BAKI,AzerVoice

Tarix bu gün yeni dövlətlərin doğuşuna və qədim şəhərlərin külə dönməsinə şahidlik edib. 13 fevral – Türk dünyasında Kipr Türk Federe Dövlətinin qurulduğu və Rauf Denktaşın liderliyi ilə Şimali Kiprin müstəqilliyə gedən yolunun açıldığı gündür. Eyni zamanda, bu gün Türkiyənin Erzincan şəhərinin düşmən işğalından azad edildiyi zəfər günüdür. Qlobal arenada isə İkinci Dünya Müharibəsinin ən mübahisəli hadisəsi olan Dresden bombardmanı, Fransanın Saxara səhrasında ilk atom bombasını sınaqdan keçirməsi və elmin atası Qalileo Qalileyin inkvizisiya qarşısında mühakimə olunması bu günə təsadüf edir. Dünya Radio Günündən məşhur 'Chelyuskin' gəmisinin batmasına qədər – AzerVoice 13 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

Şotlandiyanın İlk Kralı: I Kennet Şotlandiya kralı olaraq tac qoydu və Şotlandiyanın birləşməsində mühüm rol oynadı (858).

İngiltərə İnqilabı: Şahzadə Uilyam və həyat yoldaşı Meri, İngiltərənin birgə hökmdarları elan edildi (1689).

Rusiyanın İlk Qəzeti: Rusiya imperatoru I Pyotrun əmri ilə "Vedomosti" qəzetinin nəşrinə hazırlıq başladı (1720).

İvan Krılov Doğuldu: Rus ədəbiyyatının məşhur təmsilçisi İvan Krılov Moskvada dünyaya gəldi (1769).

Admiral Nelsonun Gözü: İngilis donanmasının əfsanəsi Horatio Nelson, Korsika döyüşündə sağ gözünü itirdi (1794).

Qacar-Rusiya Savaşları: Rusiya qoşunları Lənkəran xanlığını mühasirəyə almaq üçün hazırlıqlara başladı (1813).

Mirzə Şəfi Vazeh: Böyük Azərbaycan şairi və maarifçisi Mirzə Şəfi Vazeh Gəncədə vəfat etdi (1852).

Cessi Ceymsin Soyğunu: Məşhur amerikalı qanunsuz Cessi Ceyms və bandası ilk bank soyğununu (Missuri ştatında) həyata keçirdi (1866).

Fyodor Şalyapin Doğuldu: Dünya şöhrətli rus opera müğənnisi Fyodor Şalyapin Kazanda dünyaya gəldi (1873).

Vaqnerin Vəfatı: Alman bəstəkarı Riçard Vaqner Venesiyada ürək tutmasından vəfat etdi (1883).

Lümyer Qardaşları: Oqyust və Lui Lümyer qardaşları sinematoqraf cihazı üçün patent aldılar (1895).

Mata Hari Həbs Edildi: Birinci Dünya Müharibəsinin ən məşhur casusu Mata Hari, Fransa kəşfiyyatı tərəfindən Parisdə həbs olundu (1917).

Erzincanın Qurtuluşu: Türkiyənin Erzincan şəhəri Birinci Dünya Müharibəsi zamanı rus və erməni işğalından azad edildi (1918).

İsveçrənin Neytrallığı: Millətlər Cəmiyyəti İsveçrənin "daimi neytrallıq" statusunu rəsmən tanıdı (1920).

Azərbaycanda Sovetləşmə: Bakıda bolşeviklərin gizli fəaliyyəti gücləndi, AXC hökumətinə qarşı təbliğat artdı (1920).

Məzarsız Əsgər: ABŞ Konqresi Birinci Dünya Müharibəsində həlak olan naməlum əsgərlərin xatirəsinə "Naməlum Əsgər" abidəsinin ucaldılmasını təsdiqlədi (1920).

Şeyx Səid Üsyanı: Türkiyə Cümhuriyyətinin şərqində Şeyx Səid üsyanı başladı. Bu üsyan Musul məsələsinin həllinə mənfi təsir göstərdi (1925).

Penisilinin Kəşfi: Aleksandr Fleminq penisilini kəşf etdiyini London Tibb Tədqiqatları Klubunda təqdim etdi (1929).

Çelyuskin Gəmisi: Arktikada buzlar arasında sıxılıb qalan sovet gəmisi "Çelyuskin" batdı. Ekipaj üzvləri buzun üzərinə çıxaraq xilas olmağı gözlədilər (1934).

Budapeştin Azad Edilməsi: İkinci Dünya Müharibəsində Sovet qoşunları 50 günlük mühasirədən sonra Budapeşt şəhərini alman faşistlərindən tamamilə təmizlədi (1945).

Dresden Bombardmanı: ABŞ və Böyük Britaniya hərbi hava qüvvələri Almaniyanın Dresden şəhərini kütləvi bombardman etdi. Şəhər tamamilə yandı, on minlərlə mülki şəxs həlak oldu (1945).

BMT Radiosu: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının radiosu ilk dəfə efirə çıxdı (1946).

İsrailin Tapıntısı: İsrail hökuməti Ölü dəniz sahilində tapılan qədim əlyazmaların ("Ölü Dəniz Yazıları") 4-nü satın aldığını elan etdi (1955).

Fransanın Nüvə Sınağı: Fransa, Əlcəzairin cənubunda (Böyük Səhra) "Gerboise Bleue" (Mavi Ərəbdovşanı) kod adlı ilk atom bombasını sınaqdan keçirdi və nüvə dövlətləri klubuna daxil oldu (1960).

Patris Lumumbanın Ölümü: Konqonun keçmiş Baş naziri Patris Lumumbanın öldürüldüyü (əslində yanvarda öldürülmüşdü) rəsmən elan edildi (1961).

Türkiyə İşçi Partiyası: Türkiyədə sosialist yönümlü Türkiyə İşçi Partiyası (TİP) quruldu (1961).

İstanbulda Tələbə Hadisələri: İstanbul Texniki Universitetində tələbələr arasında siyasi qarşıdurma yaşandı, universitet bağlandı (1969).

Vyetnamda Bombardman: ABŞ prezidenti Lindon Conson Şimali Vyetnamın bombalanmasını genişləndirmək əmrini verdi (1965).

Soljenitsının Sürgünü: Rus yazıçısı Aleksandr Soljenitsın SSRİ vətəndaşlığından məhrum edilərək Almaniyaya deportasiya olundu (1974).

Kipr Türk Federe Dövləti: Rauf Denktaşın liderliyi ilə Kipr Türk Federe Dövlətinin qurulduğu elan edildi. Bu, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinə (KKTC) gedən yolda ilk rəsmi addım idi (1975).

Nigeriyada Çevriliş: Nigeriya prezidenti Murtala Məhəmməd hərbi çevriliş cəhdi zamanı öldürüldü (1976).

Qış Olimpiadası 1980: ABŞ-ın Leyk-Plesid şəhərində XIII Qış Olimpiya Oyunlarının açılışı oldu (1980).

İzmirdə Yanğın: Türkiyənin İzmir şəhərində "Kestanepazarı" məscidində yanğın baş verdi, tarixi bina zərər gördü (1984).

Konstantin Çernenko: Yuri Andropovun ölümündən sonra Konstantin Çernenko Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Baş katibi seçildi (1984).

Qarabağda İlk Mitinq: Xankəndidə ermənilər Dağlıq Qarabağın Azərbaycandan ayrılıb Ermənistana birləşdirilməsi tələbi ilə ilk icazəsiz mitinqi keçirdilər. Münaqişənin alovlandığı günlərdən biri (1988).

Qış Olimpiadası 1988: Kanadanın Kalqari şəhərində XV Qış Olimpiya Oyunları başladı (1988).

Almaniyanın Birləşməsi: Almaniyanın birləşməsi üçün "İki üstəgəl dörd" (İki Almaniya + ABŞ, SSRİ, İngiltərə, Fransa) danışıqları başladı (1990).

Bağdadda Sığınacaq Vuruldu: Körfəz müharibəsi zamanı ABŞ təyyarələri Bağdadda mülki sığınacağı ("Əmiriya" sığınacağı) bombaladı, 400-dən çox mülki şəxs öldü (1991).

Rusiya Kommunist Partiyası: Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası (KPRF) təsis qurultayını keçirdi (1993).

DNT Analizi: Tomas Ceffersonun nəslindən gələnlərlə qulu Salli Heminqsin nəsli arasında DNT analizi aparıldı və Ceffersonun qulundan uşağı olduğu sübuta yetirildi (1997 - elmi məqalənin müzakirə tarixi).

Tarixi Üzr: Avstraliya Baş naziri Kevin Radd, yerli aborigenlərdən "Oğurlanmış Nəsillər" siyasətinə görə rəsmən üzr istədi (2008).

Həcc Kvotası: Səudiyyə Ərəbistanı Həcc ziyarəti üçün ölkələrə ayrılan kvotalarda dəyişiklik etdi (2009).

Misirdə Konstitusiya Ləğvi: Misir ordusu (Ali Hərbi Şura), Hüsnü Mübarəkin istefasından sonra konstitusiyanı ləğv etdi və parlamenti buraxdı (2011).

Avropa Kosmik Agentliyi: Avropanın yeni "Vega" raketi ilk uğurlu uçuşunu həyata keçirdi (2012).

Ümumdünya Radio Günü: UNESCO 13 fevralı "Ümumdünya Radio Günü" elan etdi (2012).

Hindistanda Terror: Hindistanın Pune şəhərində "Alman çörəkxanası"nda törədilən partlayışda 17 nəfər öldü (2010).

İtaliya Hökuməti: İtaliya Baş naziri Enriko Letta istefa verdi (2014).

Kim Çen Namın Qətli: Şimali Koreya lideri Kim Çen Inın ögey qardaşı Kim Çen Nam, Malayziyanın Kuala-Lumpur hava limanında VX sinir qazı ilə qətlə yetirildi (2017).

Cənubi Afrikada Korrupsiya: Cənubi Afrika Respublikasının prezidenti Ceykob Zuma korrupsiya ittihamları ilə üzləşdi və partiyası tərəfindən istefaya çağırıldı (2018).

Makedoniyanın NATO Yolu: Şimali Makedoniya NATO-ya üzvlük protokolunu imzaladı (2019).

Trampın Bəraəti: ABŞ Senatı ikinci impiçment prosesində Donald Trampa bəraət qazandırdı (2021).

Yaponiyada Zəlzələ: Fukusima sahillərində 7.3 bal gücündə güclü zəlzələ baş verdi, sunami təhlükəsi yaranmadı (2021).

İsrail-Fələstin: İordan çayının qərb sahilində İsrail hərbçiləri ilə fələstinlilər arasında toqquşmalar baş verdi (2022).

Zəlzələnin Bir Həftəsi: Türkiyə və Suriyada zəlzələdən bir həftə sonra ölənlərin sayı 33 mini keçdi. Xilasetmə işləri möcüzəvi qurtuluşlarla davam etdi (2023).

Moldova Təhlükəsizliyi: Moldova prezidenti Maya Sandu Rusiyanın ölkədə dövlət çevrilişi planlaşdırdığını bəyan etdi (2023).

Erzincan Mədən Faciəsi: Türkiyənin Erzincan vilayətinin İliç rayonunda qızıl mədənində böyük torpaq sürüşməsi baş verdi. 9 işçi torpaq altında qaldı, əraziyə sianid sızması təhlükəsi yarandı (2024).

Azərbaycan Şəhidləri: (Düzəliş: 12 Fevraldakı snayper atəşindən sonra) Azərbaycan tərəfi Ermənistanın təxribatına cavab olaraq "Qisas əməliyyatı" keçirdi (2024).

Estoniya Baş Naziri: Estoniya Baş naziri Kaya Kallas, Rusiyanın axtarışa verdiyi dövlət rəsmiləri siyahısına salındı (2024).

Neft Qiyməti: Dünya bazarında neft qiymətləri Yaxın Şərqdəki gərginlik səbəbindən artım nümayiş etdirdi (2024).

Pakistan Koalisiyası: Pakistanda seçkilərdən sonra koalisiya hökumətinin qurulması üçün danışıqlar başladı (2024).

İndoneziya Seçkiləri: İndoneziyada prezident seçkiləri ərəfəsində sükut günü elan edildi (2024).

Avrozonada İnflyasiya: Avropa Mərkəzi Bankı inflyasiyanın azalması ilə bağlı nikbin proqnozlar verdi (2024).