BAKI,AzerVoice

Bu gün Kahramanmaraşın düşmən işğalından azad edildiyi, "Müsəlman Qardaşlar"ın qurucusunun öldürüldüyü və Çin imperiyasının rəsmən süqut etdiyi gündür. Həmçinin Darvin və Linkoln kimi iki dahinin eyni gündə doğulması tarixin nadir təsadüflərindəndir.

Tarix bu gün imperiyaları yıxıb, yeni ideologiyaları doğurub. 12 Fevral – Türk dünyasında Kahramanmaraşın fransız işğalından azad edildiyi şanlı zəfər günü, ərəb dünyasında isə 'Müsəlman Qardaşlar' hərəkatının lideri Həsən əl-Bənnanın sui-qəsdlə öldürüldüyü siyasi qırılma anıdır. Bu gün həm də Rusiyanın Ukrayna ilə imzaladığı Minsk II razılaşmasının, Çində 2 min illik imperiya dövrünün bitməsinin və elmi dərindən sarsıdan Çarlz Darvinin dünyaya gəldiyi tarixdir. Kosmosda asteroidə ilk enişdən İranda təyyarə qəzasına, Pikassonun həyat yoldaşının intiharından 'The Scream' tablosunun oğurlanmasına qədər – AzerVoice 12 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

Santyaqonun Quruluşu: İspan konkistadoru Pedro de Valdivia Çilinin paytaxtı Santyaqo şəhərinin əsasını qoydu (1541).

Ledi Ceyn Qreyin Edamı: "Doqquz günlük kraliça" kimi tanınan Ledi Ceyn Qrey İngiltərədə dövlətə xəyanət ittihamı ilə edam edildi (1554).

Peterburq Elmlər Akademiyası: Rusiya Elmlər Akademiyası rəsmən açıldı (təsis fərmanı daha əvvəl verilmişdi) (1726).

Abraham Linkoln Doğuldu: ABŞ-ın 16-cı prezidenti, köləliyi ləğv edən lider Abraham Linkoln Kentukki ştatında dünyaya gəldi (1809).

Çarlz Darvin Doğuldu: Təkamül nəzəriyyəsinin banisi, ingilis təbiətşünas Çarlz Darvin dünyaya gəldi (Linkolnla eyni gündə) (1809).

Çilinin Müstəqilliyi: Bernardo O'Higgins İspaniya ağalığına son qoyaraq Çilinin müstəqilliyini rəsmən elan etdi (1818).

Ekvadorun Adaları: Ekvador Qalapaqos adalarını rəsmən ilhaq etdi (1832).

Qızıl Həyəcanı: Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ştatında qızıl yataqları kəşf edildi və qızıl həyəcanı başladı (1851).

Moskva Zooparkı: Rusiyanın ən qədim zooparklarından biri olan Moskva Zooparkı açıldı (1864).

Qadınlara Səs Hüququ: ABŞ-ın Yuta ərazisi qadınlara səsvermə hüququ verən qanunu qəbul etdi (1870).

Telefonun İlk Sınağı: Aleksandr Qrem Bell və Tomas Uotson telefonla ilk səsli ötürmə sınaqlarını həyata keçirdilər (1877).

Buz Meydançası: Şimali Amerikada ilk süni buz meydançası (katok) Nyu-Yorkda, Madison Square Garden-də açıldı (1879).

Bolqarıstanın Paytaxtı: Sofiya şəhəri Bolqarıstan knyazlığının paytaxtı elan edildi (1879).

Fənərbaxça Prezidenti: Şükrü Saracoğlu (Türkiyənin keçmiş Baş naziri) 16 il davam edəcək "Fənərbaxça" klubunun prezidentliyinə seçildi (1934).

Çin İmperiyasının Sonu: Sonuncu Çin imperatoru Pu Yi taxtdan əl çəkdi. Bununla da 2000 illik imperiya dövrü bitdi və Çin Respublikası quruldu (1912).

Avtopilotla Uçuş: İqor Sikorskinin "İlya Muromets" təyyarəsi dünyada ilk dəfə avtopilotla uçuş həyata keçirdi (1914).

Tungus Meteoriti: (Düzəliş: Tarixi mənbələrdə bəzən qarışıqlıq olsa da, 1947-ci il Sihote-Alin meteoriti 12 fevralda düşüb, Tungus deyil).

Ukrayna Direktiyası: Ukrayna Xalq Respublikasının hökuməti Kiyevdən Vinnitsaya köçdü (1919).

Maraşın Qurtuluşu: Türkiyə İstiqlal Müharibəsi zamanı Qəhrəmanmaraş şəhəri fransız işğalçılarından təmizləndi. Bu, Türk xalqının mübarizə əzminin simvolu oldu (1920).

Qafqazda Bolşeviklər: Gürcüstan menşevik hökumətinə qarşı bolşevik üsyanı başladı, bu da Qızıl Ordunun müdaxiləsinə zəmin yaratdı (1921).

Tutankhamonun Sərdabəsi: Arxeoloqlar Misirdə firon Tutankhamonun sərdabəsini açdılar (1924).

Lozanna Konfransı: İngiltərə və Türkiyə nümayəndə heyətləri arasında Mosul məsələsi ilə bağlı gərgin müzakirələr davam etdi (1923).

Trotskinin Sürgünü: Sovet inqilabçısı Lev Trotski SSRİ-dən Türkiyəyə (İstanbula) sürgün edildi (1929).

Vatikan Radiosu: Papa XI Piy tərəfindən Vatikan Radiosu rəsmən açıldı. Açılış nitqi latın dilində oldu (1931).

Avstriyada Vətəndaş Müharibəsi: Avstriyada sosial-demokratlarla hökumət qüvvələri arasında 4 gün davam edən silahlı toqquşmalar başladı (1934).

Hava Gəmisi Faciəsi: ABŞ donanmasına məxsus "USS Macon" hava gəmisi (dirijabl) Kaliforniya sahillərində qəzaya uğradı (1935).

Meksikada Seçki: Meksikada qadınlara bələdiyyə seçkilərində səs vermək hüququ verildi (1947).

Sixote-Alin Meteoriti: Rusiyanın Uzaq Şərqində, Sixote-Alin dağlarına nəhəng dəmir meteoriti düşdü. Bu, bəşər tarixində müşahidə edilən ən böyük meteorit düşmələrindən biridir (1947).

Həsən Əl-Bənnanın Qətli: "Müsəlman Qardaşlar" (İxvan) təşkilatının qurucusu Həsən əl-Bənna Qahirədə gizli polis agentləri tərəfindən güllələnərək öldürüldü (1949).

Avropa Yayım Birliyi: Avroviziya mahnı müsabiqəsini təşkil edən Avropa Yayım Birliyi (EBU) təsis edildi (1950).

İranda Zəlzələ: İranın cənubunda (Torud) baş verən zəlzələdə 650 nəfər həlak oldu (1953).

Venera-1: Sovet İttifaqı Venera planetini tədqiq etmək üçün "Venera-1" kosmik stansiyasını uğurla orbitə buraxdı (1961).

Vyetnamda Əsirlər: Şimali Vyetnam ilk qrup amerikalı hərbi əsirləri azad etdi (1973).

Soljenitsının Həbsi: Məşhur rus yazıçısı Aleksandr Soljenitsın "QULAQ arxipelaqı" əsərinə görə SSRİ-də həbs edildi (bir gün sonra ölkədən qovuldu) (1974).

İran İnqilabı Komitələri: İslam İnqilabından bir gün sonra Tehranda İnqilab Komitələri (Komiteha) yaradıldı və keçmiş rejimin təmizlənməsinə başlandı (1979).

Pakistan İslamlaşması: Pakistan prezidenti Ziyaül Haqq ölkə qanunlarının İslama uyğunlaşdırılması prosesini başlatdı (1979).

Qara Dəniz İnsidenti: SSRİ-nin "Bezzavetnı" gəmisi Qara dənizdə ərazi sularını pozan ABŞ-ın "Yorktown" kreyserini taran etdi (gövdəsi ilə vurdu) (1988).

Tacikistan İğtişaşları: Düşənbədə hökumət əleyhinə kütləvi etirazlar və iğtişaşlar başladı (1990).

Monqolıstan Konstitusiyası: Monqolıstan yeni demokratik konstitusiyasını qəbul etdi (1992).

Uşaq Qatillər: İngiltərədə 10 yaşlı iki uşaq (Con Venables və Robert Tompson) 2 yaşlı Ceyms Balceri oğurlayıb öldürdülər. Bu hadisə dünyanı şoka saldı (1993).

Lillehammer Olimpiadası: Norveçin Lillehammer şəhərində XVII Qış Olimpiya Oyunları başladı (1994).

Tablo Oğurluğu: Edvard Munkun məşhur "Çığırtı" (The Scream) tablosu Oslodakı Milli Qalereyadan oğurlandı (1994).

Klintona Bəraət: ABŞ Senatı prezident Bill Klintonu "Levinski işi" üzrə impiçment prosesində bəraət qazandırdı (1999).

Kosmosda Eniş: NASA-nın "NEAR Shoemaker" zondu tarixdə ilk dəfə olaraq bir asteroidin (Eros 433) səthinə yumşaq eniş etdi (2001).

Miloşeviçin Məhkəməsi: Haaqa Tribunalında keçmiş Yuqoslaviya prezidenti Slobodan Miloşeviçin məhkəməsi başladı (2002).

İranda Təyyarə Qəzası: İranın Xürrəmabad şəhəri yaxınlığında Tu-154 təyyarəsi qəzaya uğradı, 119 nəfər həlak oldu (2002).

Barbinin Ayrılığı: "Mattel" şirkəti məşhur Barbie gəlinciyinin 43 illik sevgilisi Ken ilə "ayrıldığını" elan etdi (marketinq gedişi) (2004).

İmad Muğniyənin Qətli: "Hizbullah"ın hərbi qanadının lideri İmad Muğniyə Dəməşqdə avtomobilinə yerləşdirilmiş bombanın partlaması nəticəsində öldürüldü (2008).

ABŞ-da Təyyarə Qəzası: "Colgan Air" şirkətinə məxsus təyyarə Nyu-York ştatında yaşayış evinin üzərinə düşdü, 50 nəfər öldü (2009).

Vankuver Olimpiadası: Kanadanın Vankuver şəhərində XXI Qış Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimi keçirildi (2010).

Suriyada Qərar: Ərəb Liqası Suriyanın üzvlüyünü dayandırdı və üzv ölkələri müxalifətlə əlaqə saxlamağa çağırdı (2012).

Şimali Koreya Nüvə Sınağı: Şimali Koreya 3-cü yeraltı nüvə sınağını keçirdi, beynəlxalq ictimaiyyət bunu pislədi (2013).

Minsk II Razılaşması: Rusiya, Ukrayna, Fransa və Almaniya liderləri Belarusda Ukrayna böhranının həlli üçün "Minsk II" sülh sazişini imzaladılar (2015).

Patriarx və Papa Görüşü: Roma Papası Fransisk və Rus Pravoslav Kilsəsinin patriarxı Kirill Kubada tarixi görüş keçirdilər. Bu, kilsələrin parçalanmasından (1054) bəri ilk belə görüş idi (2016).

Şimali Koreya Raketi: Şimali Koreya Yapon dənizinə doğru yeni növ ballistik raket sınağı keçirdi (2017).

Makedoniyanın Adı: Makedoniya rəsmən adını dəyişərək "Şimali Makedoniya Respublikası" oldu və NATO yolundakı əngəli aşdı (2019).

Çində Yeni İl: Çin təqviminə görə "Metal Öküz" ili daxil oldu, lakin pandemiya səbəbindən bayram məhdudiyyətlərlə keçdi (2021).

Ukrayna Gərginliyi: ABŞ prezidenti Co Bayden Vladimir Putinlə telefon danışığında Rusiyanı Ukraynaya hücum etməməyə çağırdı, gərginlik pik həddə çatdı (2022).

Kipr Prezidenti: Kipr Respublikasında keçirilən prezident seçkilərində keçmiş xarici işlər naziri Nikos Xristodulides qalib gəldi (2023).

Rəfah Əməliyyatı: İsrail ordusu Qəzzanın cənubundakı Rəfah şəhərində xüsusi əməliyyat keçirərək iki girovu azad etdi, lakin hava zərbələrində çoxlu fələstinli həlak oldu (2024).

Azərbaycan Şəhidləri: Ermənistan tərəfinin snayper atəşi nəticəsində Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçusu yaralandı (hadisə Zəngilan istiqamətində baş verdi) (2024).

Finlandiya Prezidenti: Finlandiyada keçirilən prezident seçkilərinin ikinci turunda Aleksandr Stubb qalib gəldi (2024).

Keniyada Marafonçu Öldü: Marafon üzrə dünya rekordçusu Kelvin Kiptum və məşqçisi Keniyada avtomobil qəzasında həlak oldular (2024).

Neft Daşlarında Rekord: "Neft Daşları" yatağından çıxarılan neftin həcmi 170 milyon tonu keçdi (ümumi istismar dövründə) (2024).