Bakı,AzerVoice
1547 – İngiltərə Kralının Ölümü İngiltərə kralı VIII Henri vəfat etdi. O, kilsə islahatları və 6 dəfə evlənməsi ilə tarixə düşmüşdü.
1724 – Rusiya Elmlər Akademiyası Sankt-Peterburqda Rusiya Elmlər Akademiyası I Pyotrun əmri ilə təsis edildi.
1820 – Antarktidanın Kəşfi Rus səyyahları Bellinshauzen və Lazarev tarixdə ilk dəfə cənub qütbündəki buzlu qitəni – Antarktidanı kəşf etdilər.
1859 – Türkiyədə "Mülkiyə" Quruldu Osmanlı dövlət adamlarını yetişdirən məşhur "Mülkiyə Məktəbi" (indiki Ankara Universiteti Siyasi Bilimlər Fakültəsi) açıldı.
1871 – Parisin Təslimi Fransa-Prussiya müharibəsi bitdi, Paris almanlara təslim oldu.
1887 – Eyfel Qülləsi Başladı Parisdə Eyfel qülləsinin tikintisinə start verildi.
1918 – Qırmızı Ordu Yaradıldı Sovet İttifaqının hərbi gücü olan "Fəhlə-Kəndli Qırmızı Ordusu" (RKKA) Lev Trotski tərəfindən rəsmən yaradıldı.
1920 – Misak-ı Milli: Türkiyənin Sərhədləri (Türkiyə/Yaxın Şərq) Osmanlı Məclis-i Məbusanı gizli iclasda "Misak-ı Milli" (Milli And) bəyannaməsini qəbul etdi. Bu sənədlə Kərkük, Mosul və Qərbi Trakya Türk torpağı elan edildi. Bu, Türkiyənin bugünkü sərhədlərinin təməl daşıdır.
1921 – Eynşteynin İddiası Albert Eynşteyn kainatın ölçülə bilən olduğunu elmi ictimaiyyətə bəyan etdi.
1932 – Yaponiya Şanxaya Girdi Yaponiya ordusu Çinin Şanxay şəhərini işğal etdi.
1935 – İslandiyada Abort Qanunu İslandiya dünyada abortu qanuniləşdirən ilk ölkə oldu.
1956 – Elvis Presli Efirdə Rok-n-roll kralı Elvis Presli ilk dəfə ABŞ televiziyasında göründü.
1958 – Lego Patentləndi Uşaqların sevimli oyuncağı "Lego"nun kilidlənmə sistemi patentləşdirildi.
1981 – İspaniya Avropaya Qatıldı İspaniya Avropa Şurasına üzv oldu.
1982 – Kənan Evrenin ABŞ Səfəri 🇹🇷 Türkiyə dövlət başçısı Kənan Evren ABŞ-a rəsmi səfərə getdi.
1986 – "Challenger" Faciəsi NASA-nın kosmik gəmisi startdan 73 saniyə sonra partladı. 7 astronavt canlı yayımda həlak oldu.
1992 – Şuşa Səmasında Terror (Azərbaycan) 🇦🇿 Erməni terrorçuları Ağdamdan Şuşaya uçan mülki "Mi-8" vertolyotunu raketlə vurdular. Faciə nəticəsində qadın və uşaqlar daxil olmaqla 44 soydaşımız şəhid oldu. Bu, Xocalı soyqırımının xəbərçisi olan hava terroru idi.
1992 – Özbəkistan Hava Yolları (Özbəkistan) 🇺🇿 Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun fərmanı ilə milli aviadaşıyıcı "O‘zbekiston Havo Yo‘llari" yaradıldı.
2002 – Astrid Lindqrenin Vəfatı Məşhur uşaq yazıçısı Astrid Lindqren vəfat etdi.
2006 – Polşada Faciə Katovitsdə sərgi mərkəzinin damı qar ağırlığından çökdü, 65 nəfər öldü.
2011 – Misirdə "Qəzəb Cüməsi" (Yaxın Şərq) 🇪🇬 "Ərəb Baharı" Misiri bürüdü. Qahirə və digər şəhərlərdə Hüsnü Mübarək rejiminə qarşı kütləvi etirazlar başladı. Hökumət ölkədə internet və mobil rabitəni kəsdi.
2016 – Zika Virusu Həyəcanı ÜST Zika virusunun qlobal təhlükə olduğunu elan etdi.
2020 – Trampın "Əsrin Müqaviləsi" (Yaxın Şərq) 🇺🇸🇮🇱 ABŞ Prezidenti Donald Tramp İsrail və Fələstin münaqişəsinin həlli üçün "Yüzilliyin Anlaşması" (Deal of the Century) adlanan sülh planını açıqladı. Fələstin tərəfi Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıyan bu planı rədd etdi.
2024 – İordaniyada ABŞ Bazasında Hücum (Yaxın Şərq) 🇯🇴 İordaniyanın Suriya ilə sərhədində yerləşən "Tower 22" ABŞ hərbi bazasına dron hücumu edildi. 3 ABŞ əsgəri öldü, 40-dan çoxu yaralandı. Bu, regionda gərginliyi pik həddə çatdırdı.
28 Yanvar: Yaxın Şərq, Türk Dünyası və Qlobal Faciələr
Azərbaycan: 1992 Şuşa Vertolyot Faciəsi
28 yanvar 1992-ci ildə erməni terrorçuları Ağdam-Şuşa reysi ilə uçan mülki vertolyotu vuraraq 44 nəfəri şəhid etdilər. Bu, Qarabağ səmasında törədilən ən qanlı cinayətlərdən biridir.
Yaxın Şərq Gündəmi: İnqilablar və Planlar
Misir "Qəzəb Cüməsi" (2011): Ərəb Baharı çərçivəsində Misir xalqı Təhrir meydanına axışaraq Mübarək rejimini devirmək üçün ilk böyük addımı atdı.
"Yüzilliyin Anlaşması" (2020): Donald Trampın Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıyan planı regionda yeni gərginlik yaratdı.
Misak-ı Milli (1920): Türkiyə, Mosul və Kərkükü öz torpağı elan edərək Yaxın Şərq sərhədlərinə baxışını ortaya qoydu.
Türk Dünyası və Özbəkistan
Özbəkistan 1992-ci ildə öz milli hava yollarını (Uzbekistan Airways) quraraq müstəqilliyini səmaya daşıdı. Türkiyə isə 1859-cu ildə Mülkiyə Məktəbini açaraq dövlətçilik ənənəsini gücləndirdi.
Qlobal Elm və Faciə
Challenger (1986): NASA-nın canlı yayımda partlayan gəmisi kosmos tarixinə qara hərflərlə yazıldı.
Antarktida (1820): Rus səyyahlarının kəşfi dünya xəritəsini tamamladı.
Gündəlik LSI Açar Sözlər (AzerVoice Analiz)
- İsrail-Fələstin münaqişəsi son dəqiqə
- Şuşa xəbərləri və Qarabağ dirçəliş
- Misirdə siyasi vəziyyət
- Özbəkistan turizm və biletlər
- Bakıda hava proqnozu 28 yanvar
28 Yanvar Tarixi: Dünyanı Dəyişən Qərarlar, Qanla Yazılan Səhifələr və Elmi İnqilablar
Giriş: Tarixin Kəsişmə Nöqtəsi
28 yanvar təqvimi bəşəriyyət üçün təzadlarla doludur. Bu gün bir tərəfdən elmin zirvəsini (Antarktidanın kəşfi) və dibini (Challenger faciəsi) göstərir, digər tərəfdən millətlərin azadlıq hayqırtısını (Misak-ı Milli, Misir İnqilabı) əks etdirir. AzerVoice analitik qrupu, 28 yanvar tarixini sadəcə xronoloji ardıcıllıqla deyil, hadisələrin siyasi, sosial və iqtisadi təsirlərini analiz edərək təqdim edir. Bu məqalə, tələbələrdən tutmuş siyasi ekspertlərə qədər hər kəs üçün "Tarixdə bu gün" mövzusunda ən etibarlı ensiklopedik mənbədir.
Azərbaycanın Qan Yaddaşı: 1992 Şuşa Vertolyot Faciəsi
1992-ci il yanvarın 28-i Azərbaycan hərb və mülki aviasiya tarixinə qara hərflərlə yazılıb. Ağdamdan mühasirədə olan Şuşa şəhərinə uçan "Mi-8" markalı mülki sərnişin vertolyotu, Şuşa yaxınlığındakı Xəlfəli kəndi üzərində erməni terrorçuları tərəfindən "İqla" zenit-raket kompleksi ilə vurulub.
Faciənin Təfərrüatları: Vertolyotda olan 41 sərnişin və 3 ekipaj üzvü – ümumilikdə 44 nəfər faciəvi şəkildə həlak olub. Şəhidlərin əksəriyyəti qadınlar və uşaqlar idi. Bu hadisə, 1991-ci ilin noyabrında Qarakənd səmasında vurulan və dövlət xadimlərinin ölümünə səbəb olan vertolyot qəzasından sonra ikinci ən böyük hava terroru idi. Bu terror aktı, ermənilərin mülki əhaliyə qarşı törətdiyi soyqırım siyasətinin (Xocalı ərəfəsində) tərkib hissəsi idi.
SEO Analiz: "Şuşa şəhidləri siyahısı", "Mi-8 vertolyot qəzası 1992", "Erməni hava terroru", "Viktor Seryogin (ekipaj komandiri)" və "Qarabağ müharibəsi xronologiyası" axtarışlarında bu hissə saytı önə çıxarır.
Türkiyənin Siyasi Xəritəsi: Misak-ı Milli (1920)
Müasir Türkiyə Cümhuriyyətinin sərhədləri Lozanna masasında deyil, məhz 1920-ci ilin 28 yanvarında İstanbulda, sonuncu Osmanlı Məclis-i Məbusanının gizli iclasında cızıldı. Mustafa Kamal Atatürkün Ankarada hazırladığı prinsiplər əsasında qəbul edilən "Misak-ı Milli" (Milli And) bəyannaməsi, Türk millətinin bölünməzliyini dünyaya elan etdi.
Əsas Maddələr:
- Mosul, Kərkük və Süleymaniyyə: Türk torpağıdır və Türkiyə sərhədləri daxilində qalmalıdır.
- Qərbi Trakya: Əhalisi referendum yolu ilə öz taleyini təyin etməlidir.
- Boğazlar: İstanbul və Mərmərə dənizinin təhlükəsizliyi təmin edilməlidir.
- Kapitulyasiyalar: Siyasi, məhkəmə və maliyyə inkişafa mane olan bütün məhdudiyyətlər rədd edilir.
Türk Dünyasının İnteqrasiyası: Özbəkistan Hava Yolları (1992)
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Türk respublikaları öz suverenlik rəmzlərini yaratmağa başladılar. 1992-ci ilin 28 yanvarında Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun fərmanı ilə "O‘zbekiston Havo Yo‘llari" (Uzbekistan Airways) yaradıldı. Bu, sadəcə bir şirkət deyil, müstəqil Özbəkistanın dünya ilə birbaşa əlaqə qurmaq iradəsi idi. Bu gün Daşkənd-Bakı reysləri və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsindəki logistik əməkdaşlıq baxımından bu tarix xüsusi önəm daşıyır.
Yaxın Şərq Yanğını: Misir İnqilabı və "Əsrin Müqaviləsi"
28 yanvar Yaxın Şərq tarixi üçün dönüş nöqtələri ilə doludur:
1. "Qəzəb Cüməsi" (Misir, 2011): "Ərəb Baharı" dalğası Misiri vurdu. 28 yanvar günü "Qəzəb Cüməsi" (Friday of Anger) elan edildi. Yüz minlərlə nümayişçi Qahirənin Təhrir meydanına axışdı, polis bölmələri yandırıldı, hökumət binası mühasirəyə alındı. Hüsnü Mübarək rejimi ölkədə interneti və mobil rabitəni tamamilə kəsdi. Bu, 30 illik diktaturanın sonunun başlanğıcı idi.
2. Trampın "Yüzilliyin Anlaşması" (2020): ABŞ Prezidenti Donald Tramp və İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu Ağ Evdə İsrail-Fələstin münaqişəsinin həlli üçün "Sülh Planı"nı açıqladılar. Planda Qüdsün (Yerusəlim) İsrailin bölünməz paytaxtı kimi tanınması, Fələstinə isə paytaxtı Şərqi Qüdsün kənarında olan, hərbisizləşdirilmiş bir dövlət statusu verilməsi nəzərdə tutulurdu. Fələstin lideri Mahmud Abbas bu planı "minilliyin şilləsi" adlandıraraq rədd etdi. Bu hadisə bu gün Qəzzada yaşanan gərginliyin siyasi köklərindən biridir.
3. İordaniyada ABŞ Bazasında Terror (2024): İordaniya-Suriya sərhədindəki "Tower 22" bazasına dron hücumu nəticəsində 3 ABŞ hərbçisi öldü. Bu, ABŞ-ın birbaşa İran proksi qüvvələrinə cavab zərbələri endirməsinə səbəb oldu.
Kosmos və Elm Tarixinin Qara Günü: Challenger (1986)
28 yanvar 1986-cı il... NASA tarixinin ən böyük faciəsi. "Challenger" (STS-51-L) kosmik gəmisi Florida ştatındakı Kennedi Kosmik Mərkəzindən havaya qalxdıqdan cəmi 73 saniyə sonra, 14 km hündürlükdə partladı.
Faciənin Səbəbi: Gecə havanın şaxtalı olması səbəbindən bərk yanacaq sürətləndiricisinin (Solid Rocket Booster) rezin kipləşdirici halqaları (O-rings) elastikliyini itirmişdi. Start zamanı bu halqalardan sızan qızmar qaz əsas yanacaq çənini deşərək partlayışa səbəb oldu.
Qurbanlar: Komandir Frensis Skobi, pilot Maykl Smit, mütəxəssislər Cudit Reznik, Ellison Onizuka, Ronald Makneyr, Qreqori Carvis və "Kosmosda İlk Müəllim" layihəsinin qalibi Krista Makoliff. Milyonlarla şagird bu uçuşu canlı izləyirdi. Bu hadisə "mühəndis etikası" və "təhlükəsizlik mədəniyyəti" dərsliklərində əsas nümunə kimi öyrənilir.
Qlobal Mədəniyyət və Coğrafiya
Antarktidanın Kəşfi (1820): Rus dənizçiləri Bellinshauzen və Lazarev "Vostok" və "Mirnı" gəmiləri ilə tarixdə ilk dəfə 6-cı qitəni – Antarktidanı görərək dünya xəritəsini tamamladılar. Bu kəşf iqlim dəyişikliyi və buzlaqların öyrənilməsi üçün təməl oldu.
"We Are The World" (1985): Efiopiyadakı aclıqdan əziyyət çəkənlərə yardım üçün ABŞ-ın ən məşhur 45 müğənnisi (Maykl Cekson, Layonel Riçi, Stivi Uonder, Bob Dilan və b.) bir araya gələrək bu əfsanəvi mahnını yazdılar. Bu layihə "musiqi diplomatiyası"nın ən uğurlu nümunəsidir.
Lego Patentləndi (1958): Danimarkalı Qodfred Kirk Kristiansen, Lego kərpiclərinin bir-birinə keçmə prinsipini (stud-and-tube coupling system) patentləşdirdi. Bu sistem bu gün də dəyişməz qalır və 1958-ci ilin kərpici 2026-cı ilin kərpici ilə mükəmməl birləşir.
AzerVoice LSI Açar Sözlər Bazası (2026 Trendləri)
Bu məqaləni oxuyan Azərbaycan istifadəçiləri üçün gündəlik həyatda ən çox axtarılan mövzular və sorğular:
Maliyyə və İqtisadiyyat:
- Bu gün dolların məzənnəsi (USD to AZN), Avro kursu, Rus rublu neçəyədir?
- Qızılın qiyməti (İtaliya qızılı, Türkiyə qızılı), qızıl birjası proqnozları.
- Neftin qiyməti (Brent, Azeri Light) və Azərbaycan büdcəsinə təsiri.
- Bitcoin, Ethereum və kriptovalyuta bazarında son vəziyyət.
- Banklarda əmanət faizləri, istehlak kreditləri, ipoteka şərtləri 2026.
Sosial və Məişət:
- Bakıda hava proqnozu 28 yanvar, rayonlara qar yağacaqmı? Külək xəbərdarlığı.
- Pensiyaların verilmə qrafiki, uşaq pulu xəbərləri, sosial yardım (VEMTAS) artımı.
- İş elanları Bakı, vakansiyalar, dövlət qulluğuna qəbul imtahanları.
- Tıxac xəritəsi: 20 Yanvar dairəsi, Tbilisi prospekti, Bakı-Sumqayıt yolu.
- Yuxu yozmaları (yuxuda su görmək, yuxuda ilan görmək), gündəlik bürclər (Qoç, Buğa, Əkizlər).
Siyasət və Cəmiyyət:
- Prezident İlham Əliyevin son sərəncamları, kadr dəyişiklikləri.
- Zəngəzur dəhlizi xəritəsi, Naxçıvana yol nə vaxt açılır?
- Xankəndi və Şuşaya köç, Qarabağda iş yerləri.
- Rusiya sülhməramlıları, Ermənistanla sülh müqaviləsi son xəbərlər.
- COP29-dan sonrakı dövrdə Azərbaycanda ekoloji layihələr.
Dini Təqvim:
- Namaz vaxtları (Bakı, Gəncə, Lənkəran, Naxçıvan).
- Rəcəb ayının fəzilətləri, 3 aylar nə vaxt başlayır?
- Cümə xütbəsi mövzusu, məscidlərin ünvanları.
Nəticə
28 yanvar tarixi bizə öyrədir ki, bir millət (Türkiyə) öz sərhədlərini qələmlə deyil, iradə ilə cızır; bir terror (Şuşa vertolyotu) xalqın əzmini qıra bilmir; və elm (Challenger) bəzən ən ağır bədəli ödəyərək inkişaf edir. AzerVoice olaraq tarixin nəbzini tutmağa və oxucularımıza keçmişdən gələcəyə işıq tutmağa davam edirik.