BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Dr. Muxtar Fatih Beydili, Suriya–Azərbaycan Dostluq Dərnəyinin sədri

Xidmət başa çatıb. QSD bu gün ABŞ-nin Əfqanıstanda istifadə edib sonra tərk etdiyi yerli müttəfiqlərin taleyinə doğru sürüklənir. Dünən Vaşinqton əfqan tərəfdaşlarını satdı, bu gün isə eyni siyasi mexanizmlə QSD-ni də taleyin ümidinə buraxır. Bu, təsadüf deyil, ABŞ xarici siyasətinin sistemli davranış modelidir.

Artıq heç kim üçün sirr deyil ki, Suriya Demokratik Qüvvələri (QSD) heç vaxt milli Suriya layihəsi olmayıb. QSD yarandığı ilk gündən etibarən ABŞ-nin bölgədəki taktiki ehtiyaclarını ödəmək üçün formalaşdırılmış funksional hərbi alət olub. Bu struktur nə xalq iradəsinə əsaslanıb, nə Suriya dövlətinin birliyini qəbul edib, nə də cəmiyyətin real ehtiyaclarını təmsil edib. Əksinə, bütün fəaliyyəti boyunca Suriya cəmiyyətinin bütün təbəqələrinin — xüsusilə də suriyalı kürdlərin özlərinin — hesabına hərəkət edib.

QSD-nin törətdiyi ən ağır cinayət sadəcə xarici gücə bağlılıq deyil. Ən təhlükəli və bağışlanmaz məsələ onun öz cəmiyyətinə birbaşa xəyanətidir. QSD suriyalı kürdlərin tarixi, sosial və milli kimliyini şüurlu şəkildə təhrif edib, onları zorla dar, təcrid olunmuş, separatçı və xarici gündəmə xidmət edən layihənin içinə sürükləyib. Bu layihə nə kürdləri real şəkildə təmsil edir, nə onların gələcəyini təmin edir, nə də varlıqlarını qoruyur.

Əfqanıstan dərsi: ABŞ müttəfiqlərinə necə “sadiq” qalır?

ABŞ-nin Əfqanıstandan qəfil və xaotik şəkildə çıxışı beynəlxalq siyasətdə adi bir hadisə deyildi. Bu, ABŞ-nin yerli müttəfiqlərə münasibətinin mahiyyətini açıq şəkildə göstərən tarixi ifşa anı idi. Bir neçə gün ərzində dövlətin dağılması, 20 il ərzində milyardlarla dollar xərclənərək qurulan ordu və institutların taleyin ümidinə buraxılması, Vaşinqtonun “təhlükəsizlik zəmanəti” anlayışının nə qədər boş olduğunu nümayiş etdirdi.

Bu səhnələr sadəcə humanitar faciə deyildi. Bu, milli legitimlik, xalq dəstəyi və daxili qəbul əvəzinə ABŞ himayəsinə bel bağlayan hər kəs üçün açıq siyasi xəbərdarlıq idi: Amerika maraqları bitən yerdə müttəfiqlik də bitir.

QSD və ABŞ: eyni ssenarinin suriyalı versiyası

Suriya kontekstində QSD-nin döyüşçülərinin və rəhbərliyinin gələcəyini bu amerikan davranış modelindən ayrı düşünmək mümkün deyil. QSD Fəratın şərqində ABŞ-nin hərbi-siyasi çətiri altında böyüdü, genişləndi və möhkəmləndi. Bu gün isə eyni sualla üz-üzədir: ABŞ çəkiləndən sonra nə qalacaq?

Xarici hərbi örtüyü olmayan, ümummilli qəbuldan məhrum, cəmiyyət tərəfindən mənimsənilməyən bir layihə yaşaya bilərmi? Tarix bu suala artıq cavab verib.

Birinci əsas həqiqət: QSD milli layihə deyil, funksional alətdir

QSD heç vaxt bölgənin etnik və sosial komponentlərinin milli ifadəsi kimi formalaşmayıb. O, ABŞ-nin konkret maraqlarına xidmət edən hərbi mexanizm olub. Əvvəl “İŞİD-lə mübarizə” adı altında legitimləşdirildi, sonra isə Fəratın şərqində coğrafiyanın idarəsi, neft, qaz və buğda kimi strateji resurslara nəzarət vasitəsinə çevrildi.

ABŞ-nin əməliyyat ehtiyacları azaldıqca QSD-nin dəyəri də azaldı. Bu nöqtədə Əfqanıstan ssenarisi eyni detallarla təkrarlanır: yerli müttəfiq zəmanətsiz qalır, uzunmüddətli öhdəlik olmur və siyasi məsuliyyət daşınmır.

İkinci əsas həqiqət: ABŞ qoruması mif idi

QSD ABŞ-nin Fəratın şərqində daimi qalacağına inanaraq strateji səhv etdi. Bu varlığı həm Dəməşqə, həm də digər milli qüvvələrə qarşı əbədi təhlükəsizlik çətiri kimi qəbul etdi. Halbuki ABŞ qlobal miqyasda prioritetlərini dəyişir, bahalı regional münaqişələrdən çıxır və diqqətini Çin, Şərqi Asiya və böyük güc rəqabətinə yönəldir.

Bu yeni mərhələdə QSD strateji aktiv deyil, artıq yükdür. Necə ki, Əfqanıstan hökuməti və ordusu bir anda yükgə çevrildi, QSD də eyni aqibətlə üzləşir.

Üçüncü əsas həqiqət: QSD-nin milli legitimliyi yoxdur

QSD-nin ən böyük problemi ABŞ-nin mümkün çəkilməsi deyil, onun heç vaxt real suriyalı milli legitimliyə sahib olmamasıdır. Suriya cəmiyyəti tarixən kantonlaşma və separatizm üzərində deyil, birgə torpaq və ortaq taleyə əsaslanıb.

QSD suriyalı kürdləri dar hərbi-ideoloji çərçivəyə salaraq həm digər etnik qrupları, həm də kürdlərin özlərinin böyük bir hissəsini kənarlaşdırdı. Bu isə onu sosial baxımdan təcrid olunmuş, siyasi baxımdan isə perspektivsiz vəziyyətə saldı. Xarici dəstək zəiflədikcə bu təcrid daha da dərinləşəcək.

Dördüncü əsas həqiqət: Suriya birliyi dəyişməz reallıqdır

Bu gün Suriyada gedən proseslər göstərir ki, suverenliyin bərpası və dövlətin yenidən qurulması həlledici mərhələyə yaxınlaşır. Xarici dəstək və silah gücü ilə, milli razılaşma olmadan yaradılan bütün strukturların aqibəti birdir — dağılmaq.

Suriya gələcəyini milislər üzərində qurmayacaq. Nə də sərhədlərdən kənarda yazılan layihələr üzərində. Gələcək bir dövlət, bir ordu və bərabər hüquqlara malik vahid xalq üzərində qurulacaq.

Kabul necə tərk edildisə, iki onillikdə qurulan strukturlar necə günlər içində çökdüsə, QSD də daxilə qarşı xaricə bel bağlamaqda israr edərsə, eyni sona doğru gedir. Tarix nə coğrafiyaya meydan oxuyanı, nə də öz cəmiyyətinə düşmən kəsiləni bağışlayır.

QSD gedir, Suriya qalır

QSD daxilə qarşı xaricə, xalqa qarşı silaha, vətənə qarşı işğala güvəndi. Bunların hamısı uduzan mərcdir.

QSD dağılacaq, çünki milli kökü yoxdur, xalq dayağı yoxdur, siyasi gələcəyi yoxdur.
Suriya isə qalacaq — vahid, bölünməz və bütün övladları ilə.
Vətəninə xəyanət edənlər isə tarixdən kənarda qalacaq.