BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi – ABŞ-ın Vaşinqton vasitəsilə Qəzza zolağında atəşkəs üçün verdiyi təklifə HƏMASın cavabı danışıqları sıfır nöqtəsinə qaytardı. ABŞ-ın xüsusi elçisi Stiv Vaytkov, HƏMASın göndərdiyi düzəlişləri “qəbulolunmaz” hesab edərək rədd etdi. İndi isə tərəflər arasında fikir ayrılıqlarını yaxınlaşdırmaq üçün vasitəçilərin – Misir və Qətərin – yeni rolu gündəmə gəlib.
Bu fikir ayrılığı, İsrailin Qəzzanın cənubunda hərbi eskalasiyası fonunda baş verir. Ekspertlər bunun vasitəçi rolunu gücləndirəcəyini düşünürlər. Onlar, xüsusilə Qurban bayramının yaxınlaşması ilə Misir və Qətərin Vaşinqton və HƏMASla əlaqələr quraraq böhrandan çıxış yolu axtaracağını və ABŞ tərəfindən HƏMASın əsas tələbi olan atəşkəs zəmanətləri məsələsini nəzərə alan yeni təklifin verilə biləcəyini proqnozlaşdırırlar.
Misir və Qətər vasitəçilik səylərini davam etdirir
Misir və Qətər verdikləri ortaq bəyanatda Vaşinqtonun elçisinin təklifinə əsaslanaraq atəşkəsə nail olmaq üçün tərəflər arasında danışıqları bərpa etməyə yönəlmiş intensiv səylərini davam etdirdiklərini bildiriblər. Hər iki ölkə ABŞ-la koordinasiyada danışıqlarda olan maneələri aradan qaldırmaq üçün səyləri artırmağı hədəfləyir. Bəyanatda bütün tərəflərin məsuliyyətli davranmağa və vasitəçilərin səylərini dəstəkləməyə çağırılıb. Məqsəd Qəzza zolağında sülh və sabitlik bərpa olunmaqla bölgədə sabitliyin yenidən qurulmasıdır.
Bəyanata görə, iki ölkə 60 günlük müvəqqəti atəşkəsə tez bir zamanda nail olunmasına ümid edir. Bu atəşkəs Qəzza zolağında daimi atəşkəsə gətirib çıxaracaq, bölgədə misli görünməmiş humanitar böhranı aradan qaldıracaq, keçid məntəqələrinin açılmasına, humanitar yardım və təcili yardımların daxil olmasına imkan verəcək. Bütün bunlar Qəzza əhalisinin iztirablarını yüngülləşdirəcək, müharibənin tamamilə bitməsinə və bölgənin yenidən qurulmasına yol açacaq. Bu plan mart ayında Qahirədə keçirilmiş fövqəladə Ərəb Sammitində qəbul edilmişdir.
İsrail məsləhətləşmələri
“Haaretz” qəzetinin yaydığı məlumata görə, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu HƏMASın cavabını “tamamilə qəbulolunmaz” adlandırıb. O deyib: “İsrail Vitkovun təklifinə razılıq verib, lakin HƏMAS hələ də rədd cavabında israrlıdır. İsrail əsirlərin qaytarılması və HƏMASın məğlub edilməsi üçün əməliyyatlarını davam etdirəcək”.
Netanyahu, HƏMASın təklifə rədd cavabı ilə bağlı hərbi rəhbərlik və danışıqlar heyəti ilə məsləhətləşmələr aparıb. O, Vitkovla aytkovla da telefon danışığında HƏMASın atəşkəs təklifinə verdiyi cavabı müzakirə edib.
ABŞ-ın xüsusi elçisi Vitkov şənbə axşamı “X” platformasında (əvvəlki Twitter) HƏMASın cavabını “tamamilə qəbuledilməz” adlandıraraq onu dərhal təklifdə göstərilən vaxt cədvəlinə əməl etməyə çağırıb.
Vaytkov HƏMASın təklifi qəbul etməsini 60 günlük atəşkəs üçün yeganə yol kimi göstərib. Onun təklifinə əsasən, HƏMAS girovların yarısını və əlindəki cəsədlərin yarısını qaytaracaq. Ancaq “HƏMAS” açıqlama yayaraq, yalnız 10 nəfər israilli girovu sağ qaytarmağa və 18 cəsəd verməyə razı olduğunu, əvəzində isə daimi atəşkəs və İsrailin Qəzza zolağından çıxmasını, razılaşdırılacaq sayda fələstinli məhbusun azad edilməsini tələb etdiyini bildirib.
HƏMASa yaxın mənbə deyib ki, “HƏMAS” hazırda əsas 3 maddə üzrə dəyişikliklərə çalışır: girovların qaytarılması, humanitar protokol və bəzi bölgələrdən İsrailin çıxması məsələsi.
ABŞ prezidenti Donald Tramp cümə günü bildirib ki, tərəflər Vaytkovun təklifinə əsaslanan atəşkəs üçün razılaşmaya çox yaxındırlar və “bu gün və ya sabah” bu məsələ ilə bağlı açıqlama verəcəyini qeyd edib. Lakin “HƏMAS” ABŞ-ın qəbul etmədiyi dəyişikliklər tələb edib.
İsrailin artan hücumları
“Wafa” xəbər agentliyi yerli mənbələrə istinadla bildirib ki, bazar günü İsrail ordusu Rafah bölgəsində yardım paylanma məntəqəsinə toplaşan yüzlərlə mülki vətəndaşa atəş açıb, nəticədə azı 31 nəfər həlak olub, 115 nəfər yaralanıb.
İsrailin müdafiə naziri Yisrael Kats bazar günü verdiyi açıqlamada ordunun Qəzzada “tam gücü ilə” fəaliyyətini davam etdirəcəyini bildirib. O deyib: “Orduya danışıqların gedişindən asılı olmayaraq bütün vasitələrdən – hava, quru və dəniz – istifadə etməyi və HƏMASı məhv etməyi əmr etmişəm”.