BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

Bir neçə amerikalı rəsmisinin bölgəyə səfəri ilə eyni vaxtda İsrail İran məsələsində susqunluğunu qorumağa davam edir. Ehtimallara görə, İsrail pərdə arxasında ABŞ-ı Tehrana qarşı hökumətin devrilməsi ilə nəticələnəcək genişmiqyaslı hücuma sövq etməyə çalışır. Qeyri-rəsmi proqnozlar isə bu hücumun ehtimalı barədə fərqlidir.

İsrailin "Kanal 12" televiziyası ABŞ-ın bölgəyə hərbi qüvvələr toplamağa davam etdiyini bildirir. İsrailin qiymətləndirmələrinə görə, Vaşinqton hələ yekun qərarın verilmədiyini anlasa da, Tehrana hərbi zərbə endirəcək. ABŞ-ın hərbi hazırlıqları fonunda, ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) rəhbəri İsrailə qısamüddətli səfərini başa vuraraq ölkəni tərk edib. O, dünən İsrail ordusunun bir neçə komandanı ilə görüşərək İran və Qəzza mövzularını müzakirə edib.

Kanalın ehtimalına görə, ABŞ-ın bölgədə tələb olunan hərbi gücü tamamlamaq üçün daha bir neçə günə ehtiyacı var. İsrail isə hər bir ssenariyə, o cümlədən çox yaxın zamanda baş verə biləcək hücuma hazırlaşır. Həmçinin qeyd olunur ki, amerikalı generalın israilli həmkarları ilə görüşü İrana qarşı mümkün hərbi əməliyyat öncəsi ABŞ və İsrail orduları arasında koordinasiyanı təmin etmək məqsədi daşıyıb.

Xəbərdə deyilir: “ABŞ-ın bölgədəki müdafiə və hücum qüvvələrinin yerləşdirilməsi fonunda İsrail hesab edir ki, Birləşmiş Ştatlar sonda İrana qarşı hərbi əməliyyat keçirəcək, lakin Tramp hələ qəti qərarını verməyib”.

Dörd şərt tələb olunur

Hərbi Kəşfiyyatın (AMAN) keçmiş rəhbəri, ehtiyatda olan general Amos Yadlin hesab edir ki, Trampın özü belə İrana qarşı əməliyyat olub-olmayacağını hələ bilmir. O hesab edir ki, bu hücum yalnız dörd şərt bir araya gəldikdə reallaşa bilər.

Bu gün (bazar günü) səhər rəsmi İsrail radiosuna danışan Yadlin həmin dörd şərti belə sıralayıb:

Məqsədin müəyyənləşdirilməsi: Vaşinqton hələ qərar verməyib – onlar rejimi devirmək istəyirlər, yoxsa onu zəiflədib yeni nüvə sazişinə razı salmaq?

Hərbi gücün tamamlanması: Tələb olunan hərbi potensial hələ tam hazır deyil.

Diplomatik kanalın iflası: Trampın hazırda diplomatik qələbəyə ehtiyacı var. Əgər iranlılar nüvə layihəsindən və bölgədəki proksilərini maliyyələşdirməkdən imtina edərək ciddi bir razılaşmanı qəbul etsələr, Tramp diplomatiyaya üstünlük verə bilər. Əks halda hücum qaçılmazdır.

İranda etirazların yenidən başlaması: Yadlin nümayişçilərin "vəhşicəsinə sıxışdırılması" səbəbindən bunu çətin hesab edir. O bildirib: “Tramp iranlılara köməyin yolda olduğunu vəd etmişdi, lakin bu asan məsələ deyil. Ona görə də deyirəm ki, hücum bəzi dairələrin gözləntilərinin əksinə olaraq, yaxın günlərdə baş verməyəcək”.

Hücum qaçılmaz deyil

Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş müşaviri, ehtiyatda olan general Yaakov Naqel də Yadlinlə razılaşaraq bildirib ki, dünyada ABŞ-ın hərbi zərbəsinin vaxtını, formasını və həcmini müəyyən edən yeganə şəxs Trampdır. Trampın özü hələ qərar verməsə də, qüvvələri toplamaqla hücuma hazırlaşır.

Naqel qeyd edib ki, Tramp İran rejiminin süqutunu təmin edəcək tam bir plan istəyir, lakin görünür, hazırda belə bir plan yoxdur. "Qərar sizin əlinizdə olsaydı, İranda haranı vurardınız?" sualına Naqel belə cavab verib: “Hakimiyyət institutları, hərbi və siyasi rəhbərlik, həmçinin İran iqtisadiyyatı, xüsusən də neft obyektləri hədəf alınmalıdır. Tramp hələ tərəddüd edir; o, riskli macəradan qaçmaqla yanaşı, genişmiqyaslı hücum əvəzinə nümayişçiləri ruhlandıracaq bir mesaj göndərmək istəyir. Bəlkə də iranlılar ABŞ gəmilərini hədəf almaqla Trampa geniş hücum üçün qanuni bəhanə verəcəklər”.

Naqel İsrailin bu prosesə yalnız ABŞ-ın xahişi ilə qoşulacağını, İranın İsraili hədəf alacağı təqdirdə bunun "axmaqlıq" olacağını və İsrailin cavabının çox sərt olacağını vurğulayıb. Bununla belə, o, İranın emosional deyil, ağılla düşündüyünü və İsrailə hücum ehtimalının az olduğunu bildirib.

"Yedioth Ahronoth" qəzetinin tanınmış siyasi analitiki Şimon Şifer isə qeyd edir ki, İsrail ABŞ-ın zərbəsini gözləyir və bunu arzulayır. Lakin o, Trampın risk etməyəcəyini, əksinə, hərbi güclə təzyiq göstərərək İranı Vaşinqtonun şərtləri ilə yeni sazişə məcbur edəcəyini düşünür.

Rəsmi İsrail radiosu xəbər verir ki, bu axşam keçiriləcək Kabinet iclasında İran məsələsi də müzakirə olunacaq. Həmçinin, Fələstinin texnokratiya hökumətinin başçısı Əli Şaatın bir neçə gün əvvəl Rəfah keçid məntəqəsinin açılacağı barədə bəyanatından sonra bu mövzu da gündəmdə olacaq.

Məlumata görə, İsrail keçid məntəqəsinin açılmasını Qəzzadakı sonuncu əsirin cənazəsinin qaytarılması şərtinə bağlayıb. Hökumət daha əvvəl əsir ailəsinə bu barədə öhdəlik götürüb.