqlara başladı (1995).

Ekvador-Peru Sülhü: Ekvador və Peru arasında sərhəd münaqişəsini bitirən atəşkəs elan edildi (1995).

Kompüter Şahmatı: IBM-in "Deep Blue" kompüteri ilə Qarri Kasparov arasındakı tarixi oyunun ikinci partiyası keçirildi (1996).

Naqano Olimpiadası: Yaponiyanın Naqano şəhərində qar yağışı səbəbindən xizək yarışları təxirə salındı (1998).

Plutonun Kəşfi: Plutonun Günəş sistemindəki ən uzaq planet (o vaxtkı təsnifatla) olması ilə bağlı yeni elmi müzakirələr başladı (1999).

Vatikanda İstefa: Roma Papası II İohann Pavel səhhətinə görə vəzifələrini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkdiyini ilk dəfə etiraf etdi (2002).

Azərbaycan Vergilər Nazirliyi: Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin yaradılmasının ildönümü qeyd edildi (2000-ci ildə yaradılıb).

Google Fiber: Google şirkəti ultra-sürətli internet layihəsi olan "Google Fiber"i təqdim etdi (2010).

Aleksandr Makkuin: Məşhur britaniyalı modelyer Aleksandr Makkuin Londondakı evində ölü tapıldı (2010).

Mübarəkin İstifası: Misir prezidenti Hüsnü Mübarək "Ərəb Baharı" etirazları fonunda istefa verdiyini və hakimiyyəti orduya təhvil verdiyini açıqladı (2011).

Uitni Hyuston Vəfat Etdi: Dünya şöhrətli müğənni Uitni Hyuston Beverli-Hillz otelində ölü tapıldı (2012).

Vatikanda Şok: Roma Papası XVI Benedikt səhhətini əsas gətirərək istefa verəcəğini açıqladı. Bu, son 600 ildə ilk belə hadisə idi (2013).

Kipr Danışıqları: Kipr probleminin həlli üçün Şimali və Cənubi Kipr liderləri arasında BMT-nin vasitəçiliyi ilə yeni danışıqlar başladı (2014).

Əlcəzair Qəzası: Əlcəzair Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus təyyarə qəzaya uğradı, 77 nəfər həlak oldu (2014).

Özgecan Aslan Cinayəti: Türkiyənin Mersin şəhərində universitet tələbəsi Özgecan Aslan vəhşicəsinə qətlə yetirildi. Bu hadisə Türkiyədə qadın zorakılığına qarşı kütləvi etirazlara səbəb oldu (2015).

Yəməndə Səfirliklər: ABŞ, Böyük Britaniya və Fransa Yəməndəki səfirliklərini bağlayaraq diplomatlarını təxliyə etdi (2015).

Qravitasiya Dalğaları: ABŞ-ın LIGO rəsədxanası Albert Eynşteynin proqnozlaşdırdığı qravitasiya dalğalarının ilk dəfə birbaşa qeydə alındığını rəsmən elan etdi. Bu, astrofizikada inqilab idi (2016).

Səudiyyə Qadınları: Səudiyyə Ərəbistanında qadınlara öz bizneslərini kişi qəyyumluğu olmadan açmağa icazə verildi (2018).

Moskva Təyyarə Qəzası: Rusiyanın "Saratov Airlines" şirkətinə məxsus An-148 təyyarəsi Moskva yaxınlığında qəzaya uğradı. 71 nəfərin hamısı öldü (2018).

İran İnqilabı 40 İl: İranda İslam İnqilabının 40 illiyi münasibətilə ölkə boyu milyonlarla insanın iştirakı ilə yürüşlər keçirildi (2019).

ÜST və Koronavirus: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı yeni koronavirusa rəsmi olaraq "COVID-19" adını verdi (2020).

Azərbaycan-Türkiyə: Türkiyə və Azərbaycan arasında hərbi əməkdaşlıq çərçivəsində Qarsda keçirilən "Qış Təlimi-2021" başa çatdı (2021).

Baydenin Ləğvi: ABŞ prezidenti Co Bayden, sələfi Trampın Meksika sərhədində divar tikintisi üçün elan etdiyi "Milli Fövqəladə Vəziyyət"i ləğv etdi (2021).

Ukrayna Gərginliyi: ABŞ kəşfiyyatı Rusiyanın Ukraynaya hər an hücum edə biləcəyi barədə xəbərdarlıq etdi, bir çox ölkə vətəndaşlarını Ukraynanı tərk etməyə çağırdı (2022).

Türkiyə Zəlzələsi: Zəlzələnin 6-cı günündə Türkiyə və Suriyada ölənlərin sayı 28 mini keçdi. Xilasetmə işləri davam edirdi (2023).

Finlandiya NATO: Finlandiya prezidenti Sauli Niinistö ölkəsinin NATO-ya üzvlük prosesini sürətləndirdiyini açıqladı (2023).

İsrail Etirazları: İsraildə məhkəmə islahatlarına qarşı keçirilən etiraz aksiyalarına yüz minlərlə insan qatıldı (2024).

NATO Baş Katibi: Yens Stoltenberq NATO ölkələrini müdafiə sənayesi istehsalını artırmağa çağırdı (2024).

İranın Peyki: İranın "Simurq" daşıyıcı raketi uğurlu sınaqdan keçdi (2024).

Super Bowl 2024: ABŞ-da ilin ən böyük idman hadisəsi olan Super Bowl LVIII keçirildi (2024).

Macarıstan Prezidenti: Macarıstan prezidenti Katalin Novak pedofiliya qalmaqalı səbəbi ilə rəsmən istefa verdi (2024).

Pakistan Seçkiləri: Pakistanda seçki nəticələrinin açıqlanması zamanı İmran Xan tərəfdarları ilə polis arasında toqquşmalar baş verdi (2024).