BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Fars körfəzi regionu neft ticarətinin dünya üzrə ən həssas nöqtələrindən biri kimi tanınır. Hazırda qlobal neft daşımalarının təxminən 30 faizi Hörmüz boğazından keçir. Boğazın hərbi risklərə, siyasi təhdidlərə və blokada təhlükəsinə açıq olması Körfəz ölkələrini alternativ marşrut axtarışına sövq edir. Bu kontekstdə Səudiyyə Ərəbistanında irəli sürülən genişmiqyaslı “Salman Kanalı” layihəsi regionun geoiqtisadi xəritəsini dəyişə biləcək təşəbbüslərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Səudiyyə Ərəbistanında fəaliyyət göstərən “Ərəb Əsri Araşdırmalar Mərkəzi”nin rəhbəri Səd ibn Ömər açıqlayıb ki, Fars körfəzinin dənizlə birləşdirilməsi üzrə tədqiqat mərhələsi artıq tamamlanıb. Layihə reallaşarsa, Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Küveytin nəqliyyat marşrutu Hörmüzdən asılı olmayacaq və enerji ixracı birbaşa Ərəb dənizinə yönləndiriləcək.
Layihə Səudiyyə kralı Salman ibn Əbdüləziz Əl Səudun adı ilə bağlı olduğu üçün “Salman Kanalı” adlandırılıb. Məqsəd kanalın tikintisinin kralın hakimiyyəti dövründə başa çatdırılmasıdır.
Texniki göstəricilər
Tədqiqat materiallarına əsasən kanalın ümumi uzunluğu 950 kilometr olacaq. Bunun 630 kilometri Səudiyyə, 320 kilometri isə Yəmən ərazisindən keçəcək. Kanalın eni 150 metr, dərinliyi 25 metr nəzərdə tutulur. Başlanğıc nöqtəsi Səudiyyənin Xor əl-Adid bölgəsi olacaq və kanal Ərəb dənizinə çıxış verəcək.
Bu marşrut tankerlərin daha qısa məsafə qət etməsinə, həmçinin ixracın hərbi və siyasi risklərdən yayınmasına imkan verəcək.
İqtisadi və sosial təsirlər
Layihə yalnız enerji daşımaları üçün deyil, genişmiqyaslı iqtisadi canlanma üçün də nəzərdə tutulur. Tədqiqatlara görə, kanalın açılması Səudiyyə üçün əlavə 1200 kilometr sahil xətti yaradacaq. Yəmən ərazisində tikinti işləri ən azı bir milyon yeni iş yeri təmin edə bilər.
Kanal boyunca yeni yaşayış məntəqələri, sənaye şəhərləri, kurort zonaları, balıqçılıq təsərrüfatları, limanlar və lojistika mərkəzləri salınması planlaşdırılır. Bu, səhranın iqtisadi zonaya çevrilməsi baxımından mühüm addım hesab olunur.
Enerji layihəsi: nüvə stansiyaları və su duzsuzlaşdırma
Səudiyyə Mühəndislər Şurasının “əl-Mühəndis” jurnalında yayımlanan məlumatda layihənin daha geniş enerji məqsədləri də açıqlanıb. Mühəndis İsmət Əbdülhəkim bildirib ki, kanal boyunca 10 nüvə elektrik stansiyası inşa ediləcək. Stansiyaların ümumi istehsal gücü 50 qiqavat olacaq.
Bu enerji həm ölkənin daxili tələbatına, həm də sənaye və kənd təsərrüfatına yönləndiriləcək. Eyni zamanda duzsuzlaşdırılmış suyun istehsalı ilə yeni yaşayış massivlərinin və kənd təsərrüfatı sahələrinin su təchizatı təmin ediləcək.
Layihənin qarşısında duran əsas maneə marşrutun yüksəklik fərqləridir. Kanalın keçəcəyi bəzi bölgələrdə yüksəklik 700 metrə çatır. Bu isə iri həcmli torpaq işləri və su səviyyəsinin tənzimlənməsi üçün ciddi mühəndislik həlləri tələb edir. Yəməndə siyasi vəziyyət qeyri-sabit olduğu üçün lazım gəldikdə marşrutun Oman ərazisindən keçirilməsi alternativ kimi nəzərdən keçirilir.
Maliyyət və icra
İlkin hesablamalara əsasən layihənin ümumi dəyəri 80 milyard ABŞ dollarıdır. Kanalın inşası və idarəsi üçün Səudiyyə ilə Yəmən və ya Oman arasında ortaq idarə heyətinin yaradılması planlaşdırılır. Mövcud tikinti şirkətlərinin avadanlıq və kadr potensialı nəzərə alınaraq işlərin beş ilə tamamlanması mümkün sayılır.
“Salman Kanalı” Hörmüz boğazının strateji yükünü azaldaraq Körfəz ölkələrinin enerji ixracını təhlükəsizləşdirə bilər. Bununla yanaşı, səhranın iqtisadi aktivliyə çevrilməsi, yeni şəhərlərin salınması, enerji və ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi regionun gələcək inkişafına ciddi təsir göstərə bilər. Layihə uğurla həyata keçirilərsə, təkcə enerji logistikası deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqin geoiqtisadi xəritəsi dəyişə bilər.