BAKI,AzerVoice Azərbaycan İslam Ensiklopediyası

Hər il hicri-qəməri təqvimi ilə icra etdiyimiz Ramazan ayı bu il miladi təqvimlə mart ayına təsadüf edir. Ramazan orucu Allahu-təala tərəfindən həddi-büluğ yaşına çatmış hər bir müsəlman kişi və qadına vacib (fərz) qılınmışdır. Hz. Adəmdən Hz. Məhəmmədə (s.a.s) qədər bütün peyğəmbərlərin şəriətində mövcud olan bu ibadət, insanı mənəvi cəhətdən təmizləyən müqəddəs bir vəzifədir.

Oruc — sübh əzanından günəşin qürubuna (axşam əzanına) qədər olan vaxt ərzində xüsusi qaydalara əməl edərək yemək, içmək və cinsi münasibətdən uzaq durmaqdır. İslamın beş əsas şərtindən biri olan bu ibadətin praktik hökmlərini üç əsas başlıq altında nəzərdən keçirəcəyik:

1. Orucun vaciblik şərtləri və rükunları

Oruc həddi-büluğa çatmış, əqli cəhətdən sağlam, səfərdə olmayan və fiziki cəhətdən buna gücü yetən hər bir müsəlmana vacibdir.

Niyyət: Oruc axşam əzanından ertəsi günün sübh əzanına qədər olan vaxtda niyyət edilməlidir. Sübh əzanından sonra edilən niyyət məqbul sayılmır.

Xüsusi hallar: Niyyətdən sonra sübh və axşam arasında koma vəziyyətində qalan və bir anlıq belə özünə gəlməyən şəxsin orucu keçərli olmaz; o, daha sonra qəza etməlidir. Eyni qayda spirtli içki nəticəsində sərxoşluq vəziyyətinə düşənlərə də aiddir.

Qadınlara xas hallar: Heyiz (aylıq adət) və nifas (doğuşdan sonrakı) halında olan qadınlara oruc tutmaq vacib deyil. Onlar buraxdıqları günləri daha sonra qəza etməlidirlər.

2. Orucu pozan və pozmayan amillər

Oruclu ikən bədəndəki təbii dəliklərdən (ağız, burun, qulaq və s.) içəriyə cisim daxil olması orucu pozur. Lakin bəzi istisnalar vardır:

Orucu pozmayan hallar:

Ətir, toz, tüstü və ya boğaza milçək qaçması;

Yeməyin dadına udmamaq şərti ilə baxıb sonra tüpürmək;

Dəri vasitəsilə nüfuz edən maddələr: nəmləndirici kremlər, göz damcıları, dodaq boyaları, qidalandırıcı olmayan iynələr;

Unudaraq yeyib-içmək və ya cinsi münasibətdə olmaq (yadına düşən kimi dayandırmaq şərti ilə);

Dəstəmaz alarkən boğaza su qaçırmadan ağız-burunu yaxalamaq;

Dişləri məcunla fırçalamaq (udmamaq şərti ilə), qan vermək və ya qanalma.

Orucu pozan və qəza tələb edən hallar:

Masturbasiya və ya şəhvətli baxış/toxunuş nəticəsində spermanın xaric olması;

Bilərəkdən özünü qusdurmaq;

Dadlı saqqızlardan istifadə etmək;

Hər hansı bərk cismi bilərəkdən udmaq.

3. Üzrlü səbəbdən oruc tuta bilməyənlər

Hamilə və südəmizdirən qadınlar, ağır xəstələr, yaşlılar və çox ağır işlərdə çalışan insanlar sağlamlıqlarına zərər gələcəyi təqdirdə oruc tutmaya bilərlər. Bu şəxslər imkanları olduqda buraxdıqları günləri qəza etməli, daimi xəstəliyi və ya qocalığı olanlar isə hər gün üçün fidiyə (bir fəqiri doyduracaq miqdarda sədəqə) verməlidirlər.