BAKI,AzerVoice

Bu gün tarix səhnəsində həm qədim Türk müdrikliyi, həm Azərbaycanın dövlətçilik uğuru, həm də qlobal mədəniyyət inqilabı var. 9 fevral – Türk dilinin şah əsərlərini yaradan Əlişir Nəvainin dünyaya gəldiyi gündür. Qlobal arenada isə bu gün Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin 'Hope' (Ümid) zondunun Mars orbitinə daxil olaraq ərəb dünyasını kosmosa daşıdığı, The Beatles qrupunun televiziyada görünərək dünyanı dəyişdiyi və Dostoyevskinin qələminin əbədi susduğu tarixdir. Rus-Yapon müharibəsindən voleybolun ixtirasına qədər – AzerVoice 9 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

Zeno İmperator Oldu: Bizans imperatoru I Lev öldükdən sonra kürəkəni Zeno taxta çıxdı (474).

Şotlandiya Krallığı: Kennet MakAlpin şotlandları və piktləri birləşdirərək Şotlandiya krallığının əsasını qoydu (yaranma tarixi bu gün qeyd edilir) (843).

Monqolların Çin Zəfəri: Monqollar Çzinin paytaxtı Kayfını mühasirəyə alaraq işğal etdilər (1234).

Əlişir Nəvai Doğuldu: Böyük özbək şairi, mütəfəkkir və dövlət xadimi, Türk dilinin (Çağatay) ən böyük nümayəndəsi Əlişir Nəvai Heratda dünyaya gəldi (1441).

Müqəddəs Roma İmperatoru: Habsburq sülaləsindən I Maksimilian Müqəddəs Roma İmperatoru elan edildi (1508).

Maronilərin Bayramı: Livanda Maroni kilsəsinin qurucusu Müqəddəs Maronun xatirə günü (Maronilər günü) qeyd olunur. Livan tarixi üçün əhəmiyyətli gündür (410-cu ildən bəri).

Hollandların Nyu-Yorku İtirməsi: İngilis qoşunları Yeni Amsterdamı (Nyu-York) hollandlardan alaraq şəhərə nəzarəti ələ keçirdi (1674).

Rusiya-Osmanlı Müharibəsi: Rusiya imperiyası Osmanlıya müharibə elan etdi (1788).

Fransa-Avstriya Sülhü: Fransa və Avstriya arasında Lunevil sülh müqaviləsi imzalandı, İtaliya Napoleonun nəzarətinə keçdi (1801).

Mormonların Köçü: Cozef Smit və ardıcılları qərbə doğru hərəkət edərək Solt-Leyk-Sitiyə doğru yola düşdülər (1830).

Roma Respublikası: Cüzeppe Mazzini Romanı Papadan alaraq Roma Respublikasını elan etdi (1849).

Amerika Konfederasiyası: ABŞ Vətəndaş Müharibəsi ərəfəsində Cefferson Devis Amerika Konfederativ Ştatlarının müvəqqəti prezidenti seçildi (1861).

ABŞ Hava Xidməti: ABŞ-da Milli Hava Xidməti (indiki Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası - NOAA) yaradıldı (1870).

Dostoyevskinin Vəfatı: Rus ədəbiyyatının nəhəngi, "Cinayət və Cəza", "Karamazov qardaşları" əsərlərinin müəllifi Fyodor Dostoyevski Sankt-Peterburqda vəfat etdi (1881).

Voleybolun İxtirası: Uilyam Morqan ABŞ-ın Massaçusets ştatında "Mintonette" adlandırdığı (sonradan voleybol oldu) oyunu ixtira etdi (1895).

De Oqüst Kuboku: Tennis üzrə məşhur "Davis Kuboku"nun əsası Dvayt Devis tərəfindən qoyuldu (1900).

Varyaq Kreyseri: Rus-Yapon müharibəsinin əfsanəvi döyüşü. Rusiyanın "Varyaq" kreyseri və "Koreyets" gəmisi Yapon eskadrasına təslim olmayaraq qeyri-bərabər döyüşə girdi və sonda özlərini batırdılar (1904).

Norveçdə Qadın Hüquqları: Norveçdə qadınlara tam səsvermə hüququ verildi (1913).

Svalbard Müqaviləsi: Şpitsbergen (Svalbard) arxipelaqının Norveçin suverenliyinə keçməsini təsdiqləyən beynəlxalq müqavilə Parisdə imzalandı (1920).

Litvinov Protokolu: SSRİ, Polşa, Rumıniya, Estoniya və Latviya arasında müharibədən imtina haqqında protokol imzalandı (1929).

Balkan Antantası: Türkiyə, Yunanıstan, Rumıniya və Yuqoslaviya arasında Balkan Antantası paktı imzalandı (1934).

Yaponiya Quadalkanalda: İkinci Dünya Müharibəsində Yaponiya ordusu Quadalkanal adasını tamamilə tərk etdi, ABŞ Sakit okeanda üstünlüyü ələ aldı (1943).

BMT-də Qadınlar: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası "Qadın hüquqları komissiyası"nın yaradılması barədə qətnamə qəbul etdi (1946).

Makartizmin Başlanğıcı: Senator Cozef Makkarti ABŞ Dövlət Departamentində 205 kommunistin işlədiyini iddia edərək "Cadugər ovu"nu başlatdı (1950).

Bağdad Paktı Hazırlığı: Türkiyə və Pakistan arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalandı, bu Bağdad Paktının ilk addımı idi (1954).

SSRİ-də Müdafiə Naziri: Məşhur sərkərdə Georgi Jukov SSRİ-nin müdafiə naziri təyin edildi (1955).

Rok-n-Roll Tarixi: Bill Heyli və "His Comets" qrupunun "Rock Around the Clock" mahnısı musiqi hit-paradlarında birinci yerə çıxdı (1956).

Hollivud Şöhrət Xiyabanı: Hollivudda ulduzların adlarının yer aldığı məşhur Şöhrət Xiyabanının (Walk of Fame) təməli qoyuldu (1960).

Yamaykanın Müstəqilliyi: Yamayka Böyük Britaniyadan müstəqilliyini elan etdi (1962).

Boeing 727: Dünyanın ən çox satılan reaktiv sərnişin təyyarələrindən biri olan Boeing 727 ilk uçuşunu etdi (1963).

Beatles Ed Sullivan Şousunda: "The Beatles" qrupu ABŞ-da "The Ed Sullivan Show"da çıxış etdi. Proqramı rekord sayda - 73 milyon insan izlədi (1964).

Vyetnamda ABŞ Əsgərləri: ABŞ dəniz piyadalarının ilk döyüş batalyonu Cənubi Vyetnama, Dananq bazasına yerləşdirildi (1965).

Boeing 747: Dünyanın ilk geniş gövdəli təyyarəsi Boeing 747 (Jumbo Jet) ilk sınaq uçuşunu həyata keçirdi (1969).

Soyuz 9: Sovet kosmik gəmisi "Soyuz 9" orbitdə 17 gün qaldıqdan sonra Yerə qayıtdı (1970).

Apollo 14 Qayıtdı: Alan Şepardın komandanlıq etdiyi "Apollo 14" missiyası Sakit okeana eniş edərək Yerə qayıtdı (1971).

Yuri Andropov Öldü: SSRİ lideri Yuri Andropov qısa hakimiyyətdən sonra vəfat etdi, yerinə Konstantin Çernenko gəldi (1984).

Halley Kometası: Halley kometası 1910-cu ildən bəri ilk dəfə Günəş sisteminin daxili hissəsinə daxil oldu (1986).

Litva Referendumu: Litva əhalisi keçirilən referendumda SSRİ-dən ayrılaraq müstəqil olmaq üçün səs verdi (1991).

Əlcəzairdə Fövqəladə Vəziyyət: Əlcəzair hökuməti islamçı qruplaşmalarla mübarizə üçün ölkədə fövqəladə vəziyyət elan etdi (1992).

İRA-nın Atəşkəsi: İrlandiya Respublika Ordusu (İRA) Böyük Britaniyada terror aktlarını dayandırdığını elan etdi (1996).

Element 112: Almaniyanın Darmştadt şəhərində alimlər 112-ci kimyəvi elementi kəşf etdilər (sonradan Copernicium - Cn adlandırıldı) (1996).

Simpsons Rekordu: "The Simpsons" cizgi serialı "The Flintstones"u keçərək ABŞ televiziyasının ən uzunömürlü praym-taym animasiya serialı oldu (1997).

Eduard Şevardnadzeyə Sui-qəsd: Gürcüstan prezidenti Eduard Şevardnadzeyə qarşı Tbilisidə sui-qəsd cəhd edildi, o sağ qaldı (1998).

ABŞ Sualtı Qayığı: ABŞ donanmasına məxsus "USS Greeneville" sualtı qayığı Havay sahillərində Yaponiyanın "Ehime Maru" balıqçı gəmisi ilə toqquşdu, 9 yapon həlak oldu (2001).

Qış Olimpiadası 2002: Şahzadə Karolina tərəfindən Monakoda Qış Olimpiadasının açılışı elan edildi (2002).

İsrail Seçkiləri: İsraildə keçirilən parlament seçkilərində Tzipi Livninin rəhbərlik etdiyi "Kadima" partiyası qalib gəldi (2009).

Google Buzz: Google şirkəti sosial şəbəkə aləti olan "Google Buzz"ı təqdim etdi (uğursuz oldu və bağlandı) (2010).

Cənubi Sudan Referendumu: Cənubi Sudanın müstəqilliyi üçün keçirilən referendumun rəsmi nəticələri elan edildi: 98.83% əhali ayrılmağa səs verdi (2011).

Afyonkarahisar Partlayışı: Türkiyənin Afyonkarahisar şəhərində hərbi sursat anbarında baş verən partlayışda 25 əsgər şəhid oldu (2012).

Tunisdə Sui-qəsd: Tunis müxalifət lideri Çokri Belaid sui-qəsd nəticəsində öldürüldü, ölkədə kütləvi iğtişaşlar başladı (2013).

Şimali Koreya Raketi: Şimali Koreya uzaqmənzilli ballistik raket sınağı keçirdi (2016).

Almaniyada Qatarlar Toqquşdu: Bavariyada iki sərnişin qatarının toqquşması nəticəsində 12 nəfər öldü (2016).

BƏƏ-nin Mars Missiyası: Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin "Al Amal" (Hope/Ümid) kosmik zondu uğurla Mars orbitinə daxil oldu. Bu, ərəb dünyasının ilk planetlərarası missiyası kimi tarixə düşdü (2021).

ÜST-ün Uhan Səfəri: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının ekspertləri Çinin Uhan şəhərində COVID-19-un mənşəyini araşdırdıqdan sonra virusun laboratoriyadan sızma ehtimalının "çox aşağı" olduğunu açıqladılar (2021).

Braziliyada Sel: Braziliyanın Rio-de-Janeyro ştatında leysan yağışlar nəticəsində yaranan seldə onlarla insan həlak oldu (2022).

Zəlzələnin 3-cü Günü: Türkiyə və Suriya zəlzələsində ölənlərin sayı 16 mini keçdi. Dünyanın hər yerindən, o cümlədən Azərbaycandan yardım karvanları bölgəyə axın etdi (2023).

Ukrayna Prezidenti Brüsseldə: Vladimir Zelenski Avropa Parlamentində çıxış etdi və Aİ liderlərindən qırıcı təyyarələr istədi (2023).

Şimali İrlandiya Hökuməti: İkiillik siyasi böhrandan sonra Şimali İrlandiyada hakimiyyət bölgüsü əsasında yeni hökumət formalaşdı (2024).

Haitidə Vəziyyət: Haitidə dəstələrin zorakılığı səbəbindən BMT humanitar yardımın çatdırılmasında çətinlik çəkdiyini açıqladı (2024).

Putin-Karlson Müsahibəsi: Taker Karlsonun Vladimir Putinlə müsahibəsi yayımlandı və qlobal müzakirələrə səbəb oldu (2024).