BAKI,AzerVoice

Tarixin bu günü dövlətlərin kimliyini və hüquqi statusunu dəyişən qərarlarla doludur. 5 fevral – Azərbaycan parlamentinin tarixi qərarı ilə ölkənin adından 'Sovet Sosialist' sözlərinin çıxarıldığı və üçrəngli bayrağın təsdiqləndiyi, Türkiyə Konstitusiyasına 'Laiklik' prinsipinin daxil edilərək Atatürk inqilablarının taclandığı gündür. Qlobal arenada isə bu gün 'Apollo 14'ün Aya enişindən Misir və Suriyanın birləşməsinə, Rusiyanın Qroznını ələ keçirməsindən Markale qətliamına qədər uzanır. Kriştiano Ronaldo və Neymarın doğum günü olan bu tarixin ən geniş xronologiyasını AzerVoice təqdim edir.

62 – Pompey Zəlzələsi: İtaliyanın Pompey şəhərində güclü zəlzələ baş verdi. Bu hadisə, bir neçə il sonra Vezuvi vulkanının püskürməsi ilə şəhərin yox olmasının xəbərçisi idi.

1597 – Yaponiyada Xristianların öldürülmısi : Yaponiyada Toyotomi Hideyoşinin əmri ilə 26 xristian (onların arasında avropalı missionerlər də var idi) Naqasakidə çarmıxa çəkilərək edam edildi.

1782 – İspanların Minorka Zəfəri: İspaniya ordusu Britaniya qüvvələrini məğlub edərək Aralıq dənizindəki strateji Minorka adasını geri aldı.

1783 – Kalabriya Zəlzələsi: İtaliyanın Kalabriya bölgəsində baş verən güclü zəlzələlərin birincisi 25 min insanın ölümünə səbəb oldu.

1818 – İsveçdə Yeni Kral: Fransa marşalı Jan-Batist Bernadot, XIV Karl adı ilə İsveç və Norveç kralı oldu.

1852 – Ermitajın Açılışı: Sankt-Peterburqda dünyanın ən böyük muzeylərindən biri olan Yeni Ermitaj imperator I Nikolay tərəfindən ictimaiyyətə açıldı.

1859 – Rumıniyanın Birləşməsi: Valaxiya və Moldaviya knyazlıqları Aleksandr İoan Kuzanın rəhbərliyi altında birləşərək müasir Rumıniyanın təməlini qoydular (Osmanlı tərkibində muxtariyyət).

1869 – Dünyanın Ən Böyük Qızılı: Avstraliyada "Xoş gəldin qərib" (Welcome Stranger) adı verilən 72 kq ağırlığında dünyanın ən böyük qızıl külçəsi tapıldı.

1885 – Konqo Azad Dövləti: Belçika kralı II Leopold Konqonu özünün şəxsi mülkü kimi elan etdi və Afrikanın ən qanlı müstəmləkə dövrlərindən biri başladı.

1900 – Panama Kanalı Razılaşması: ABŞ və Böyük Britaniya Panama kanalının tikintisi və idarə edilməsi hüququnun ABŞ-a verilməsi barədə müqavilə imzaladı.

1901 – Yeliseyev Mağazası: Moskvada məşhur "Yeliseyev qardaşlarının mağazası" (indiki Tverskaya küçəsindəki qastronom) açıldı.

1913 – Yunan Təyyarəsi Çanaqqalada: Tarixdə ilk dəfə hərbi təyyarə (Yunanıstana məxsus) Osmanlı donanmasının üzərindən uçaraq kəşfiyyat apardı və Çanaqqala boğazına bomba atdı.

1917 – Meksika Konstitusiyası: Meksikada bu gün də qüvvədə olan və sosial islahatları nəzərdə tutan yeni konstitusiya qəbul edildi.

1918 – Kilsə və Dövlət Ayrılığı: Sovet Rusiyasında kilsənin dövlətdən və məktəbdən ayrılması haqqında dekret qüvvəyə mindi.

1919 – United Artists Yaradıldı: Çarli Çaplin, Meri Pikford, Duqlas Ferbenks və D.Q. Qriffit ABŞ-da "United Artists" kinostudiyasını qurdular.

1924 – Qrinviç Saat Siqnalı: BBC radiosu Qrinviç rəsədxanasından gələn saat siqnallarını (pip-pip-pip) ilk dəfə efirə verdi.

1924 – Türk Qadınlar Birliyi: Türkiyədə Nezihe Muhiddinin rəhbərliyi ilə Türk Qadınlar Birliyi təsis edildi.

1936 – Çaplinin Son Səssiz Filmi: Çarli Çaplinin sənaye dövrünü tənqid edən məşhur "Müasir dövrlər" (Modern Times) filmi ekranlara çıxdı.

1937 – Türkiyədə Laiklik: Türkiyə Böyük Millət Məclisi Konstitusiyaya dəyişiklik edərək "Laiklik" (dünyəvilik) prinsipini dövlətin əsas sütunlarından biri kimi qəbul etdi. Atatürk inqilabları rəsmiləşdi.

1939 – Franko İspaniyası: General Fransisko Franko İspaniyanın 68-ci dövlət başçısı (diktatoru) oldu.

1943 – Sovet Ordusunun İrəliləyişi: İkinci Dünya Müharibəsində Sovet qoşunları Starı Oskol və İzyum şəhərlərini alman faşistlərindən azad etdi.

1945 – Manilanın Azad Edilməsi: General Duqlas Makartur ABŞ qoşunlarının Filippinin paytaxtı Manilaya girdiyini elan etdi.

1953 – Piter Pen Ekranlarda: Uolt Disneyin məşhur "Piter Pen" cizgi filmi ABŞ-da nümayiş olundu.

1958 – Misir və Suriya Birləşdi: Misir prezidenti Camal Əbdül Nasir yeni yaradılmış Birləşmiş Ərəb Respublikasının (BƏR) ilk prezidenti seçildi. Bu, pan-ərəbizm ideyasının zirvəsi idi.

1958 – İtirilmiş Atom Bombası: ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus F-86 qırıcısı ilə toqquşan B-47 bombardmançısı Corciya sahillərində (Taybi adası) nüvə bombasını okeana atdı. Bomba hələ də tapılmayıb.

1962 – Əlcəzairin Müstəqilliyi: Fransa prezidenti Şarl de Qoll Əlcəzairin müstəqilliyini tanımaq çağırışı etdi.

1971 – Apollo 14 Ayda: ABŞ-ın "Apollo 14" kosmik gəmisi Ay səthinə (Fra Mauro krateri) uğurlu eniş etdi. Alan Şepard Ayda qolf oynayan ilk insan oldu.

1972 – Bob Duqlasın Uğuru: Bob Duqlas Basketbol Şöhrət Zalına (Hall of Fame) seçilən ilk afro-amerikalı oldu.

1974 – Mariner 10 Merkuridə: ABŞ-ın "Mariner 10" stansiyası Merkuri planetinin yaxınlığından keçərək ilk yaxın fotoları çəkdi.

1975 – Peruda İğtişaşlar: Peru polisinin tətili zamanı paytaxt Limada baş verən talan və iğtişaşlarda ordu müdaxilə etdi, yüzlərlə insan öldü.

1976 – Donuz Qripi Təşvişi: ABŞ-da əsgərlər arasında donuz qripi epidemiyası başladı, kütləvi peyvəndləmə kampaniyası elan edildi.

1980 – Misir-İsrail Münasibətləri: Misir parlamenti İsrailə qarşı 1950-ci ildən bəri tətbiq edilən iqtisadi boykotu rəsmən ləğv etdi.

1983 – Nasist Cinayətkarın Həbsi: "Lion qəssabı" ləqəbli nasist cinayətkar Klaus Barbi Boliviyadan Fransaya ekstradisiya edildi və mühakimə olundu.

1985 – Kriştiano Ronaldo Doğuldu: Portuqaliyalı futbol əfsanəsi Kriştiano Ronaldo Madeyrada dünyaya gəldi.

1988 – Panama Liderinə İttiham: Panama diktatoru Manuel Norieqa ABŞ tərəfindən narkotik qaçaqmalçılığı və çirkli pulların yuyulmasında ittiham edildi.

1991 – Azərbaycanın Adının Dəyişdirilməsi: Azərbaycan Ali Soveti tarixi qərar qəbul etdi. "Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası" adı dəyişdirilərək "Azərbaycan Respublikası" adlandırıldı və üçrəngli bayraq dövlət bayrağı kimi təsdiqləndi.

1992 – Neymar Doğuldu: Braziliyalı futbol ulduzu Neymar Jr. dünyaya gəldi.

1993 – Belçikanın Federallaşması: Belçika unitar dövlətdən federal dövlətə keçid etdi (Flandriya, Valloniya və Brüssel).

1994 – Markale Qətliamı: Bosniya müharibəsi zamanı serb qüvvələri Sarayevo bazarını minamyotla vurdu, 68 dinc sakin həlak oldu, 144 nəfər yaralandı.

1997 – İsveçrə Bankları: İsveçrənin üç böyük bankı Holokost qurbanları üçün 70 milyon dollarlıq yardım fondu yaratdıqlarını elan etdi.

1999 – Mayk Taysonun Cəzası: Boksçu Mayk Tayson yol qəzası zamanı iki nəfəri döydüyü üçün 1 il həbs cəzasına məhkum edildi.

2000 – Qroznının Alınması: İkinci Çeçen müharibəsi zamanı Rusiya ordusu Çeçenistanın paytaxtı Qroznı şəhərinə nəzarəti tam ələ keçirdi. Şəhər viran qaldı.

2004 – Haitidə Üsyan: Haitidə prezident Jan-Bertran Aristidə qarşı silahlı üsyan başladı, nəticədə prezident ölkədən qaçdı.

2006 – Trabzonda Keşiş Qətli: Türkiyənin Trabzon şəhərindəki Santa Mariya kilsəsinin keşişi Andrea Santoro, 16 yaşlı bir gənc tərəfindən dua edərkən güllələnərək öldürüldü.

2008 – ABŞ-da Tornado Fəlakəti: "Super Çərşənbə axşamı" zamanı ABŞ-ın cənub ştatlarında baş verən 87 tornado nəticəsində 57 nəfər həlak oldu.

2013 – Banqladeşdə Etirazlar: Dəkkədə "Şahbağ etirazları" başladı. Nümayişçilər 1971-ci il müharibəsi cinayətkarlarının edam edilməsini tələb edirdilər.

2019 – Mərkəzi Afrika Sülhü: Mərkəzi Afrika Respublikası hökuməti ilə 14 silahlı qruplaşma arasında sülh sazişi imzalandı.

2020 – Trampın Bəraəti: ABŞ Senatı prezident Donald Trampı impiçment prosesində hər iki maddə üzrə (vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və Konqresə mane olma) bəraət qazandırdı.

2020 – Türkiyədə Təyyarə Qəzası: İzmir-İstanbul reysi ilə uçan "Pegasus" hava yollarına məxsus təyyarə Sabiha Gökçən hava limanında eniş zamanı zolaqdan çıxaraq parçalandı, 3 nəfər öldü, 179 nəfər yaralandı.

2020 – Van Uçqunu: Türkiyənin Van vilayətində xilasetmə işləri zamanı düşən ikinci qar uçqunu nəticəsində 41 nəfər (əksəriyyəti xilasedici) həlak oldu.

2021 – Baydenin Xarici Siyasəti: ABŞ prezidenti Co Bayden ilk xarici siyasət nitqində "Amerika geri döndü" mesajını verərək Yəməndəki müharibəyə dəstəyi dayandırdığını açıqladı.

2023 – Pərviz Müşərrəf Öldü: Pakistanın keçmiş prezidenti və ordu generalı Pərviz Müşərrəf Dubayda vəfat etdi.

2023 – Beyonsenin Rekordu: Müğənni Beyonse 32-ci "Qremmi" mükafatını qazanaraq bu mükafatı ən çox alan sənətçi kimi tarixə düşdü.

2024 – İngiltərə Kralının Xəstəliyi: Bukingem Sarayı Böyük Britaniya kralı III Çarlza xərçəng diaqnozu qoyulduğunu rəsmən açıqladı.