BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

Suriyanın devrilmiş prezidenti Bəşər əl-Əsədin əmisi, ölkənin keçmiş idarəetmə sisteminin ən tanınmış simalarından biri olan Rifət əl-Əsəd 88 yaşında vəfat edib. Çərşənbə günü xəbər agentliklərinin yaydığı məlumata görə, onun siyasi və təhlükəsizlik fəaliyyəti 1982-ci il Həma hadisələri zamanı kütləvi qətllər və işgəncələrdə birbaşa məsuliyyət daşıması ilə yadda qalıb.

Əsəd ailəsinə yaxın olan və 30 ildən artıq Prezident Sarayında çalışmış mənbə “Frans-Press” (AFP) agentliyinə bildirib ki, Rifət əl-Əsəd təxminən bir həftə davam edən qrip infeksiyasından sonra dünyasını dəyişib.

Əsəd rejimi devrildikdən sonra, 2024-cü ilin dekabrında Rifət əl-Əsəd quru yolu ilə Livan sərhədini keçərək Beyrut hava limanından ölkəni tərk etmişdi. Livan təhlükəsizlik mənbələri onun hara getdiyini açıqlamasa da, ailəyə yaxın olan Respublika Qvardiyasının sabiq zabiti onun rejimin süqutundan sonra Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə (BƏƏ) köçdüyünü və orada vəfat etdiyini təsdiqləyib.

Keçmiş prezidentin əmisi olan Rifət əl-Əsəd qardaşı Hafiz əl-Əsədin hakimiyyəti dövründə “Müdafiə Dəstələri”nin (Səraya əl-Difə) qurucusu və komandanı olub. O, ötən əsrin 80-ci illərinin əvvəllərində Həma şəhərini xarabalığa çevirən və bütöv ailələri məhv edən qırğına rəhbərlik edib.

Ötən il İsveçrə Federal Prokurorluğu Rifət əl-Əsədi 1982-ci ilin fevralında Həma şəhərində baş vermiş silahlı münaqişə kontekstində “Müdafiə Dəstələri”nə komandanlıq edərkən qətl, işgəncə, qəddar rəftar və qanunsuz həbslərlə bağlı əmr verməkdə ittiham etmişdi.

Hafiz əl-Əsəd 1980-ci ildə ona qarşı təşkil edilən sui-qəsd cəhdindən sonra, 2 fevral 1982-ci ildə Həmada “Müsəlman Qardaşlar” (İxvan əl-Müslimin) təşkilatının üsyanını yatırmaq üçün qanlı kampaniyaya başlamışdı. Şahidlərin sözlərinə görə, tam informasiya blokadası şəraitində Rifət əl-Əsədin rəhbərlik etdiyi təhlükəsizlik qüvvələri şəhəri amansızcasına bombalamış, təşkilat üzvləri ilə yanaşı qarşılarına çıxan mülki şəxsləri də qətlə yetirmişdilər.

27 gün davam edən qırğının rəsmi statistikası heç vaxt açıqlanmayıb. Təxminlərə görə, 1982-ci ilin həmin ayında 10 mindən 40 minə qədər, bəzi mənbələrə görə isə daha çox insan həyatını itirib. Bu qırğın Rifət əl-Əsədə “Həma qəssabı” ləqəbini qazandırıb.

İsveçrənin qeyri-hökumət təşkilatı “Trial International”ın səyləri nəticəsində 2013-cü ilin dekabrında Federal Prokurorluq Rifət əl-Əsədə qarşı iş açıb. Həmin vaxt təşkilat Cenevrədə yaşayan suriyalıların verdiyi məlumatlar əsasında onun şəhərdəki otellərdən birində olduğunu müəyyən etmişdi.

Rifət əl-Əsəd 1984-cü ildə qardaşına qarşı uğursuz çevriliş cəhdindən sonra Suriyanı tərk edərək İsveçrə və Fransaya mühacirət etmişdi. 37 il mühacirətdə yaşadıqdan sonra, 2022-ci ildə Fransa məhkəməsi tərəfindən 90 milyon avro dəyərində əmlakı mülki qanunsuz yollarla əldə etməkdə təqsirli bilinərək 4 il həbs cəzasına məhkum edilmişdi.

Uzun illər özünü qardaşı oğlu Bəşər əl-Əsədin müxalifi kimi təqdim etsə də, 2021-ci ildə Fransa məhkəməsinin hökmündən yayınmaq üçün Suriyaya qayıtmışdı. Suriyanın “Əl-Vətən” qəzeti həmin vaxt onun ölkəyə heç bir siyasi və ya sosial rol almadan döndüyünü elan etmişdi.

Suriyaya qayıdışdan sonra, 2017-ci ildə Fransada vergidən yayınma, dövlət vəsaitlərini mənimsəmə və çirkli pulların yuyulması ittihamları ilə üzləşən Rifət əl-Əsəd 2023-cü ilin aprelində Dəməşqdə yenidən ictimaiyyət arasında görünməyə başlamışdı. Ötən il onun Bəşər əl-Əsəd, Mahir əl-Əsəd və ailə üzvləri ilə birlikdə çəkilmiş ailə fotosu mətbuata sızmışdı.

Fotonun ailədaxili barışığı nümayiş etdirməsinə baxmayaraq, Dəməşqdəki mənbələr Rifət əl-Əsədin sahil bölgəsində, Tartus kəndində yerləşən saraylardan birində məcburi iqamətdə saxlanıldığını və hələ də ona sadiq insanların olduğu doğma kəndi Qardahaya (Lazıkiyə əyaləti) getməsinin qadağan edildiyini bildirmişdilər.

Həma hadisələrindən 40 ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, 2024-cü ilin martında Rifət əl-Əsədin işinin Federal Cinayət Məhkəməsinə göndərilməsi ilə bu qanlı tarix yenidən dünya mediasının gündəminə gəlmişdi.