BAKI,AzerVoice
27 yanvar dünya tarixində geosiyasi xəritələrin dəyişdiyi və bəşəriyyətin taleyini müəyyən edən qərarların verildiyi mühüm bir gün kimi yadda qalıb. Bu gün İkinci Dünya Müharibəsi və Vyetnam müharibəsi kimi qanlı dövrlərin sona çatdığı, lakin Yəmən və Somali kimi ölkələrdə xaosun başladığı tarixdir. Auşvits düşərgəsinin azad edilməsindən Donald Trampın qalmaqallı 'Müsəlman qadağası'na, Apple-ın inqilabi təqdimatından Braziliyada baş verən dəhşətli yanğına qədər – bu günün xronikası dünyanın siyasi, sosial və mədəni mənzərəsini əks etdirir.
1924 – Leninin Mavzoleyə Qoyulması SSRİ-nin qurucusu Vladimir Leninin mumiyalanmış cəsədi Moskvada Qırmızı Meydandakı xüsusi mavzoleyə yerləşdirildi. Bu hadisə Sovet ideologiyasının simvoluna çevrildi.
1926 – Televiziya Erasının Başlanğıcı Şotland mühəndis Con Logi Baird Londonda ilk dəfə televiziya ötürməsini nümayiş etdirdi. Bu, müasir media dünyasının doğum günü hesab olunur.
1944 – 900 Günlük Mühasirə Bitdi İkinci Dünya Müharibəsinin ən qanlı səhifələrindən biri bağlandı. Qızıl Ordu Leninqradın (Sankt-Peterburq) 872 gün davam edən faşist blokadasını tamamilə yardı.
1945 – Auşvits Ölüm Düşərgəsi Azad Edildi Sovet qoşunları Polşadakı "Auşvits-Birkenau" konslagerinə daxil olaraq sağ qalan 7000 məhbusu xilas etdi. Bu gün dünyada Holokost Qurbanlarının Anım Günü kimi qeyd olunur.
1948 – İlk Maqnitofon Satışda ABŞ-da "Wire Recording" şirkəti ilk maqnit səs yazan cihazı (maqnitofonu) satışa çıxardı. Bu, musiqi sənayesində inqilab yaratdı.
1951 – Nevadada Nüvə Göbələyi ABŞ hökuməti Nevada səhrasındakı poliqonda ilk nüvə silahı sınaqlarına başladı. Partlayışın işığı yüzlərlə kilometr uzaqlıqdan görünürdü.
1967 – "Apollo 1" Faciəsi: Astronavtlar Yandı NASA-nın kosmos yarışında qara günü. "Apollo 1" gəmisinin yerüstü sınaqları zamanı kabinədə yanğın baş verdi və 3 astronavt (Qrissom, Uayt, Çaffi) diri-diri yandı.
1967 – Kosmosun Konstitusiyası İmzalandı ABŞ, SSRİ və Böyük Britaniya "Xarici Kosmos Müqaviləsi"ni imzaladılar. Sənədə əsasən, kosmosa və digər planetlərə kütləvi qırğın silahlarının yerləşdirilməsi qadağan edildi.
1973 – Türk Diplomatlarına Xain Hücum Erməni terrorçusu Qurgen Yanikyan, ABŞ-ın Santa-Barbara şəhərində Türkiyənin baş konsulu Mehmet Baydar və konsul Bahadır Demiri güllələyərək qətlə yetirdi.
1973 – Vyetnam Müharibəsi Rəsmən Bitdi Parisdə imzalanan sülh müqaviləsi ilə ABŞ ordusu Vyetnamdan çəkilməyə başladı və onillik qanlı müharibəyə son qoyuldu.
1984 – Maykl Ceksonun Saçları Alışdı Pop musiqisinin kralı Maykl Cekson, "Pepsi" reklamının çəkilişləri zamanı pirotexniki partlayış nəticəsində başından ağır yanıq xəsarətləri aldı.
1991 – Somalidə Diktatorun Sonu 21 il Somalini idarə edən diktator Siad Barre, üsyançıların paytaxta girməsindən sonra tankla ölkədən qaçdı. Somali bu gündən etibarən vətəndaş müharibəsi xaosuna sürükləndi.
1996 – Fransadan Son Nüvə Sınağı Fransa hökuməti Sakit okeandakı atollarda keçirdiyi mübahisəli nüvə sınaqlarını rəsmən dayandırdığını bəyan etdi.
1996 – Nigerdə Hərbi Çevriliş Nigerin ilk demokratik yolla seçilmiş prezidenti Mahamane Ousmane, polkovnik İbrahim Baré tərəfindən hərbi çevrilişlə devrildi.
2002 – Laqosda Cəhənnəm Gecəsi Nigeriyanın Laqos şəhərindəki hərbi sursat anbarında baş verən ardıcıl partlayışlar 1100-dən çox insanın ölümünə səbəb oldu. İnsanların çoxu panika içində kanala düşərək boğuldu.
2006 – Teleqramın Tarixə Qovuşması "Western Union" şirkəti 150 illik xidmətdən sonra teleqram göndərişlərini rəsmən dayandırdı. İnternet dövrü köhnə rabitəni bitirdi.
2010 – Apple iPad Təqdim Edildi Stiv Cobs (Steve Jobs) dünyanı dəyişən cihazı – iPad planşetini təqdim etdi. Bu, noutbuk və telefon arasındakı sərhədləri sildi.
2011 – Yəməndə "Ərəb Baharı" Yəmənin paytaxtı Sənada minlərlə insan 30 illik diktaturaya son qoymaq tələbi ilə küçələrə axışdı. Bu, Yəmən inqilabının başlanğıcı oldu.
2013 – Braziliyada Gecə Klubunda Faciə "Kiss" gecə klubunda baş verən yanğın nəticəsində 242 gənc tüstüdən boğularaq həyatını itirdi. Bu, müasir tarixin ən böyük yanğınlarından biridir.
2017 – Trampın "Müsəlman Qadağası" ABŞ Prezidenti Donald Tramp 7 müsəlman ölkəsinin vətəndaşlarına ABŞ-a girişi qadağan edən sərəncam imzaladı. Qərar dünyada şok effekti yaratdı.
2018 – Kabildə Təcili Yardım Terroru Əfqanıstanın paytaxtı Kabulda "Taliban" terrorçuları təcili yardım maşınına yerləşdirdikləri bombanı partlatdılar. Terror aktı nəticəsində 103 nəfər həlak oldu.
27 Yanvar: Dünyanı Dəyişən Qərarlar, Faciələr və İnqilablar
Qlobal Siyasət və Hərbi Tarixin Dönüş Nöqtələri
27 yanvar tarixi bəşəriyyət üçün sadəcə təqvim yarpağı deyil, həm də faşizm üzərində qələbənin, sülhün bərqərar olmasının və eyni zamanda yeni münaqişələrin başlanğıcının simvoludur. AzerVoice analitikləri bu tarixin dərin qatlarını araşdırır.
İkinci Dünya Müharibəsinin Sonu və Holokost: 1945-ci ildə Sovet Qızıl Ordusunun Polşadakı Auşvits-Birkenau (Osvensim) ölüm düşərgəsini azad etməsi, nasist Almaniyasının törətdiyi vəhşiliklərin dünyaya sübutu oldu. Bu gün BMT tərəfindən rəsmən Beynəlxalq Holokost Qurbanlarının Anım Günü kimi qeyd edilir. Eyni zamanda, 1944-cü ildə Leninqrad blokadasının (Sankt-Peterburq mühasirəsi) tamamilə yarılması, 872 gün davam edən aclıq və səfalətə son qoydu. "İkinci Dünya Müharibəsi tarixi", "Faşizm üzərində qələbə" və "Nasist düşərgələri" axtarışlarında bu məlumatlar kritik önəm daşıyır.
Vyetnam Müharibəsi (1973): Paris Sülh Müqaviləsinin imzalanması ilə ABŞ-ın Vyetnamdakı hərbi müdaxiləsi rəsmən sona çatdı. Bu hadisə "Soyuq Müharibə" dövrünün ən vacib geosiyasi qərarlarından biri idi və anti-müharibə hərəkatlarının qələbəsi kimi qiymətləndirilir.
Türk Dünyası və Erməni Terrorizminin Qanlı Üzü (1973)
Bu tarix həm də Türk diplomatiyası üçün yas günüdür. 1973-cü ildə ABŞ-ın Santa-Barbara şəhərində erməni terrorçusu Qurgen Yanikyan tərəfindən Türkiyənin Baş konsulu Mehmet Baydar və konsul Bahadır Demir xaincəsinə qətlə yetirildi. Bu hadisə sadəcə bir cinayət deyil, ASALA və digər erməni terror təşkilatlarının türk diplomatlarına qarşı sistemli hücumlarının başlanğıcı idi. Azərbaycan oxucusu üçün "Erməni terroru", "Şəhid diplomatlar" və "Xocalı soyqırımı əlaqələri" mövzuları bu kontekstdə birləşdirilir. Biz unutmuruq və unudulmasına icazə vermirik.
Texnoloji İnqilab: Televiziyadan iPad-ə (1926-2010)
27 yanvar texnologiya həvəskarları üçün əsl bayramdır. İnformasiya erasının təkamülü məhz bu tarixlərdə baş verib:
- Televiziya (1926): Şotland mühəndis Con Logi Baird (John Logie Baird) Londonda ilk dəfə görüntünün məsafəyə ötürülməsini nümayiş etdirdi. Bu gün izlədiyimiz rəqəmsal yayımın, YouTube və Netflix platformalarının təməli o gün atıldı.
- iPad və Mobil İnqilab (2010): Apple şirkətinin vizyoner lideri Stiv Cobs (Steve Jobs) dünyanı dəyişən cihazı – iPad planşetini təqdim etdi. Bu cihaz "Post-PC" (Kompüterdən sonrakı) dövrün başlanğıcı oldu. "Apple səhmləri", "Texnologiya xəbərləri" və "Planşet qiymətləri" axtarışları üçün bu unikal açar sözdür.
- Teleqramın Sonu (2006): Western Union şirkəti teleqram xidmətini dayandıraraq internet əsrinə tam keçid etdi.
Faciələr, Yanğınlar və Kosmosun Qaranlıq Günü
Tarix həm də dərslər çıxarılmalı faciələrlə doludur:
Apollo 1 və Kosmos Yarışı (1967): NASA-nın "Apollo 1" gəmisində baş verən yanğın nəticəsində 3 astronavtın (Vircil Qrissom, Edvard Uayt, Rocer Çaffi) həlak olması kosmos tədqiqatlarında təhlükəsizlik qaydalarını kökündən dəyişdi.
Braziliya "Kiss" Gecə Klubu (2013): Pirotexniki vasitələrin səbəb olduğu yanğında 242 gəncin həyatını itirməsi, dünyada yanğın təhlükəsizliyi standartlarının yenidən baxılmasına səbəb oldu.
Maykl Cekson (1984): Pop kralının reklam çəkilişində yanması, onun gələcək həyatını və sağlamlığını məhv edən bir dönüş nöqtəsi idi.
Müasir Siyasət: Tramp, Yəmən və Terror (2011-2018)
Son illərin hadisələri dünyada qeyri-sabitliyin artdığını göstərir:
Donald Trampın "Müsəlman Qadağası" (2017): ABŞ Prezidentinin imzaladığı 13769 saylı sərəncam (Executive Order 13769) İslam dünyasında böyük etirazlara səbəb oldu. İran, İraq, Suriya kimi ölkələrin vətəndaşlarına tətbiq edilən viza qadağası qlobal miqrasiya böhranını dərinləşdirdi.
Kabil Terroru (2018): Talibanın törətdiyi qanlı terror aktı (təcili yardım maşını ilə) Əfqanıstanda sülhün nə qədər uzaq olduğunu göstərdi.
Ərəb Baharı və Yəmən (2011): Sənada başlayan etirazlar bu gün Yəməndə davam edən humanitar fəlakətin başlanğıcı idi.
Azərbaycan Gündəmi və LSI Açar Sözlər (Targeting Local Traffic)
AzerVoice oxucularının maraq dairəsini nəzərə alaraq, bu xəbər aşağıdakı mövzularla da əlaqələndirilir:
İqtisadiyyat: Bu gün dolların məzənnəsi, Avro neçəyədir? Neftin qiyməti (Azeri Light), qızılın birja qiymətləri, Bitcoin proqnozu 2026.
Sosial Həyat: Bakıda hava proqnozu 27 yanvar, rayonlara qar yağacaqmı? Tıxac xəritəsi, 88 nömrəli avtobus, metro iş qrafiki.
Təhsil və İş: Dövlət qulluğu imtahanları, vakansiyalar, iş elanları Bakı, tələbə qəbulu qaydaları.
Dini Təqvim: Namaz vaxtları, Ramazan ayı nə vaxt başlayır? Günlük dualar, cümə xütbəsi.
Siyasət: Prezident İlham Əliyevin sərəncamları, Qarabağda tikinti, Zəngəzur dəhlizi son vəziyyət, Rusiya sülhməramlıları, Ermənistanla danışıqlar.
Niyə Bu Tarix Önəmlidir?
27 yanvar hadisələri göstərir ki, dünya bir kəpənək effekti ilə idarə olunur. Stiv Cobsun təqdim etdiyi bir cihaz (iPad) bu gün bizim xəbər oxuma tərzimizi dəyişib. Sovet əsgərinin Auşvitsin qapısını açması isə bu gün Avropada yaşanılan demokratiyanın təməlidir. Lakin Yəməndə və Somalidə başlayan xaos hələ də davam edir. Tarixi bilmək, gələcəyi proqnozlaşdırmaq üçün ən güclü silahdır.
- Tarixdə bu gün nələr olub?
- 27 yanvar məşhurların doğum günü
- Dünya gündəmi son dəqiqə
- Texnologiya yenilikləri
- Kriminal xronika və terror aktları
- Azərbaycanda bu gün