BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri son onillikdə terror və zorakı ekstremizmlə mübarizədə Yaxın Şərq üçün alternativ və sistemli model formalaşdıran nadir dövlətlərdən biri kimi çıxış edir. Əmirliklərin yanaşması klassik təhlükəsizlik və hərbi tədbirlərlə məhdudlaşmır; əksinə, ideoloji, sosial və institusional müstəviləri eyni vaxtda əhatə edən çoxqatlı strategiyaya əsaslanır.

BƏƏ-nin əsas fərqləndirici cəhəti terrorla mübarizədə profilaktik ideoloji yanaşmanı önə çıxarmasıdır. Rəsmi Abu Dabi ekstremizmi yalnız təhlükəsizlik problemi kimi deyil, sosial mühit, təhsil, dini diskurs və siyasi manipulyasiya nəticəsində yaranan kompleks fenomen kimi qiymətləndirir. Bu baxımdan strategiyanın mərkəzində radikal ideologiyaların formalaşdığı zəminin erkən mərhələdə zəiflədilməsi dayanır.

Bu yanaşma “təhlükəsizlikdən əvvəl ideologiya” prinsipinə əsaslanır və radikallaşmanın yalnız silahlı mərhələdə deyil, zehni mərhələdə qarşısının alınmasını hədəfləyir.

Əmirliklər terrorla mübarizəni fərdi təşəbbüslər səviyyəsində deyil, institusional dövlət siyasəti kimi qurub. Bu çərçivədə tolerantlıq, birgəyaşayış və mülayim dini diskurs dövlət səviyyəsində idarə olunan istiqamətlərə çevrilib. Xüsusilə Tolerantlıq və Birgəyaşayış Nazirliyinin yaradılması region üçün presedent xarakteri daşıyır.

Bundan əlavə, ekstremizmlə mübarizə üzrə ixtisaslaşmış analitik və kommunikativ mərkəzlərin fəaliyyəti Əmirliklərin təhlükəsizlik strategiyasını sərt gücdən yumşaq gücə doğru balanslaşdırır. Bu, BƏƏ-ni yalnız əməliyyatçı deyil, həm də norma formalaşdıran aktor statusuna yüksəldir.

BƏƏ strategiyasının digər mühüm komponenti terrorla mübarizəni beynəlxalq məsuliyyət kimi təqdim etməsidir. Abu Dabi regional səviyyə ilə kifayətlənmir, BMT strukturları, Qərb və Asiya tərəfdaşları ilə koordinasiyanı ön plana çıxarır.

Bu çərçivədə BMT Təhlükəsizlik Şurası qərarlarına istinad, beynəlxalq hüquqi mexanizmlərə uyğunluq və çoxtərəfli platformalarda fəallıq BƏƏ-nin legitimliyini və təsir imkanlarını artırır. Yeni xüsusi elçi institutunun yaradılması da məhz bu qlobal koordinasiya ehtiyacının institusional ifadəsidir.

Yumşaq güc, dini diplomatiya və simvolik mesajlar

BƏƏ terrorla mübarizədə yumşaq gücü sistemli şəkildə istifadə edən azsaylı regional oyunçulardandır. Dinlərarası dialoq təşəbbüsləri, müsəlman dünyasında mötədil dini diskursun təşviqi və qlobal dini liderlərlə əməkdaşlıq bu strategiyanın ayrılmaz hissəsidir.
2019-cu ildə imzalanmış “İnsan Qardaşlığı Sənədi” təkcə simvolik hadisə deyil, Əmirliklərin ekstremizmə qarşı mübarizəni mədəni və mənəvi müstəviyə daşımaq niyyətinin göstəricisidir. Bu yanaşma radikal qrupların “mədəni qarşıdurma” narrativini zəiflətməyə yönəlib.

Bu gün Yaxın Şərqdə dövlətlərin əksəriyyəti terrorla mübarizədə ya sərt gücə, ya da reaktiv tədbirlərə üstünlük verir. BƏƏ modeli isə proaktiv, institusional və uzunmüddətli yanaşma təqdim edir. Bu, Əmirliklərin regional təhlükəsizlik arxitekturasında yalnız iştirakçı deyil, konseptual lider kimi mövqeyini gücləndirir.
Eyni zamanda bu strategiya Abu Dabiyə Qərb paytaxtları ilə təhlükəsizlik dialoqunda əlavə etimad kapitalı qazandırır və onu “stabil tərəfdaş” kimi təqdim edir.

BƏƏ modeli ixrac oluna bilərmi?

BƏƏ-nin terrorla mübarizə strategiyası hər ölkə üçün tam kopyalana bilən model olmasa da, onun əsas prinsipləri – ideoloji profilaktika, institusional yanaşma və çoxtərəfli əməkdaşlıq – qlobal səviyyədə nümunəvi çərçivə kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu strategiyanın uğuru ondan ibarətdir ki, terrorla mübarizə yalnız təhlükəsizlik strukturlarının işi kimi deyil, dövlət fəlsəfəsinin tərkib hissəsi kimi formalaşdırılıb. Məhz bu səbəbdən BƏƏ ekstremizmə qarşı mübarizədə qısa müddətli nəticələrdən çox, uzunmüddətli sabitlik hədəfləyən nadir regional aktorlardan biri olaraq qalır.