BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Pakistanın müdafiə sənayesi son dövrlər ərəb dünyasında artan hərbi-siyasi rolu ilə regional balanslara təsir göstərməyə başlayıb.
Pakistanın Sudan ordusuna döyüş təyyarələri və silah satışı ilə bağlı təxminən 1,5 milyard dollar dəyərində razılaşma üzərində işlədiyi bildirilir. Yanvarın əvvəlində yayılan məlumatlara görə, sözügedən razılaşma yekunlaşmaq üzrədir və Sudanda üç ilə yaxındır davam edən, on minlərlə insanın ölümünə və milyonlarla insanın didərgin düşməsinə səbəb olan müharibənin gedişinə ciddi təsir göstərə bilər.
Mütəxəssislər hesab edir ki, bu razılaşma Pakistanın ərəb dünyasında artan hərbi təsirinin yalnız bir hissəsidir. Son aylarda İslamabadın Yaxın Şərq və Şimali Afrikada bir sıra ölkələrlə apardığı danışıqlar Pakistanı bəzi hallarda əsas təhlükəsizlik təminatçısına, bəzi hallarda isə həssas münaqişələrdə tarazlığı dəyişə bilən aktora çevirə bilər.
Səudiyyə Ərəbistanı ilə strateji müdafiə razılaşması
Bu prosesin əsas dayaqlarından biri Pakistan ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında 2025-ci ilin sentyabrında imzalanmış Strateji Qarşılıqlı Müdafiə Razılaşmasıdır. Razılaşma regionda təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqların artdığı bir dövrdə imzalanıb və tərəflər arasında hərbi əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.
Məlumatlara görə, Səudiyyə Ərəbistanı Pakistan istehsalı olan JF-17 döyüş təyyarələrinə maraq göstərən ölkələr sırasındadır. Səudiyyə Ərəbistanı əsasən ABŞ və Avropa istehsalı olan müasir aviasiya parkına malik olsa da, ekspertlər bunun müdafiə tədarükçülərinin şaxələndirilməsi strategiyasının bir hissəsi olduğunu bildirirlər.
JF-17 təyyarəsinə artan maraq
JF-17 Pakistan və Çin tərəfindən birgə istehsal olunan, yüngül və çoxməqsədli döyüş təyyarəsidir. Son Block 3 versiyası müasir radar sistemləri, elektron müharibə imkanları və uzaqmənzilli raketlərdən istifadə qabiliyyəti ilə seçilir. Nisbətən aşağı qiyməti və real döyüş təcrübəsi bu platformanı bir çox ölkələr üçün cəlbedici edir.
Pakistan hərbi mənbələrinin məlumatına görə, təyyarələrin tam yığımı Pakistan ərazisində həyata keçirilir və illik istehsal gücü 20–25 ədəd təşkil edir. Hazırda bir çox ölkə JF-17 təyyarələrinin istifadəçiləri sırasındadır.
Analitiklər bildirir ki, 2025-ci ilin may ayında Pakistan və Hindistan arasında baş vermiş qısa, lakin intensiv hərbi qarşıdurma JF-17-yə marağı daha da artırıb. Döyüş şəraitində sınaqdan çıxmış silah sistemləri bazarda daha etibarlı hesab olunur.
Sudan, Liviya və riskli balans
Pakistanın hərbi ixracının genişlənməsi eyni zamanda risklər də yaradır. Sudanda Pakistan silahlarının rəsmi orduya verilməsi regional aktorlar arasında ziddiyyətləri gücləndirə bilər.
Liviya məsələsində də vəziyyət mürəkkəbdir. Məlumatlara görə, Pakistan Liviyada geniş ərazilərə nəzarət edən Xəlifə Həftərlə milyardlarla dollar dəyərində hərbi razılaşma əldə edib. Bu isə regionda rəqib mövqedə olan ölkələrlə münasibətlərdə həssaslıq yarada bilər.
İqtisadi maraqlar və silah ixracı
Mütəxəssislər bildirir ki, Pakistanın hərbi ixrac siyasəti yalnız geosiyasi deyil, eyni zamanda iqtisadi məqsədlər daşıyır. Pakistan hazırda Beynəlxalq Valyuta Fondu ilə çoxmilyardlıq kredit proqramı çərçivəsindədir və ölkəyə xarici valyuta axını həyati əhəmiyyət daşıyır.
Rəsmi statistikaya görə, Pakistanın silah və sursat ixracı son illərdə kəskin artaraq yüz milyonlarla dolları ötüb. Analitik mərkəzlərin hesablamalarına əsasən, mövcud və potensial JF-17 müqavilələri Pakistanın valyuta ehtiyatlarını ciddi şəkildə artıra bilər.
Çoxqütblü silah bazarına doğru
Ekspertlər Pakistanın bu addımlarını qlobal silah bazarında çoxqütblü tendensiyanın bir hissəsi kimi qiymətləndirirlər. ABŞ və Çin arasında rəqabətin artması fonunda bir çox ölkə müdafiə sahəsində alternativ tərəfdaşlara üz tutur.
Analitiklərin fikrincə, Pakistanın hərbi platformaları Qlobal Cənub ölkələri üçün daha münasib, çevik və sürətli istifadəyə yararlı seçim kimi ön plana çıxır. Bununla belə, İslamabadın müxtəlif regional qarşıdurmalarda tərəflər arasında balansı qoruması əsas çağırış olaraq qalır.