BAKI,AzerVoice

Tarix bəzən millətlərin taleyini bir imza ilə, imperiyaların taleyini isə bir hücumla həll edir. 10 fevral – Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxan, ölkənin Araz çayı boyunca şimal və cənub olaraq iki yerə bölündüyü Türkmənçay müqaviləsinin imzalandığı gündür. Qlobal arenada isə bu gün İslam dünyasının qızıl dövrünün sonu sayılan Bağdadın monqollar tərəfindən işğalı, Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin vəfatı və şahmat dahisi Qarri Kasparovun süni intellektə məğlub olduğu tarixdir. Rusiyanın geosiyasətini dəyişən Münhen nitqindən Tom və Cerrinin ekrana çıxmasına qədər – AzerVoice 10 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

Bağdadın Süqutu: Hülakü xanın rəhbərliyi ilə monqol qoşunları Abbasilər xilafətinin paytaxtı Bağdadı ələ keçirdi. Şəhər yandırıldı, xəlifə edam edildi və İslamın Qızıl Dövrü faktiki olaraq başa çatdı (1258).

Paris Sülh Müqaviləsi: Fransa, Böyük Britaniya və İspaniya arasında imzalanan müqavilə ilə Yeddiillik Müharibəyə son qoyuldu. Fransa Şimali Amerikadakı koloniyalarını itirdi (1763).

Türkmənçay Müqaviləsi: Rusiya imperiyası və Qacar (İran) dövləti arasında sülh müqaviləsi imzalandı. Bu müqavilə ilə Azərbaycan torpaqlari Araz çayı sərhəd olmaqla iki hissəyə (Şimali və Cənubi Azərbaycan) bölündü (1828).

Puşkinin Vəfatı: Rus ədəbiyyatının günəşi Aleksandr Puşkin, dueldə aldığı yaradan sonra Sankt-Peterburqda vəfat etdi (1837).

Kraliçanın Toyu: Böyük Britaniya kraliçası Viktoriya, şahzadə Albert ilə evləndi (1840).

Mormonların Köçü: İllinoys ştatından qovulan mormonlar qərbə doğru kütləvi köçə başladılar (1846).

İspaniya-Mərakeş Sülhü: İspaniya və Mərakeş arasında imzalanan sülh müqaviləsi ilə İspaniyanın Mərakeşdəki iqtisadi imtiyazları genişləndirildi (1860).

Kürdlərin Üsyanı: Osmanlı dövlətində Şeyx Übeydullahın rəhbərliyi ilə kürd üsyanı başladı (1881).

Barometrin Kəşfi: Yapon meteoroloqlar zəlzələləri proqnozlaşdırmaq üçün ilk dəfə həssas barometrlərdən istifadə etməyə başladılar (1893).

Rus-Yapon Müharibəsi: Yaponiya rəsmən Rusiya imperiyasına müharibə elan etdi (donanma hücumundan bir gün sonra) (1904).

Drednout Gəmisi: Böyük Britaniya donanması üçün inqilabi sayılan "HMS Dreadnought" döyüş gəmisi suya buraxıldı (1906).

Sultan II Əbdülhəmidin Vəfatı: Osmanlı İmperiyasının 34-cü padşahı, İslam xəlifəsi II Əbdülhəmid İstanbulda, Bəylərbəyi sarayında vəfat etdi (1918).

Zaqafqaziya Seymi: Tiflisdə Zaqafqaziya Seyminin (parlamentinin) ilk iclası keçirildi. Seymdə gürcü, erməni və azərbaycanlı nümayəndələr iştirak edirdi (1918).

Polşanın Sahili: General Jozef Haller Polşa bayrağını Baltik dənizinə ataraq Polşanın dənizə çıxışını simvolik olaraq elan etdi (1920).

İstanbulda Tətil: İstanbulda tramvay işçiləri tətilə başladı, şəhərdə nəqliyyat iflic oldu (1923).

Yeni Dehli: Britaniya Hindistanının paytaxtı Kəlküttədən Yeni Dehliyə köçürüldü (1931).

Mərkəzi Bankın Qurulması: Türkiyə Böyük Millət Məclisi Türkiyə Cümhuriyyəti Mərkəzi Bankının yaradılması haqqında qanunu qəbul etdi (1937).

Tom və Cerri: Uilyam Hanna və Cozef Barbera tərəfindən yaradılan məşhur "Tom və Cerri" cizgi filminin ilk seriyası ("Puss Gets the Boot") ekranlara çıxdı (1940).

Qandiinin Orucu: Hindistanın müstəqillik lideri Mahatma Qandi həbsxanada 21 günlük aclıq aksiyasına başladı (1943).

Paris Sülh Müqavilələri: İkinci Dünya Müharibəsinin qalibləri (Müttəfiqlər) ilə İtaliya, Rumıniya, Macarıstan, Bolqarıstan və Finlandiya arasında sülh müqavilələri imzalandı (1947).

Misirdə Konstitusiya: Misir inqilabından sonra ölkənin yeni konstitusiyası qəbul edildi (1953).

Casus Mübadiləsi: ABŞ pilotu Frensis Qəri Pauers (U-2 casus təyyarəsi ilə vurulmuşdu) sovet kəşfiyyatçısı Rudolf Abel ilə Berlindəki Qlinike körpüsündə dəyişdirildi (1962).

İraqda Bəəs Hakimiyyəti: İraqda 8 fevral çevrilişindən sonra Bəəs Partiyası hakimiyyəti tam möhkəmləndirdi və kommunistlərə qarşı repressiyalar başladı (1963).

Melburn Qəzası: Avstraliyanın donanmasına məxsus "Voyager" gəmisi "Melbourne" təyyarə daşıyıcısı ilə toqquşaraq batdı, 82 dənizçi öldü (1964).

ABŞ Konstitusiyası: ABŞ Konstitusiyasına prezidentin səlahiyyətlərinin ötürülməsini tənzimləyən 25-ci düzəliş ratifikasiya edildi (1967).

6-cı Donanma Etirazı: İstanbulda universitet tələbələri ABŞ-ın 6-cı Donanmasının gəlişinə qarşı kütləvi etiraz aksiyası keçirdi (1969).

Braziliyada Diktatura: Braziliyanın hərbi rejimi mətbuat azadlığını və vətəndaş hüquqlarını məhdudlaşdıran yeni qanunlar qəbul etdi (1970).

Los-Anceles Zəlzələsi: Kaliforniyada 6.6 bal gücündə Silmar zəlzələsi baş verdi, 65 nəfər həlak oldu (1971).

İranda Küçə Döyüşləri: İslam İnqilabı ərəfəsində Tehranda şah qvardiyası ilə inqilabçılar və hərbi hava qüvvələri kursantları arasında şiddətli döyüşlər başladı (1979).

Las-Veqasda Yanğın: "Las Vegas Hilton" otelində baş verən yanğında 8 nəfər öldü, 198 nəfər yaralandı (1981).

Polşada Konstitusiya: Polşa Seymi ölkənin yeni konstitusiyasını qəbul etdi (1989).

Nelson Mandela: Cənubi Afrika prezidenti Frederik de Klerk, Nelson Mandelanın bir gün sonra azad ediləcəyini rəsmən elan etdi (1990).

Eritreya Müharibəsi: Efiopiya və Eritreya arasında sərhəd münaqişəsi qanlı fazaya keçdi, yüzlərlə insan həlak oldu (1999).

Kasparovun Məğlubiyyəti: Dünya şahmat çempionu Qarri Kasparov, IBM-in "Deep Blue" superkompyuterinə qarşı keçirdiyi oyunun ilk partiyasında məğlub oldu. Bu, kompüterin dünya çempionunu udduğu ilk oyun idi (1996).

Qroznıdan Çıxış: Çeçen döyüşçüləri mühasirədə olan Qroznı şəhərini tərk edərək dağlara çəkildilər (2000).

Səudiyyə Seçkiləri: Səudiyyə Ərəbistanında tarixində ilk dəfə bələdiyyə seçkiləri keçirildi (yalnız kişilər üçün) (2005).

Şimali Koreya Nüvəsi: Şimali Koreya Xarici İşlər Nazirliyi ölkənin nüvə silahına malik olduğunu ilk dəfə rəsmən bəyan etdi (2005).

Qış Olimpiadası 2006: İtaliyanın Turin şəhərində XX Qış Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimi keçirildi (2006).

Putinin Münhen Nitqi: Rusiya prezidenti Vladimir Putin Münhen Təhlükəsizlik Konfransında məşhur nitqini söylədi. O, ABŞ-ın təkqütblü dünya modelini sərt tənqid edərək Rusiyanın yeni xarici siyasət kursunu elan etdi (2007).

Obamanın Namizədliyi: Barak Obama ABŞ prezidentliyinə namizədliyini İllinoys ştatının Sprinqfild şəhərində elan etdi (2007).

Kosmik Qəza: ABŞ-ın "Iridium 33" və Rusiyanın "Kosmos-2251" peykləri orbitdə toqquşdu. Bu, tarixdə ilk peyk toqquşması idi (2009).

İsraildə Seçkilər: İsraildə keçirilən parlament seçkilərində "Kadima" partiyası qalib gəlsə də, hökuməti Benyamin Netanyahu qurdu (2009).

Mübarəkin Səlahiyyəti: Misir prezidenti Hüsnü Mübarək səlahiyyətlərinin bir hissəsini vitse-prezident Ömər Süleymana verdiyini açıqladı, lakin istefa verməkdən imtina etdi (istefa bir gün sonra oldu) (2011).

Suriyada Partlayışlar: Hələb şəhərində təhlükəsizlik binalarına qarşı törədilən iki intiharçı hücumunda 28 nəfər öldü (2012).

Romada İldırım: Papa XVI Benediktin istefa xəbərinin yayıldığı gün Vatikandakı Müqəddəs Pyotr kilsəsinin günbəzinə ildırım düşdü (2013).

Şirli Templin Vəfatı: Hollivudun ən məşhur uşaq ulduzu və diplomat Şirli Templ vəfat etdi (2014).

Yəməndə Səfirliklərin Bağlanması: ABŞ, Böyük Britaniya və Fransa Yəməndəki səfirliklərini təhlükəsizlik səbəbi ilə bağladı (2015).

Mosulun Azad Edilməsi: İraq ordusu Mosulun şərq hissəsini İŞİD terrorçularından tamamilə təmizlədiyini elan etdi (2017).

İsrail-İran Gərginliyi: İsrail Hərbi Hava Qüvvələri Suriyadan qalxan İran dronunu vurdu, cavabında Suriya HHM sistemləri İsrailin F-16 qırıcısını vurdu (2018).

BƏƏ Mars Missiyası: BƏƏ-nin "Hope" zondu Marsa yaxınlaşdı (orbitə girmədən bir gün əvvəlki son manevrlər) (2021).

Rusiya-Belarusiya Təlimləri: Rusiya və Belarusiya "Müttəfiq Qətiyyəti-2022" adlı irimiqyaslı hərbi təlimlərə başladı (Ukrayna müharibəsindən 2 həftə əvvəl) (2022).

Macarıstan Prezidenti: Macarıstan prezidenti Katalin Novak pedofiliya işində adı keçən şəxsi əfv etdiyi üçün yaranan qalmaqal fonunda istefa verəcəyinin siqnallarını verdi (rəsmi istefa 10 fevralda oldu) (2024).

Pakistanda Seçki Xaosu: Pakistanda parlament seçkilərinin nəticələrinin açıqlanması gecikdi, ölkədə etirazlar və toqquşmalar baş verdi (2024).

Qəzzada Əməliyyat: İsrail ordusu Qəzzanın Rəfah şəhərinə hava zərbələrini intensivləşdirdi, beynəlxalq ictimaiyyət humanitar fəlakət barədə xəbərdarlıq etdi (2024).

Azərbaycan Nefti: Azərbaycan neftinin dünya bazarındakı qiyməti cüzi artımla 83 dolları keçdi (2024).

TikTok Qadağası: Avropa İttifaqı rəsmiləri TikTok-un təhlükəsizlik qaydalarını pozduğu üçün cərimələnə biləcəyini açıqladı (2024).

Finlandiyada Prezident Seçkisi: Finlandiyada prezident seçkilərinin ikinci turu öncəsi Aleksandr Stubb liderliyini qorudu (2024).

İran İnqilabının İldönümü: İranda İslam İnqilabının ildönümü münasibətilə kütləvi yürüşlər keçirildi, prezident Rəisi Qərbə sərt mesajlar verdi (2024).

Karlovun Qətli İş: Rusiyanın Türkiyədəki səfiri Andrey Karlovun qətli ilə bağlı Ankarada keçirilən məhkəmə prosesində yeni detallar açıqlandı (2019).

Bakıda Külək: Bakıda güclü xəzri küləyi səbəbindən dənizdə dalğanın hündürlüyü 4 metrə çatdı, Neft Daşlarında iş rejimi məhdudlaşdırıldı (2024).

SpaceX Uğuru: SpaceX şirkəti Starlink peyklərinin növbəti partiyasını uğurla orbitə çıxardı (2024).

Kral Çarlzın Bəyanatı: Xərçəng diaqnozu qoyulan Böyük Britaniya kralı III Çarlz ictimaiyyətə dəstək üçün təşəkkür etdi (2024).