BAKI, AzerVoice, Analitik Təhlil Mərkəzi
İsrail prezidenti İshaq Hersoqun bazar ertəsi verdiyi açıqlama - baş nazir Benyamin Netanyahunu korrupsiya işlərində əfv etmək imkanını nəzərdən keçirəcəyini deməsi - Tel-Əviv siyasi səhnəsində geniş əks-səda doğurdu.
Siyasi mənbələr bildirirlər ki, bu məsələni indi gündəmə gətirmək sadəcə bir ideya deyil, həm İsraildə, həm də ABŞ-da aparılan geniş səylərin bir hissəsidir. Məqsəd Netanyahuya həbsdən azadlıq qarşılığında müəyyən mərhələdə siyasətdən getmə şərtilə razılaşma əldə etməkdir.
“Maariv” qəzetinin siyasi şərhçisi Ben Kaspitin yazdığına görə, “ABŞ prezidenti Donald Trampın özü bu məsələyə maraq göstərir, bu məhkəmədən qətiyyən xoşu gəlmir və hökm çıxmadan onun bağlanması üçün həm açıq, həm də gizli təzyiq göstərir”.
Kaspit hesab edir ki, “Məsələnin indi, Qəzza müharibəsini bitirmək üzrə aparılan danışıqların ən qızğın vaxtında müzakirəyə çıxarılması bir sıra yeni ssenarilərə qapı açır”. Onun sözlərinə görə, “artıq aydındır ki, Netanyahu Qəzza zolağında amansız müharibəni davam etdirir, çünki bu alovu öz hakimiyyətini qorumaq üçün yanacaq hesab edir. O, məhkəmə və prokurorluq qarşısında güclü mövqeyə sahib olmaq üçün baş nazir vəzifəsini saxlamaq istəyir”.
Hersoq bazar ertəsi İsrail ordusunun radiosuna müsahibəsində bildirib ki, baş prokurorluğa müraciət edərək Netanyahuyla bu cür razılaşma əldə edilməsini «ali milli maraqlar naminə» istəyib.
“İsrail bu gün həm bölgədə, həm də dünyada görünməmiş düşmənçiliklə üzləşib. Bu düşmənçilik ölkənin iqtisadi, elmi, texnoloji, siyasi və təhlükəsizlik sahələrinə təsir edir. Dünyadakı yəhudilər bizdən siyasətimizi dəyişməyi xahiş edirlər. Dostlarımız isə deyirlər: ‘Bizə kömək edin ki, biz də sizə kömək edək’”-o deyib.
Prezident əlavə edib ki, Avropalı siyasi liderlərdən biri ona açıq şəkildə demişdi: “Sizin ucbatınızdan Qərb parçalanır. Mən sizi sevir və qiymətləndirirəm, amma siyasi karyeramı sizin üçün qurban verməyə hazıram deyiləm”.
Hersoq vəziyyəti «xalqın birliyini qorumaq və parçalanmaları aradan qaldırmaq üçün İsraildə ciddi dəyişiklik tələb edən fövqəladə vəziyyət» kimi xarakterizə edib və əfv təşəbbüsünü bu istiqamətdə atılan addım sayıb.
Əfv mexanizmi barədə suala cavab olaraq o deyib: “Netanyahuya qarşı irəli sürülən ittihamlar mürəkkəbdir və sistem üçün ağır yükdür. Mən artıq təqsirin qismən etirafı ilə bağlı razılaşmaya çağırmışam. Əgər məndən onun əfvini istəyəcəklərsə, bunu nəzərdən keçirəcəyəm. Prosesi şəffaf aparacağam, ictimaiyyətlə bölüşəcəyəm və dövlətin maraqlarını nəzərə alacağam”.
Hersoq həmçinin bildirib ki, o, keçmiş ali məhkəmə sədri Aharon Barakla da bu məsələni müzakirə edib və Netanyahuya əfv təşəbbüsünə ictimai dəstək kampaniyasının başladıldığını söyləyib.
Netanyahu 2020-ci ildən bəri rüşvət, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və fırıldaqçılıq ittihamları ilə mühakimə olunur. Hüquq ekspertlərinin fikrincə, bəzi ittihamlardan bəraət ala bilər, amma əgər bütün maddələr üzrə günahkar bilinsə, ən ağır halda 19 il həbs cəzası ala bilər.
Mümkün ittihamlar Netanyahunun davranışlarını da izah edir: o, həbsdən yayınmaq üçün «həyat-məmati savaşı» apardığını düşünür. Çoxlu israillilərin fikrincə, baş nazir bütün Yaxın Şərqi gərginlikdə saxlamağa, öz ultra-sağ hökumətini qorumağa çalışır.
Keçmiş Ali Məhkəmə sədri Aharon Barak hələ bir il əvvəl “təqsirin etirafı müqabilində razılaşma” ideyasını təklif etmişdi. Onun arqumentinə görə, Netanyahu “dərin dövlətə qarşı müharibə aparır, idarəetmə və məhkəmə sistemini sarsıdır, ölkəyə ciddi ziyan vuran avantürist müharibə aparır. Ona görə də onun qarşısı hər vasitə ilə alınmalıdır, hətta bu, cəzadan azad olunma bahasına olsa belə”.
Barakın təklifinə əsasən, Netanyahu bəzi ittihamları qəbul edir, prokurorluq qalanlarını çıxarır, ona şərti cəza verilir, bundan sonra prezident Hersoq əfv elan edir və o, siyasətdən gedir.
Amma xüsusilə Vaşinqtonda belə qüvvələr də var ki, Netanyahunun istefasının əleyhinədir. Onların fikrincə, o, «Yaxın Şərqdə sülh prosesini irəli aparmaq üçün» hələ də lazımlı fiqurdur.
Netanyahunun tərəfdarları hesab edirlər ki, «əgər o, sülh layihəsini irəli sürsə, siyasət meydanında bunu həyata keçirəcək gücə sahib olacaq və 120 deputatdan təxminən 100-ü (oppozisiya, ərəb partiyaları, ultraortodokslar və öz partiyasının bir hissəsi) dəstək verəcək. Əleyhdarlar isə zəif qüvvə kimi qalacaqlar. Amma əgər Netanyahu siyasətdən getsə, ölkənin yarısı küçələrə çıxacaq, daxili işlər naziri İtamar Ben-Qvirin yaratdığı silahlı dəstələr isə nəzarətdən çıxaraq ölkəni xaosa sürükləyə bilər».