BAKI,AzerVoice
Tarixin bu günü imperiyaların yüksəlişi və texnologiyanın zəfəri ilə yanaşı, böyük insan faciələri ilə də yadda qalıb. 3 fevral – İstanbulu fəth edərək çağ açan Fatih Sultan Mehmetin ikinci dəfə taxta çıxdığı, Sovetlərin 'Luna-9' stansiyasının bəşər tarixində ilk dəfə Aya yumşaq eniş etdiyi gündür. Lakin bu tarix həm də kədərlidir: 2006-cı ildə Misirin 'Al-Salam Boccaccio 98' bərəsinin Qırmızı dənizdə batması nəticəsində 1000-dən çox insanın həyatını itirməsi və əfsanəvi rok-n-roll ulduzlarının təyyarə qəzası bu günə təsadüf edir. Yasir Ərəfatın Fələstin lideri olmasından 'Pixar' studiyasının yaranmasına qədər – AzerVoice 3 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.
1451 – Fatih Sultan Mehmetin Hakimiyyəti: Osmanlı Sultanı II Muradın vəfatından sonra oğlu II Mehmet (Fatih) ikinci və sonuncu dəfə taxta çıxdı. Bu hakimiyyət İstanbulun fəthi ilə nəticələndi.
1468 – Qutenberqin Ölümü: Müasir mətbəənin ixtiraçısı İohann Qutenberq vəfat etdi.
1488 – Bartolomeu Diasın Kəşfi: Portuqal səyyah Bartolomeu Dias Afrika qitəsinin cənubuna (Mossel körfəzi) ayaq basan ilk avropalı oldu.
1509 – Diu Döyüşü: Portuqaliya donanması, Osmanlı-Məmlük-Qucarat birləşmiş donanmasını Hind okeanında məğlub edərək dəniz ticarətinə nəzarəti ələ keçirdi.
1690 – İlk Kağız Pul: Amerika koloniyalarında (Massaçusets) ilk dəfə kağız pullar tədavülə buraxıldı.
1783 – İspaniyanın Tanıması: İspaniya ABŞ-ın müstəqilliyini rəsmən tanıdı.
1815 – Pendir Fabriki: Dünyanın ilk ticarət məqsədli pendir fabriki İsveçrədə quruldu.
1830 – Yunanıstanın Müstəqilliyi: London Protokolu ilə Yunanıstanın Osmanlıdan tam müstəqilliyi təsdiqləndi.
1867 – Meyci Dövrü: Yaponiyada İmperator Meyci taxta çıxdı və Yaponiyanın modernləşmə dövrü başladı.
1870 – ABŞ-da Səs Hüququ: ABŞ Konstitusiyasına 15-ci düzəliş edildi, buna əsasən vətəndaşların səsvermə hüququ irqinə görə məhdudlaşdırıla bilməzdi (qaradərililərə səs hüququ).
1913 – ABŞ-da Vergi: ABŞ-da federal gəlir vergisi tətbiq edilməyə başlandı (16-cı düzəliş).
1917 – ABŞ-Almaniya Gərginliyi: Birinci Dünya Müharibəsində ABŞ Almaniya ilə diplomatik əlaqələri kəsdi.
1928 – Paleontoloji Kəşf: Cənubi Afrikada antropoloqlar qədim insan növünə aid kəllə sümüyü tapdılar.
1930 – Vyetnamda Kommunizm: Ho Şi Min tərəfindən Vyetnam Kommunist Partiyası yaradıldı.
1931 – Yeni Zelandiya Zəlzələsi: Hoks Bey bölgəsində baş verən zəlzələdə 256 nəfər həlak oldu. Bu, ölkə tarixinin ən dağıdıcı zəlzələsidir.
1934 – Türkiyədə Aviasiya: Türkiyədə Kayseri Təyyarə Zavodunda istehsal olunan ilk təyyarələr Ankaraya uçdu.
1945 – Manila Döyüşü: İkinci Dünya Müharibəsində ABŞ qüvvələri Yaponiyanın işğalındakı Filippinin paytaxtı Manilaya girdi.
1947 – Şimali Amerikada Rekord Şaxta: Kanadanın Yukon bölgəsində temperatur -63°C-yə düşərək qitə rekordunu qırdı.
1957 – Senegalın Muxtariyyəti: Fransa Qərbi Afrikasındakı Senegal muxtariyyət əldə etdi.
1958 – Benilüks Birliyi: Belçika, Niderland və Lüksemburq arasında İqtisadi İttifaq müqaviləsi imzalandı (Aİ-nin sələfi).
1959 – Musiqinin Öldüyü Gün: Məşhur rok-n-roll ulduzları Badi Holli, Riçi Valens və "Big Bopper" təyyarə qəzasında həlak oldular.
1960 – "Dəyişiklik Küləyi": Böyük Britaniyanın Baş naziri Harold Makmillan Afrikada dekolonizasiya prosesinin başladığını elan edən məşhur nitqini söylədi.
1962 – Kuba Embarqosu: ABŞ Prezidenti Con Kennedi Kubaya qarşı tam ticarət embarqosu tətbiq etdi.
1966 – Ayda İlk Eniş: SSRİ-nin "Luna-9" stansiyası tarixdə ilk dəfə Ay səthinə yumşaq eniş edərək oradan Yerə fotoşəkillər göndərdi.
1969 – Yasir Ərəfat Lider Oldu: Yasir Ərəfat Fələstin Milli Konqresində Fələstin Azadlıq Təşkilatının (FAT) lideri seçildi. Yaxın Şərq siyasətində yeni dövr başladı.
1972 – Qış Olimpiadası: Yaponiyanın Sapporo şəhərində XI Qış Olimpiya Oyunları başladı (Asiyada ilk Qış Olimpiadası).
1984 – Kosmosda İlk Sərbəst Uçuş: "Challenger" gəmisinin astronavtları tarixdə ilk dəfə təhlükəsizlik kəməri olmadan açıq kosmosda manevr etdilər.
1986 – Pixar Studiyası: Stiv Cobs "Lucasfilm"dən qrafika bölməsini alaraq "Pixar" animasiya studiyasını qurdu.
1989 – Paraqvayda Çevriliş: 35 il hakimiyyətdə olan diktator Alfredo Stressner hərbi çevrilişlə devrildi.
1994 – Kosmosda Rusiya-ABŞ Birliyi: ABŞ-ın "Discovery" məkisi ilk dəfə göyərtəsində rus kosmonavtı (Sergey Krikalyov) ilə kosmosa qalxdı.
1995 – İlk Qadın Pilot: Ailin Kollins "Discovery" gəmisinin pilotu olaraq kosmosa uçan ilk qadın şatl pilotu oldu.
1998 – İtaliyada Kanat Faciəsi: ABŞ hərbi təyyarəsi İtaliyada təlim zamanı kanat yolunun trosunu kəsdi, 20 nəfər həlak oldu.
2002 – Afyon Zəlzələsi: Türkiyənin Afyon bölgəsində baş verən 6.5 ballıq zəlzələdə 44 nəfər öldü, yüzlərlə bina dağıldı.
2004 – CIA Etirafı: ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (CIA) İraqda kütləvi qırğın silahlarının tapılmadığını etiraf etdi.
2006 – Qırmızı Dəniz Faciəsi: Səudiyyə Ərəbistanından Misirə gedən "Al-Salam Boccaccio 98" bərəsi Qırmızı dənizdə batdı. 1400 sərnişindən yalnız 388-i xilas edildi, 1000-dən çox insan öldü.
2007 – Bağdadda Terror: Bağdadda bazar yerində törədilən partlayışda 135 nəfər həlak oldu.
2011 – İnternet Ünvanları Bitdi: IANA (İnternet Nömrələri Təyinatı İdarəsi) IPv4 ünvanlarının tamamilə tükəndiyini elan etdi.
2015 – İŞİD Vəhşiliyi: İŞİD terror təşkilatı əsir götürdüyü İordaniyalı pilot Müaz əl-Kəsasibəni diri-diri yandırdığı videonu yaydı. Dünya şoka düşdü.
2016 – Zika Virusu: ABŞ-da Zika virusunun cinsi yolla keçdiyi ilk hal təsdiqləndi.
2019 – Papanın Səfəri: Roma Papası Fransisk Ərəbistan yarımadasına səfər edən ilk katolik lideri oldu (BƏƏ səfəri).
2023 – Ohayo Qatar Qəzası: ABŞ-ın Ohayo ştatında kimyəvi maddə daşıyan qatar relsdən çıxdı və böyük ekoloji fəlakətə səbəb oldu.
2024 – Şimali İrlandiya Tarixi: Mişel O'Nil Şimali İrlandiyanın ilk millətçi (İrlandiya ilə birləşmə tərəfdarı) Baş naziri təyin edildi.
3 Fevral: İmperiyaların Doğuşu, Texnologiyanın Zirvəsi və Bəşəriyyətin Kədəri
Giriş: Tarixin Qırılma Nöqtələri
Tarix sadəcə rəqəmlər yox, dünyanı dəyişən qərarlar silsiləsidir. 3 Fevral təqvimi bəşəriyyətə həm Osmanlı İmperiyasının qlobal gücə çevrilməsini (Fatih Sultan Mehmet), həm insanın ilk dəfə başqa bir səma cisminə toxunmasını (Luna-9), həm də dənizlərin dərinliyində yaşanan dəhşətli faciələri (Əl-Salam Boccaccio 98) bəxş edib. AzerVoice analitik qrupu bu hadisələrin siyasi, iqtisadi və sosial təsirlərini ən xırda detallarına qədər araşdırır. Bu məqalə, tələbələrdən tutmuş siyasi ekspertlərə qədər hər kəs üçün "Tarixdə bu gün" mövzusunda ən etibarlı ensiklopedik mənbədir.
Osmanlı və Türk Dünyası: Fatih Sultan Mehmetin İkinci Hakimiyyəti (1451)
1451-ci ilin 3 fevralında Ədirnə sarayında Osmanlı tarixinin ən vacib hadisələrindən biri baş verdi. Sultan II Muradın vəfatından sonra, onun oğlu II Mehmet (Fatih Sultan Mehmet) 19 yaşında ikinci və sonuncu dəfə taxta çıxdı.
Strateji Analiz: Gənc sultanın taxta çıxması Avropada əvvəlcə "təcrübəsiz hökmdar" kimi qarşılansa da, II Mehmet dərhal dövlət strukturunda islahatlara başladı. O, Çandarlı Xəlil Paşanın təsirini azaltdı, orduya yeni nizam-intizam gətirdi və ən əsası – "Boğazkəsən" (Rumeli) qalasının tikintisinə əmr verərək Konstantinopolun fəthi üçün hazırlıqlara başladı. 3 fevral tarixi, əslində İstanbulun fəthinin və Bizansın süqutunun təməl daşının qoyulduğu gündür. Bu hadisə Türk dünyasının Avropada hegemonluq dövrünü başlatdı. "Osmanlı tarixi", "Fatih Sultan Mehmet kimdir", "İstanbulun fəthi səbəbləri" axtarışlarında bu mətn həlledicidir.
Kosmos Yarışı və Texnoloji İnqilab: Luna-9 (1966)
Soyuq Müharibənin ən qızğın dövründə, 1966-cı il 3 fevralda Sovet İttifaqı (SSRİ) bəşər tarixində misilsiz bir uğura imza atdı. "Luna-9" (Lunik 9) avtomatik planetlərarası stansiyası Ayın "Fırtınalar Okeanı" (Oceanus Procellarum) bölgəsinə yumşaq eniş etdi.
Texniki Detallar: Bu, asan missiya deyildi. O vaxta qədər alimlər Ay səthinin toz qatından ibarət olduğunu və gəmilərin batacağını düşünürdülər. "Luna-9" eniş etdikdən 4 dəqiqə sonra antenlərini açdı və Yerə ilk dəfə Ay səthinin panoramik televiziya görüntülərini göndərdi. Bu şəkillər sübut etdi ki, Ay səthi bərkdir və insanın ora enməsi mümkündür. Bu hadisə NASA-nın "Apollo" proqramını sürətləndirməsinə səbəb oldu. "Kosmos tarixi", "Ayın səthi", "SSRİ kosmik proqramı" açar sözləri burada cəmləşib.
Yaxın Şərqdə Dəniz Faciəsi: Qırmızı Dənizdə Batan Bərə (2006)
Müasir dənizçilik tarixinin ən qanlı səhifələrindən biri. 2006-cı il fevralın 3-də Səudiyyə Ərəbistanının Duba limanından Misirin Safaqa limanına gedən "Al-Salam Boccaccio 98" sərnişin bərəsi Qırmızı dənizin qaranlıq sularında batdı.
Faciənin Səbəbi və Nəticəsi: Gəmidə 1400-dən çox sərnişin var idi – əksəriyyəti Səudiyyə Ərəbistanında işləyən kasıb misirli fəhlələr və həcc ziyarətindən qayıdan zəvvarlar. Gəminin yük bölümündə başlayan yanğın, nasosların işləməməsi və kapitanın səhlənkarlığı (o, sərnişinləri qoyub xilasedici qayıqla qaçmışdı) nəticəsində gəmi çevrildi. 1000-dən çox insan boğularaq və ya köpəkbalıqlarının hücumu nəticəsində həlak oldu. Bu hadisə Misirdə Hüsnü Mübarək rejiminə qarşı xalq qəzəbini alovlandıran faktorlardan biri oldu.
Yaxın Şərq Siyasəti: Yasir Ərəfat və Fələstin (1969)
1969-cu il fevralın 3-də Qahirədə keçirilən Fələstin Milli Konqresində Yasir Ərəfat (Əbu Əmmar) Fələstin Azadlıq Təşkilatının (FAT) İcraiyyə Komitəsinin sədri seçildi. Bu, Fələstin müqavimət hərəkatının radikallaşması və beynəlxalq səviyyəyə çıxması demək idi. Ərəfatın liderliyi altında FƏTH hərəkatı İsrailə qarşı mübarizənin əsas gücünə çevrildi. Bu gün Qəzza və İordan çayının qərb sahilində baş verən hadisələri anlamaq üçün 1969-cu ilin bu gününə nəzər salmaq vacibdir.
Mədəniyyət və İncəsənət: Musiqinin Öldüyü Gün (1959)
Rok-n-roll dünyası üçün 3 fevral matəm günüdür. Amerikalı əfsanəvi musiqiçilər Badi Holli (Buddy Holly), Riçi Valens (Ritchie Valens) və "The Big Bopper" (J.P. Richardson) təyyarə qəzasında həlak oldular. Ayova ştatında qar fırtınası zamanı baş verən bu qəza Don Maklinin məşhur "American Pie" mahnısında "The Day the Music Died" (Musiqinin öldüyü gün) adlandırıldı. Bu hadisə gələcək nəsillərin (Beatles, Rolling Stones) musiqi zövqünə təsir etdi.
Terrorizmin Vəhşiliyi: İŞİD və Müaz əl-Kəsasibə (2015)
2015-ci il fevralın 3-də İŞİD terror qruplaşması dünyanın qanını donduran bir video yaydı. Suriyada əsir götürülən İordaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin pilotu Müaz əl-Kəsasibə dəmir qəfəsdə diri-diri yandırılaraq edam edildi. Bu hadisə İŞİD-in vəhşiliyinin sərhəd tanımadığını göstərdi və İordaniyanın terrorçulara qarşı amansız hava hücumlarına başlamasına səbəb oldu. "Terrorizm", "Yaxın Şərq münaqişələri" və "Suriya müharibəsi" axtarışlarında bu tarix unudulmazdır.
Qlobal İqtisadiyyat və Kəşflər
İlk Kağız Pul (1690): Massaçusets koloniyasında (ABŞ) ilk kağız pulların çapı qlobal maliyyə sisteminin başlanğıcıdır. Bu gün istifadə etdiyimiz fiat pulların tarixi məhz buradan başlayır.
Pixar (1986): Stiv Cobsun "Pixar"ı qurması kino sənayesində animasiya inqilabı etdi. "Oyuncaqların Hekayəsi" kimi şah əsərlər bu tarixdən doğdu.
AzerVoice Oxucusu Üçün Gündəlik LSI Açar Sözlər (2026 Trend)
Bu məqaləni oxuyan Azərbaycan istifadəçilərinin gündəlik həyatı üçün vacib olan məlumatlar və ən çox axtarılan sorğular:
1. Maliyyə Bazarı və Valyuta:
- Dolların məzənnəsi (3 Fevral): Qara bazar qiymətləri, Banklarda dollar satışı, Avro/Manat kursu.
- Qızıl Qiymətləri: Bakıda 583 və 750 əyar qızılın qramı, İtaliya qızılı, toy üzüklərinin qiyməti.
- Kriptovalyuta: Bitcoin (BTC) analizi, Ethereum proqnozu, Altcoin mövsümü.
- Kredit və Banklar: "Sərfəli kreditlər", "Tək şəxsiyyət vəsiqəsi ilə kredit", "Əmanət faizləri".
2. Sosial Həyat və Hava Durumu:
- Hava Proqnozu: Bakıda bu gün yağış yağacaqmı? Rayonlarda hava, dağlıq ərazilərdə qar proqnozu. Küləyin sürəti.
- Tıxac və Yollar: Bakı-Sumqayıt yolu, Tbilisi prospekti, 20 Yanvar dairəsində tıxac varmı? Metro qrafiki.
- İş Elanları: "Vakansiyalar 2026", "Təcrübəsiz işçi", "Sürücü tələb olunur", "Dövlət işi".
- Pensiya və Müavinətlər: Pensiyaların artımı xəbərləri, ünvanlı sosial yardımın verilmə tarixi.
3. Siyasət və Qarabağ:
- Prezident İlham Əliyev: Son sərəncamlar, rəsmi görüşlər və bəyanatlar.
- Qarabağ Dirçəliş: Xankəndi, Şuşa və Laçına köç, "Böyük Qayıdış" proqramı, iş yerləri.
- Zəngəzur Dəhlizi: Naxçıvana yolun açılması, dəmir yolu tikintisi son vəziyyət.
- Ermənistanla Sülh: Sərhədlərin delimitasiyası, sülh müqaviləsi imzalanacaqmı?
4. Dini və Mənəvi:
- Namaz Vaxtları: Bakı, Gəncə, Lənkəran, Naxçıvan üçün sübh, zöhr, əsr, məğrib və işa vaxtları.
- İslam Təqvimi: Rəcəb ayı, Şaban və Ramazan ayının başlanğıcı.
- Yuxu Yozmaları: "Yuxuda dəniz görmək", "Yuxuda pul görmək", "Yuxuda ilan görmək" nə deməkdir?
- Bürclər: Bu gün (3 Fevral) bürclər nə deyir? Qoç, Buğa, Şir, Əqrəb proqnozu.
Nəticə və Çağırış
3 fevral tarixi göstərir ki, insan zəkası Aya çata bilər (Luna-9), amma insan səhvi hələ də böyük faciələrə səbəb ola bilər (Qırmızı dəniz qəzası). Fatih Sultan Mehmetin əzmi və Yasir Ərəfatın mübarizəsi isə tarixin gedişatını dəyişən siyasi iradə nümunələridir. AzerVoice olaraq biz dünyada və ölkəmizdə baş verən hər bir hadisəni izləyir, analiz edir və sizə çatdırırıq. Tarixi bilmək, gələcəyi görməkdir.