BAKI,AzerVoice

Tarix bəzən elə günlər yazır ki, dünya nəfəsini tutur. 6 fevral məhz belə bir gündür. 2023-cü ildə Türkiyə və Suriyanı yerlə-yeksan edən, on minlərlə insanın həyatına son qoyan Kahramanmaraş zəlzələsi bu tarixin ən ağrılı səhifəsidir. Lakin 6 fevral həm də imperiyaların taleyinin dəyişdiyi gündür: 1952-ci ildə Kral VI Georqun ölümü ilə gənc şahzadə II Elizabet Böyük Britaniyanın kraliçası oldu və 70 illik bir dövr başladı. Bob Marlinin doğum günündən Elon Maskın kosmosa avtomobil göndərməsinə, Moskva metrosundakı terrordan Münhen faciəsinə qədər – AzerVoice 6 fevralın ən geniş, ən detallı xronologiyasını təqdim edir.

ABŞ-Fransa İttifaqı: Fransa ABŞ-ın müstəqilliyini tanıdı və ticarət müqaviləsi imzaladı, bu da Amerika İstiqlal Müharibəsində həlledici dəstək oldu (1778).

Massaçusetsin Qərarı: Massaçusets ştatı ABŞ Konstitusiyasını ratifikasiya edən 6-cı ştat oldu (1788).

Sinqapurun Qurulması: Ser Tomas Stamford Raffles Sinqapurun əsasını qoyaraq onu Britaniya ticarət limanına çevirdi (1819).

Afrika Koloniyası: Sierra-Leonedə azad edilmiş qullar üçün Fritaun (Freetown) yaşayış məskəni salındı (1820).

Waitangi Müqaviləsi: Maori başçıları və Britaniya hökuməti arasında Yeni Zelandiyanın quruluş sənədi olan Waitangi müqaviləsi imzalandı (1840).

İspaniya-Mərakeş Müharibəsi: İspaniya ordusu Mərakeşin Tetuan şəhərini işğal etdi (1860).

Amerika Vətəndaş Müharibəsi: Birlik (Şimal) qüvvələri general Uliss Qrantın rəhbərliyi ilə Fort Henri döyüşündə Konfederasiya ordusunu məğlub etdi (1862).

Yunanıstanda Siyasi Böhran: Yunanıstan kralı I Otto hərbi üsyan nəticəsində devrildi (1862).

İspaniya-ABŞ Sülhü: ABŞ Senatı İspaniya-Amerika müharibəsini rəsmən bitirən Paris Sülh Müqaviləsini təsdiqlədi (1899).

Popovun Radiosu: Rus alimi Aleksandr Popovun icad etdiyi radio vasitəsilə buzlaqlar arasında qalan balıqçıların xilas edilməsi əməliyyatı uğurla başa çatdı (1900).

Rus-Yapon Gərginliyi: Yaponiya Rusiya ilə diplomatik əlaqələri kəsdi, iki gün sonra müharibə başladı (1904).

Ronald Reyqan Doğuldu: ABŞ-ın 40-cı prezidenti və Hollivud aktyoru Ronald Reyqan İllinoys ştatında dünyaya gəldi (1911).

İngiltərədə Qadın Hüquqları: Böyük Britaniyada 30 yaşdan yuxarı qadınlara səsvermə hüququ verən qanun qəbul edildi (1918).

Lüksemburq Respublikası: Lüksemburq parlamenti monarxiyanı ləğv edib respublika qurmaq təklifini rədd etdi (1919).

İstiqlal Marşı Müsabiqəsi: Türkiyə Böyük Millət Məclisində (TBMM) milli himn üçün bəstə və güftə müsabiqəsinin şərtləri elan edildi (1921).

Papanın Seçimi: Kardinal Axille Ratti, XI Piy adı ilə Roma Papası seçildi (1922).

Mussolininin Qərarı: İtaliya diktatoru Benito Mussolini məktəblərdə dərsliklərin faşist ideologiyasına uyğunlaşdırılması barədə əmr verdi (1923).

Türkiyədə İlk Xizək: Türkiyədə ilk planlı xizək yürüşü və qış idman növləri tədbiri Bursada, Uludağda keçirildi (1933).

Olimpiada 1936: Adolf Hitlerin açılışını etdiyi IV Qış Olimpiya Oyunları Almaniyanın Qarmiş-Partenkirxen şəhərində başladı (1936).

Kursk Döyüşü: İkinci Dünya Müharibəsində Sovet ordusu Kursk istiqamətində hücuma keçdi (1943).

Bob Marli Doğuldu: Yamaykalı reqqi əfsanəsi, musiqi dünyasının ikonası Bob Marli (Robert Nesta Marli) dünyaya gəldi (1945).

MiQ-17 Sınağı: Sovet İttifaqının reaktiv qırıcısı MiQ-17 ilk sınaq uçuşunu həyata keçirdi (1950).

Kraliçanın Taxta Çıxışı: Böyük Britaniya kralı VI Georq yuxuda vəfat etdi. Onun qızı II Elizabet 25 yaşında kraliça elan edildi (1952).

Münhen Hava Faciəsi: "Mançester Yunayted" futbol komandasını daşıyan təyyarə Münhendə qəzaya uğradı. 23 nəfər, o cümlədən 8 futbolçu həlak oldu (1958).

Mikrosxem Patenti: Cek Kilbi inteqral sxem (mikrosxem) üçün ilk patenti aldı, bu da kompüter erasının başlanğıcı oldu (1959).

Kassius Kleylə Görüş: Məhəmməd Əli (Kassius Kley) rinqdə rəqibi Erni Terreli məğlub edərək dünya çempionu titulunu qorudu (1967).

Qrenobl Olimpiadası: Fransanın Qrenobl şəhərində X Qış Olimpiya Oyunlarının açılışı oldu (1968).

Aya Qolf Oyunu: "Apollo 14" missiyasının astronavtı Alan Şepard Ay səthində qolf oynadı (1971).

Beyrut Döyüşləri: Livanda vətəndaş müharibəsi zamanı Beyrutda xristian və müsəlman qruplaşmalar arasında şiddətli toqquşmalar baş verdi (1976).

Stiv Voznyakın Gedişi: "Apple" şirkətinin həmtəsisçisi Stiv Voznyak şirkətdən ayrıldığını elan etdi (1985).

Polşada Dəyirmi Masa: Polşada kommunist hökuməti ilə "Həmrəylik" həmkarlar ittifaqı arasında tarixi danışıqlar başladı, bu Şərqi Avropada kommunizmin süqutuna yol açdı (1989).

Həsən Əliyev Vəfat Etdi: Azərbaycanın tanınmış alimi və ictimai xadimi, akademik Həsən Əliyev vəfat etdi (1993).

Birgenair Qəzası: Türkiyənin "Birgenair" şirkətinə məxsus Boeing 757 təyyarəsi Dominikan Respublikası sahillərində Atlantik okeanına düşdü. 189 nəfər həlak oldu (1996).

Helsinki Görüşü: Finlandiyanın xarici işlər naziri Tarya Halonen ölkənin ilk qadın prezidenti seçildi (2000).

İsraildə Seçkilər: Ariel Şaron İsrailin Baş naziri seçildi, bu da Fələstinlə münasibətlərdə gərginliyin artmasına səbəb oldu (2001).

Kraliça Yubileyi: II Elizabet taxta çıxmasının 50-ci ildönümünü (Qızıl Yubiley) qeyd edən ilk Britaniya monarxı oldu (2002).

Moskva Metrosunda Terror: Moskva metrosunun "Avtozavodskaya" və "Paveletskaya" stansiyaları arasında qatarda terrorçu-kamikadze özünü partlatdı. 41 nəfər öldü, 250-dən çox insan yaralandı (2004).

Livan Nümayişləri: Beyrutda Suriya əleyhinə kütləvi nümayişlər başladı, "Sidr İnqilabı"nın təməli qoyuldu (2005).

Kanada Hökuməti: Stiven Harper Kanadanın Baş naziri vəzifəsinə başladı (2006).

Qahirədə Partlayış: Qahirənin məşhur "Xan əl-Xəlili" bazarında terror aktı törədildi, turistlər həlak oldu (2009).

Kraliçanın Brilyant Yubileyi: Kraliça II Elizabet taxta çıxmasının 60 illiyini qeyd etdi (2012).

Misirdə İğtişaşlar: Hüsnü Mübarək rejiminin devrilməsindən sonrakı dövrdə Qahirədə polislə nümayişçilər arasında yeni toqquşmalar baş verdi (2013).

Tayvan Zəlzələsi: Tayvanın cənubunda baş verən 6.4 bal gücündə zəlzələdə 117 nəfər həlak oldu (2016).

Kraliça Sapfir Yubileyi: II Elizabet taxtda 65 ilini tamamlayaraq "Sapfir Yubiley"i qeyd edən ilk monarx oldu (2017).

Falcon Heavy Uçuşu: Elon Maskın "SpaceX" şirkəti dünyanın ən güclü raketi "Falcon Heavy"ni kosmosa buraxdı. Yük olaraq Maskın şəxsi "Tesla Roadster" avtomobili istifadə edildi (2018).

Kosmosda Qadın Rekordu: NASA astronavtı Kristina Kok Beynəlxalq Kosmik Stansiyada 328 gün qaldıqdan sonra Yerə qayıtdı və qadınlar arasında kosmosda ən uzun müddət qalma rekordunu qırdı (2020).

Kraliça Platin Yubileyi: II Elizabet taxtda 70 ilini tamamlayaraq "Platin Yubiley"ə çatan ilk Britaniya monarxı oldu (2022).

Kahramanmaraş Zəlzələsi: Türkiyənin Kahramanmaraş vilayətində səhər saatlarında 7.7 və günorta saatlarında 7.6 bal gücündə iki dəhşətli zəlzələ baş verdi. "Əsrin fəlakəti" adlanan bu hadisə Türkiyənin 10 vilayətini və Suriyanın şimalını viran qoydu. Rəsmi rəqəmlərə görə, Türkiyədə 53 mindən, Suriyada isə 8 mindən çox insan həlak oldu (2023).

Çilidə Yanğınlar: Çilinin mərkəzi hissəsində davam edən meşə yanğınlarında ölənlərin sayı 120-ni keçdi, ölkədə milli matəm elan edildi (2024).

İstanbulda Terror Cəhdi: İstanbulun Çağlayan Ədliyyəsinə hücum etməyə cəhd edən DHKP-C terrorçuları polis tərəfindən zərərsizləşdirildi (2024).

Taker Karlson Moskvada: Amerikalı jurnalist Taker Karlson Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə müsahibə almaq üçün Moskvaya gəldiyini təsdiqlədi (2024).

Seneqal Böhranı: Seneqal parlamenti prezident seçkilərini dekabr ayına qədər təxirə saldı, ölkədə konstitusiya böhranı yarandı (2024).