BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Suriyanın şərqində – Rakka, Deyr əz-Zor və Həsəkə xəttində baş verən son hadisələr bir daha göstərdi ki, bölgədə silahlı gücdən daha vacib olan faktor sosial legitimlik və yerli dayaqlardır. Suriya Ordusunun YPG/SDG-yə qarşı apardığı əməliyyatların qısa müddətdə nəticə verməsinin əsas səbəbi məhz Ərəb qəbilələrinin açıq şəkildə Dəməşqin yanında yer alması oldu.
Bu proses təkcə hərbi əməliyyat kimi deyil, regional siyasi düzənin yenidən formalaşması baxımından oxunmalıdır.
SDQ-nin zəif nöqtəsi: Yerli cəmiyyətlə qopuq münasibət
ABŞ tərəfindən illərdir dəstəklənən SDQ hərbi baxımdan ciddi resurslara malik olsa da, ərəblərin üstünlük təşkil etdiyi bölgələrdə dayanıqlı ictimai legitimlik yarada bilmədi. Rakka və Deyr əz-Zor kimi şəhərlərdə SDQ struktur olaraq “xarici güc” kimi qəbul edildi. Bu isə ilk fürsətdə ərəb qəbilələrinin mövqelərini dəyişməsinə zəmin yaratdı.
Əslində, baş verənlər ani qərar deyil. Ərəb qəbilələri uzun müddət SDQ-nin idarəetmə modelindən, iqtisadi resursların paylaşımından və təhlükəsizlik siyasətindən narazı idi.
Türkiyə faktoru: Səssiz diplomatiya və qəbilə kanalı
Əməliyyatlardan aylar əvvəl Türkiyənin həm Suriyadakı, həm də öz cənub bölgələrindəki Ərəb qəbilələri ilə apardığı təmaslar prosesin siyasi infrastrukturunu formalaşdırdı. Dəməşq adına danışan fiqurların Urfa və Mardin kimi mərkəzlərdə qəbilələrlə görüşməsi göstərir ki, bu əməliyyat planlı və çoxqatlı strategiyanın nəticəsidir.
Bu nöqtədə Türkiyə birbaşa hərbi aktor kimi yox, vasitəçi və koordinasiyaedici regional güc kimi çıxış etdi.
“Bismillah” tweeti: Simvolik siqnal, real mesaj
Suriyada Qəbilə İşləri üzrə məsul şəxs Cihad İsa əl-Şeyxin əməliyyat öncəsi atdığı “Bismillah” paylaşımı sıradan dini jest deyildi. Bu, bölgənin sosial kodlarına uyğun psixoloji və siyasi mesaj idi.
Tweetdən sonra Şammar, Senadid, əl-Ukaydat və əl-Bəkkara kimi böyük əşirətlərin hərəkətə keçməsi göstərdi ki, artıq qərar verilmişdi:
SDQ-nin bölgədə qalması mümkünsüz idi.
Hərbi nəticədən daha vacibi: Siyasi təsir
Qəbilələrin dəstəyi ilə Suriya Ordusu yalnız şəhərləri yox, enerji infrastrukturu və logistika xətlərini də nəzarətə götürdü. Bu isə SDQ üçün strateji məğlubiyyət deməkdir.
Daha diqqətçəkən məqam isə budur:
Əməliyyatlar sürətlə irəlilədikcə ABŞ, CENTCOM, Fransa və bəzi Qərb fiqurlarından “dayandırın” çağırışları gəldi. Bu çağırışlar faktiki olaraq bir şeyi etiraf edir:
proses nəzarətdən çıxmışdı.
Bu əməliyyat göstərdi ki, Suriyanın şərqində silahlı qrupların taleyi artıq xarici dəstəkdən yox, yerli toplumun mövqeyindən asılıdır, ərəb qəbilələri yenidən oyunqurucu aktora çevrilib, SDQ modeli ABŞ dəstəyi olsa belə, sosial əsasdan məhrumdur, Türkiyə və Dəməşq arasındakı dolayı koordinasiya bölgədə yeni güc balansı yaradır.
Qısaca desək, “Bismillah” bir tweet yox, bir mərhələnin başlanğıcı idi. Suriyanın şərqində bundan sonra silahdan çox qəbilələrin seçimi danışacaq.
