BAKI,AzerVoice
1 fevral dünya tarixində geosiyasi və mədəni qırılma nöqtəsi hesab olunur. Bu gün İranda İslam İnqilabının faktiki qələbə çaldığı, NASA-nın kosmik proqramının isə ən böyük zərbəni aldığı (Columbia qəzası) tarixdir. AzerVoice xəbər verir ki, Türkiyə tarixində də bu gün mühüm hadisələrlə zəngindir: Ayasofyanın muzey statusu alması, jurnalist Abdi İpekçinin sui-qəsdə qurban getməsi və əfsanəvi sənətkar Barış Mançonun vəfatı məhz bu günə təsadüf edir. Keçmişdən bu günə 1 fevral xronologiyası...
1790 – ABŞ-da İlk Ali Məhkəmə Nyu-Yorkda ABŞ Ali Məhkəməsi ilk dəfə toplandı.
1861 – Texasın Ayrılması Texas ştatı ABŞ-dan ayrılaraq Konfederasiyaya qoşuldu. Bu, ABŞ Vətəndaş Müharibəsinin alovlanmasına səbəb oldu.
1884 – Oksford Lüğəti Dünyanın ən məşhur "Oxford English Dictionary" lüğətinin birinci cildi nəşr olundu.
1893 – Kinonun Doğuluşu Tomas Edison Nyu-Cersi ştatında dünyanın ilk kino studiyasını – "Black Maria"nı istifadəyə verdi.
1918 – Rusiyada Təqvim Dəyişikliyi Bolşevik Rusiyası "Yulian" təqvimindən "Qriqorian" təqviminə keçdi. Tarixdən 13 gün silindi.
1923 – Almaniyada Hiperinflyasiya Almaniyada inflyasiya o həddə çatdı ki, 1 dollar 47.500 marka bərabər oldu. İqtisadi böhran Hitlerin yüksəlişinə zəmin yaratdı.
1935 – Ayasofya Muzey Oldu (Türkiyə) Mustafa Kamal Atatürkün əmri və Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə İstanbuldakı tarixi Ayasofya məbədi ibadətə bağlanaraq muzey kimi fəaliyyətə başladı. (2020-ci ildə yenidən məscidə çevrildi).
1944 – Gerede Zəlzələsi (Türkiyə) Türkiyənin Bolu vilayətində baş verən 7.2 bal gücündə zəlzələ nəticəsində 3959 nəfər həlak oldu.
1949 – Qüds Qərarı (Yaxın Şərq) İsrail hökuməti Qərbi Qüdsü rəsmən İsrailin ərazisi elan etdi və Nazirlər Kabinetini oraya köçürdü.
1958 – Birləşmiş Ərəb Respublikası (Yaxın Şərq) Misir prezidenti Camal Əbdül Nasir və Suriya prezidenti Şükrü əl-Qüvvətli iki ölkəni birləşdirərək "Birləşmiş Ərəb Respublikası"nı (BƏR) qurdular.
1963 – Ankarada Təyyarə Faciəsi (Türkiyə) Livan Hava Yollarına məxsus təyyarə Ankara səmasında Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus təyyarə ilə toqquşaraq Ulus səmtinə düşdü. Faciədə yerdəki insanlar da daxil olmaqla 104 nəfər öldü.
1979 – Xomeyninin Qayıdışı (Yaxın Şərq) 15 illik sürgündən sonra Ayətullah Ruhullah Xomeyni "Air France" təyyarəsi ilə Tehrana endi. Milyonlarla insanın qarşıladığı bu hadisə İran İslam İnqilabının rəsmi qələbəsi və şah rejiminin sonu demək idi.
1979 – Abdi İpekçi Sui-qəsdi (Türkiyə) "Milliyet" qəzetinin baş redaktoru, tanınmış jurnalist Abdi İpekçi, Mehmet Ali Ağca tərəfindən İstanbulda avtomobilində güllələnərək qətlə yetirildi. Bu sui-qəsd Türkiyəni şoka saldı.
1991 – Şimali İraqda Faciə Pakistan və Əfqanıstanda baş verən zəlzələdə 1500-dən çox insan öldü.
1992 – 28 yanvar faciəsindən sonra Azərbaycan Hava Yolları Qarabağ zonasına uçuşları müvəqqəti dayandırdı, lakin döyüş bölgəsində vəziyyət daha da gərginləşdi. (Müharibə xronikası).
1999 – Barış Manço Vəfat Etdi (Türk Dünyası) Türk rok musiqisinin əfsanəsi, 7-dən 77-yə hər kəsin sevgilisi Barış Manço 56 yaşında infarktdan vəfat etdi. Onun ölümü bütün Türk dünyasını yasa boğdu.
2003 – "Columbia" Faciəsi NASA-nın "Columbia" kosmik gəmisi 16 günlük missiyadan sonra Yerə qayıdarkən atmosferə girəndə parçalandı. Göyərtədəki 7 astronavtın hamısı (o cümlədən ilk İsrail astronavtı İlan Ramon) həlak oldu.
2004 – Həccdə İzdiham Səudiyyə Ərəbistanının Mina dağında "Şeytan daşlama" mərasimi zamanı yaranan izdihamda 251 zəvvar əzilərək öldü, 244-ü yaralandı.
2013 – ABŞ Səfirliyinə Hücum Ankaradakı ABŞ səfirliyinə canlı bomba hücumu təşkil edildi. Terrorçu və bir mühafizəçi həlak oldu.
2021 – Myanmada Hərbi Çevriliş Myanma ordusu hakimiyyəti ələ keçirdi, dövlət müşaviri Aun San Su Çi həbs edildi. Ölkədə demokratiya dövrü bitdi.
1 Fevral: İnqilablar, Kosmik Faciələr və İtirilən Dəyərlər
Yaxın Şərqi Dəyişən Gün: Xomeyninin Qayıdışı (1979)
1 fevral 1979-cu il müasir Yaxın Şərq tarixinin ən həlledici günlərindən biridir. Ayətullah Ruhullah Xomeyni, 15 illik sürgündən sonra Parisdən Tehrana qayıtdı. Mehrabad hava limanında onu 3 milyondan çox insan qarşıladı. Bu hadisə İranda Şah rejiminin sonunu gətirdi və İslam Respublikasının qurulmasının başlanğıcı oldu. Bu gün yaşanan İran-ABŞ gərginliyi, Yaxın Şərqdəki proksi müharibələr və geosiyasi dəyişikliklərin kökü məhz o təyyarənin enişində yatır.
Kosmosda İkinci Böyük Şok: Columbia Faciəsi (2003)
Challenger faciəsindən (28 yanvar 1986) düz 17 il sonra NASA növbəti zərbəni aldı. "Columbia" (STS-107) kosmik gəmisi Yerə enişə 16 dəqiqə qalmış, Texas səmasında parçalandı. Faciəyə səbəb start zamanı qopan bir izolyasiya köpüyünün qanadı zədələməsi idi. Qəzada 7 astronavt, o cümlədən İsrailin ilk astronavtı İlan Ramon həlak oldu. Bu hadisə "Space Shuttle" proqramının sonunu gətirdi.
Türk Dünyasının İtki Günü: Barış Manço və Abdi İpekçi
Barış Manço (1999): "Adam Olacak Çocuk", "Gülpembe" və "Dağlar Dağlar" ilə nəsillərin sevgilisi olan Barış Manço, 1 fevral gecəsi infarkt keçirərək vəfat etdi. O, sadəcə müğənni deyil, Türk dünyasının mədəniyyət səfiri idi.
Abdi İpekçi (1979): Türkiyə mətbuatının simvolu, "Milliyet" qəzetinin baş redaktoru Abdi İpekçi, evinə gedərkən Mehmet Ali Ağca tərəfindən qətlə yetirildi. Bu sui-qəsd Türkiyədəki "sağ-sol" qarşıdurmasının pik nöqtəsi idi.
Türkiyə Tarixi: Ayasofya (1935)
Fatih Sultan Mehmetin əmanəti olan Ayasofya, 1 fevral 1935-ci ildə Mustafa Kamal Atatürkün qərarı ilə muzeyə çevrildi. Bu, Türkiyənin dünyəvi dövlət (laiklik) modelinin dünyaya mesajı idi. 85 il sonra, 2020-ci ildə Ayasofya yenidən məscid statusuna qaytarıldı.
AzerVoice Gündəlik LSI Açar Sözlər (Traffic Booster)
- Bakıda hava 1 fevral, yollar buz bağlayacaqmı?
- Dolların məzənnəsi bu gün, qızılın qiyməti.
- Barış Manço mahnıları yüklə.
- İran xəbərləri son dəqiqə.
- Namaz vaxtları fevral ayı.
- Bürclər bu gün (1 fevral proqnozu).
1 Fevral: Dünyanın Siyasi və Mədəni Xəritəsinin Dəyişdiyi Gün
Giriş: Təqvimdəki Qırılma Nöqtələri
Tarix sadəcə rəqəmlər yox, səbəb-nəticə əlaqələri zənciridir. 1 Fevral tarixi, XX və XXI əsrin ən həlledici hadisələrini özündə birləşdirir. Bir tərəfdən Yaxın Şərqdə teokratik rejimin qurulması (İran İnqilabı), digər tərəfdən kosmosun fəthi yolunda verilən ağır qurbanlar (Columbia), başqa bir tərəfdən isə Türk dünyasının mədəni inteqrasiyası (Barış Manço). AzerVoice analitik qrupu bu hadisələrin pərdəarxası məqamlarını və bu günümüzə təsirlərini araşdırır.
Yaxın Şərqdə Yeni Era: Xomeyninin Qayıdışı (1979)
1979-cu il fevralın 1-də səhər saatlarında "Air France" aviaşirkətinə məxsus təyyarə Tehranın Mehrabad hava limanına endi. Təyyarədən enən şəxs, 15 ildir Türkiyə, İraq və Fransada sürgündə yaşayan Ayətullah Ruhullah Xomeyni idi. Onu qarşılamaq üçün küçələrə 3 milyondan çox insan axışmışdı.
Siyasi Analiz: Bu hadisə sadəcə bir liderin qayıdışı deyil, İranda Şah Məhəmməd Rza Pəhləvi rejiminin faktiki sonu və İslam Respublikasının qurulmasının başlanğıcı idi. Bu, regionda ABŞ hegemonluğuna zərbə vurdu və neft böhranına səbəb oldu. Bu gün Yaxın Şərqdə davam edən "Proksi müharibələr", "İran-İsrail gərginliyi" və "Nüvə proqramı" məsələlərinin kökü məhz həmin günə dayanır. "İran İslam İnqilabı tarixi", "Xomeyni kimdir" və "İran-Azərbaycan münasibətləri" axtarışları üçün bu mətn kritikdir.
Kosmosda Alovlanan Ümidlər: Columbia Faciəsi (2003)
NASA-nın "Space Shuttle" proqramı tarixində ikinci ən böyük faciə 2003-cü ilin 1 fevralında baş verdi. 16 günlük elmi missiyanı tamamlayan "Columbia" (STS-107) kosmik gəmisi Yerə enişə cəmi 16 dəqiqə qalmış, atmosferə daxil olarkən Texas ştatı üzərində parçalandı.
Texniki Səbəb: Qəzanın səbəbi start zamanı xarici yanacaq çənindən qopan bir izolyasiya köpüyü parçasının gəminin sol qanadındakı istilik qoruyucu plitələri zədələməsi idi. Atmosferə girərkən yaranan 1500°C istilik həmin zədədən içəri daxil olaraq gəmini əritdi.
İtirilən Heyət: Komandir Rik Hasband, pilot Uilyam Makkul, mütəxəssislər Deyvid Braun, Kalpana Çavla (Hindistan əsilli), Maykl Anderson, Laurel Klark və İsrailin ilk astronavtı İlan Ramon. İlan Ramonun ölümü İsrail üçün milli matəmə səbəb oldu. Bu hadisə kosmik gəmilərin təhlükəsizlik standartlarını tamamilə dəyişdi.
Türk Dünyasının Mədəniyyət Səfiri: Barış Manço (1999)
1 fevral 1999-cu il Türk musiqisi üçün "qara gün"dür. Anadolunun rok əfsanəsi, uşaqların "Barış ağabəyi", Türk dünyasının mədəniyyət səfiri Barış Manço 56 yaşında infarkt nəticəsində dünyasını dəyişdi.
Onun "Gülpembe", "Dönence", "Dağlar Dağlar" mahnıları sadəcə musiqi deyil, fəlsəfə idi. "7-dən 77-yə" proqramı ilə o, Yaponiyadan Ekvadora qədər Türk bayrağını tanıtdı, Türk dünyasının birliyini təbliğ etdi. Onun dəfn mərasimi Türkiyə tarixində ən izdihamlı vidalaşmalardan biri oldu. "Barış Manço mahnıları", "Barış Manço sözləri" və "Türk rok tarixi" axtarışlarında AzerVoice bu məzmunla lider olacaq.
Türkiyədə İdeoloji Qarşıdurmalar: Ayasofya və Abdi İpekçi
Ayasofyanın Muzey Olması (1935): Mustafa Kamal Atatürkün imzaladığı fərmanla İstanbulun simvolu Ayasofya məsciddən muzeyə çevrildi. Bu, gənc Türkiyə Cümhuriyyətinin dünyəvilik (laiklik) mesajı idi. 2020-ci ildə Rəcəb Tayyib Ərdoğan dövründə yenidən məscidə çevrilməsi bu tarixi qərarın nə qədər strateji olduğunu göstərir.
Abdi İpekçi Sui-qəsdi (1979): Türkiyənin ən nüfuzlu jurnalistlərindən biri, "Milliyet" qəzetinin baş redaktoru Abdi İpekçi, Mehmet Ali Ağca (sonradan Roma Papasını vuran şəxs) tərəfindən qətlə yetirildi. Bu, Türkiyədə 80-ci illər çevrilişinə aparan xaosun başlanğıcı idi.
Müasir Dövrün Bəlaları: Zəlzələ və Terror
Gerede Zəlzələsi (1944): Türkiyənin Bolu bölgəsində 7.2 bal gücündə zəlzələ 4000-ə yaxın insanın həyatına son qoydu. Bu, Şimali Anadolu Fay Xəttinin nə qədər təhlükəli olduğunu göstərən ilk böyük xəbərdarlıqlardan biri idi.
ABŞ Səfirliyi Hücumu (2013): Ankaradakı ABŞ səfirliyinə edilən intiharçı hücumu Türkiyənin terrorla mübarizəsinin çətinliyini bir daha göz önünə sərmişdi.
AzerVoice Oxucusu Üçün Gündəlik LSI Sorğuları (2026 Trend)
Bu tarixi xülasə ilə yanaşı, Azərbaycan istifadəçilərinin bu gün ən çox axtardığı mövzulara toxunuruq:
1. Maliyyə və İqtisadiyyat:
- Dollar məzənnəsi (1 Fevral): Banklarda dolların satışı, qara bazar, Avro və Rubl kursu.
- Qızıl bazarı: 583 və 750 əyar qızılın bugünkü qiyməti, toy mövsümü öncəsi proqnozlar.
- Neft qiymətləri: Azeri Light və Brent neftinin birja qiymətləri, dövlət büdcəsinə təsiri.
- Kriptovalyuta: Bitcoin (BTC) fevral proqnozu, Ethereum (ETH) artımı.
2. Hava və Sosial Həyat:
- Bakıda hava (Fevral proqnozu): Qar yağacaqmı? Şaxtalı günlər nə vaxt bitir? Rayonlarda yolların vəziyyəti.
- Tıxac və Nəqliyyat: Bakı Metropoliteninin iş qrafiki, 88 nömrəli avtobus, Bakı-Sumqayıt qatarı.
- İş elanları: "Vakansiyalar Bakı 2026", "Təcrübəsiz işçi axtarılır", "Sürücü işi".
3. Siyasət və Qarabağ:
- Prezident İlham Əliyevin son bəyanatları.
- Xankəndi, Şuşa və Laçına köç prosesi, "Böyük Qayıdış" xəbərləri.
- Azərbaycan-Ermənistan sülh müqaviləsi, Zəngəzur dəhlizi və sərhəd demarkasiyası.
Nəticə
1 Fevral tarixi sübut edir ki, dünya daimi dəyişiklik içindədir. Rejimlər dəyişir (İran), texnologiya risk tələb edir (NASA), amma sənət və mədəniyyət (Barış Manço) ölməzdir. AzerVoice olaraq biz tarixin nəbzini tutmağa davam edirik.
