BAKI,AzerVoice

ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş direktoru və ordunun məşhur generallarından biri olan Devid Petrayus Yaxın Şərqdə dəyişən siyasi mənzərə, Suriya ilə yeni münasibətlər və Qəzzada gələcək təhlükəsizlik modeli barədə geniş təhlil təqdim edir. Onun sözlərinə görə, Donald Trampın qeyri-ənənəvi, bəzən sərt görünən diplomatiyası müəyyən hallarda real nəticələr verib və bu siyasətin əsas məntiqi təzyiq ilə strateji praqmatizmi birləşdirməkdir.

Petrayus Əl-Məcəllə qəzetinə müsahibəsində bildirir ki, Trampın yanaşması yalnız sərt bəyanatlardan ibarət deyil, bunun arxasında iqtisadi, diplomatik, maliyyə və informasiya vasitələrinin paralel tətbiqi dayanır. O hesab edir ki, ABŞ-ın son əməliyyatları, xüsusilə İran hədəflərinə qarşı həyata keçirilən dəqiq hava zərbələri, Vaşinqtonun sözünün yalnız ritorikadan ibarət olmadığını göstərib. Petrayusun fikrincə, bəzən sərt təzyiq danışıqlarda irəliləyişə gətirib və bu, girovların azad edilməsi prosesində də təsirli olub.

Müsahibənin diqqət çəkən məqamlarından biri onun Suriya prezidenti Əhməd əl-Şəraa ilə görüşüdür. Petrayus etiraf edir ki, bir vaxtlar ABŞ qüvvələri ilə döyüşən şəxslə Nyu-Yorkda rəsmi dialoq aparmaq ənənəvi düşüncəyə zidd təsir bağışlasa da, müasir siyasətdə keçmiş rəqiblər arasında anlaşma mümkün ola bilər.
O, əl-Şəranın Suriyada inklüziv və çoxetnik hökumət qurmaq istəklərinin real, lakin çox çətin məqsəd olduğunu vurğulayır. Onun fikrincə, Suriyanın şimalındakı Türkiyə təsirindən tutmuş, sahil bölgəsindəki aləvilərə və Suriya Demokratik Qüvvələrinə qədər müxtəlif mərkəzlər arasında balans yaratmaq uzunmüddətli və mürəkkəb bir proses olacaq.

Qəzza ilə bağlı suallara cavab verərkən Petrayus ən radikal və müzakirə doğuran fikirlərindən birini açıq şəkildə izah edib. O bildirir ki, Qəzza yalnız atəşkəslər və qısamüddətli əməliyyatlarla sabitləşə bilməz. Onun təqdim etdiyi modelə görə, bölgə mərhələlərlə təmizlənməli, nəzarət tam bərpa olunmalı, daha sonra yenidənqurma və idarəetmə həyata keçirilməlidir.
Modelin məğzi Qəzzanı müvəqqəti şəkildə “məhəllələrə” və ya möhkəmləndirilmiş sektor bölmələrinə ayırmaqdır. Hər sektor tam şəkildə axtarılır, tunellərin çıxışları bağlanır, blok-postlar qurulur və yalnız təhlükəsizlik bərpa olunduqdan sonra sakinlərin qayıdışına icazə verilir. Petrayus bu yanaşmanı İraqda həyata keçirilən “təmizlə, saxla, bərpa et” strategiyası ilə müqayisə edir və bildirir ki, Qəzzanın gələcəyi yalnız sabit təhlükəsizlik mexanizmi üzərində qurula bilər.

O, eyni zamanda “HƏMAS-ın tam silahsızlandırılmasının çətin olacağını açıq şəkildə etiraf edir. Onun sözlərinə görə, təşkilat formal hərbi strukturlardan partizan tipli döyüş taktikasına keçir və yeraltı infrastrukturu hələ də qoruyub saxlayır. İşsizlik, sosial narazılıq və maliyyə stimulları yeni döyüşçülərin yaranmasına imkan verir. Petrayus hesab edir ki, bəzi üzvlər üçün çıxış yolu üçüncü ölkəyə köçürülmə və ya siyasi güzəşt ola bilər, lakin təşkilatın tam çəkilməsi real görünmür.

Çoxmillətli sülhməramlı qüvvələrin bölgəyə yerləşdirilməsi məsələsinə gəlincə, Petrayus bunu praktik səviyyədə mümkün saymır. Onun fikrinə görə, heç bir ərəb dövləti “İsrail əvəzinə HƏMAS-la döyüşmək” kimi təqdim oluna biləcək əməliyyata qoşulmaq istəməyəcək. Belə bir missiya yalnız BMT Təhlükəsizlik Şurasının mandatı və geniş siyasi razılaşma ilə reallaşa bilər. Petrayus bəzi ölkələrin adlarının hallanmasına rəğmən, real təhlükə və siyasi riskləri gördükdə onların geri çəkiləcəyini düşünür.

Müsahibənin digər hissəsində xüsusi təhlükəsizlik şirkətlərinin regionda rolunun artması barədə suallar cavablandırılır. Petrayus “müqaviləli təhlükəsizlik” ilə “muzdlu döyüşçü” anlayışını bir-birindən sərt şəkildə ayırır. O, bu şirkətlərin yalnız mühafizə, obyekt təhlükəsizliyi və logistika kimi məhdud funksiyalar daşımalı olduğunu bildirir. Hərbi hücum, döyüş əməliyyatları və ya hədəfli zərbələr yalnız dövlət orduları tərəfindən icra edilməlidir. Bu təsnifatın İraqdakı təcrübədən sonra daha da önəmli olduğunu xüsusi vurğulayır.

Sonda Petrayus Yaxın Şərqdəki prosesləri tam öldürücü pessimizmlə deyil, ehtiyatlı optimizmlə qiymətləndirir. O qeyd edir ki, ən çətin situasiyalarda belə, dialoq, praktik təhlükəsizlik mexanizmləri və mərhələli yenidənqurma vasitəsilə uzunmüddətli nəticə əldə oluna bilər. Onun fikrincə, Tramp administrasiyasının sərt, amma praqmatik diplomatiyası bəzi sahələrdə real nəticə verib və regionun gələcəyi hərbi əməliyyatların deyil, təhlükəsiz idarəetmənin üzərində qurulmalıdır.