BAKI,AzerVoice, Tibbi Ensiklopediya

Misofobiya – mikroblardan, kirdən, bakteriyalardan və yoluxmadan duyulan hədsiz, irrasional və idarəolunmaz qorxudur. Bu termin yunan dilindəki "mysos" (çirk, murdarlıq) və "phobos" (qorxu) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Bu fobiyadan əziyyət çəkən insanlar hər hansı bir əşyaya toxunmağın və ya insanlarla təmasda olmağın onları ölümcül xəstəliyə yoluxduracağına inanırlar.

Misofobiyanın kəşfi və tarixi

Misofobiya terminini ilk dəfə elm aləminə 1879-cu ildə məşhur nevroloq və psixiatr Vilyam Aleksandr Hammond (William Alexander Hammond) gətirmişdir. Hammond bu vəziyyəti "əlləri təkrar-təkrar yumaq istəyi ilə özünü büruzə verən bir növ vəsvəsə" kimi təsvir etmişdi.

Daha sonra məşhur psixoanalitik Ziqmund Freyd bu mövzu üzərində araşdırmalar aparmışdır. O, qeyd edirdi ki, kəskin əl yuma vərdişi (ablutofobiya ilə qarışdırılmamalıdır) insanın daxili aləmində hiss etdiyi "mənəvi günahkarlıqdan" təmizlənmə cəhdinin fiziki təzahürü ola bilər. Lakin müasir tibb misofobiyanı daha çox Obsessiv-Kompulsiv Pozuntu (OKP) spektri daxilində nəzərdən keçirir.

Əlamətləri və təzahür formaları

Misofobiya sadəcə "təmizkar olmaq" deyil, insanın həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salan bir vəziyyətdir.
Əsas əlamətləri bunlardır:

Həddindən artıq təmizlik: Əllərin qanayana qədər yuyulması, hər gün saatlarla evin dezinfeksiya edilməsi.

İctimai yerlərdən qaçınma: Qapı tutacaqlarına, lift düymələrinə və ya ictimai nəqliyyatdakı tutacaqlara toxunmaqdan qorxmaq.

Təmasdan imtina: İnsanlarla salamlaşmaqdan, qucaqlaşmaqdan və ya kiminsə əşyasını götürməkdən imtina etmək.

Fiziki reaksiyalar: Çirkli hesab edilən bir yerlə təmas olduqda ürəkbulanma, tərləmə, titrəmə və panik atak keçirmə.

Qoruyucu vasitələrin istifadəsi: Evdən çıxarkən daim əlcək taxmaq və ya hər təmasdan sonra dərhal antiseptiklərdən istifadə etmək.

Misofobiyanın yaranma səbəbləri

Bu qorxunun kökündə bir neçə faktor dayana bilər:

Genetik meyillilik: Ailədə anksiyete (təşviş) pozuntusu olan şəxslərdə bu fobiyanın yaranma ehtimalı daha yüksəkdir.

Travmatik hadisələr: Keçmişdə ağır bir infeksion xəstəlik keçirmək və ya yaxın birinin mikroblardan qaynaqlanan bir xəstəlik səbəbilə itirilməsi.

Medianın təsiri: Pandemiya dövrləri, xəbərlərdə daim virus və bakteriya təhlükələrinin qabardılması bu qorxunu tetikləyir.

Tərbiyə üsulu: Uşaqlıqda valideynlərin "ora toxunma, mikrob var", "çirklidir, xəstələnərsən" kimi hədsiz qoruyucu və qorxuducu xəbərdarlıqları.

Misofobiya müalicə oluna bilən bir vəziyyətdir. Ən effektiv üsullar bunlardır:

Koqnitiv-Davranış Terapiyası (KDT): Xəstənin mikroblar haqqındakı yanlış düşüncələri dəyişdirilir.

Ekspozisiya Terapiyası (Üzləşmə): İnsan tədricən və mütəxəssis nəzarəti altında "çirkli" hesab etdiyi mühitlərlə təmas etdirilir və bunun qorxulu olmadığı göstərilir.

Dərman müalicəsi: Ağır hallarda anksiyete əleyhinə preparatlar təyin oluna bilər.

Maraqlı faktlar

Dünyanın ən məşhur misofoblarından biri Nikola Tesla olub. O, mikroblardan o qədər qorxurdu ki, yemək masasında mütləq 18 ədəd təmiz salfet olmalı idi və heç kimlə əl sıxışmırdı.