BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
ABŞ Prezidenti Donald Trampın Venesuela Prezidenti Nicolas Maduro və onun həyat yoldaşı Cilia Floresnin ABŞ qüvvələri tərəfindən saxlanıldığını iddia etməsi beynəlxalq aləmdə ciddi suallar doğurub. Rəsmi Karakas bu məlumatı təsdiqləməyib və Vaşinqtondan sübut tələb edir.
Venesuelanın vitse-prezidenti Delcy Rodriguez dövlət televiziyasında yayımlanan müraciətində hökumətin Maduro və Floresin harada olduğu barədə məlumatının olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ tərəfi onların sağ qalmasına dair rəsmi dəlillər təqdim etməlidir.
Bu iddialar ABŞ qüvvələrinin Karib hövzəsi və Sakit okeanın şərq hissəsində narkotik qaçaqmalçılığı ilə əlaqələndirilən hədəflərə qarşı həyata keçirdiyi ölümcül hərbi əməliyyatlar fonunda səsləndirilib. Rəsmi Vaşinqton bu addımları təhlükəsizlik və qanunsuz dövriyyə ilə mübarizə kimi təqdim etsə də, beynəlxalq ictimaiyyətdə bunun daha geniş geosiyasi ssenarinin tərkib hissəsi olduğu qənaəti güclənir.
“Demokratiya gətirmək” anlayışı və tarixi presedentlər
Analitiklər hesab edirlər ki, Maduro ilə bağlı iddialar ABŞ-ın son onilliklərdə “demokratiya gətirmək” şüarı altında həyata keçirdiyi müdaxilələrin növbəti mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu yanaşma daha əvvəl Panama və İraq kimi ölkələrdə tətbiq edilib.
1989-cu ildə ABŞ Panamaya hərbi müdaxilə edərək ölkənin faktiki lideri Manuel Norieganı hakimiyyətdən uzaqlaşdırdı. Vaşinqton əməliyyatı demokratiyanın bərpası və narkotik ticarətinə qarşı mübarizə ilə əsaslandırsa da, nəticədə Panama uzun müddət siyasi qeyri-sabitlik və institusional zəiflik dövrünə daxil oldu. Noriega ABŞ-da mühakimə olundu, lakin ölkədə vəd edilən demokratik transformasiya sürətli və dayanıqlı xarakter almadı.
İraq nümunəsi: demokratiya və xaos paradoksu
ABŞ-ın “demokratiya ixracı” strategiyasının ən ağır nəticələri isə İraqda müşahidə olundu. 2003-cü ildə ABŞ və müttəfiqləri kütləvi qırğın silahları ilə bağlı əsassız iddialar əsasında İraqa müdaxilə etdilər. Nəticədə İraq Prezidenti Səddam Hüseyin devrildi və sonradan edam edildi.
Lakin aradan keçən illər göstərdi ki, müdaxilə İraqda demokratik institutların möhkəmlənməsi ilə deyil, əksinə, dövlət strukturlarının dağılması, məzhəb qarşıdurmaları, terror təşkilatlarının güclənməsi və uzunmüddətli humanitar böhranla nəticələndi. Milyonlarla insan məcburi köçkünə çevrildi, ölkə faktiki olaraq davamlı təhlükəsizlik problemləri ilə üz-üzə qaldı.
Bu səbəbdən ekspertlər ABŞ-ın demokratiya anlayışının praktiki nəticələrinin ciddi şəkildə sual altına alındığını vurğulayırlar.
Honduras presedenti və ikili standartlar ittihamı
ABŞ-ın yanaşmasının seçici xarakter daşıdığına dair fikirlər Honduras nümunəsində də güclənib. Hondurasın keçmiş prezidenti Juan Orlando Hernandez narkotik və korrupsiya ittihamları ilə ABŞ-da məhkum edilsə də, 2025-ci ildə Prezident Tramp tərəfindən əfv edilib. Bu addım Vaşinqtonun demokratiya və hüququn aliliyi prinsiplərinə münasibətdə ikili standartlar tətbiq etdiyi barədə ittihamları artırıb.
Yeni mərhələ, köhnə suallar
Maduro ilə bağlı iddialar fonunda beynəlxalq ictimaiyyət yenidən eyni sualla üz-üzə qalıb: ABŞ-ın “demokratiya gətirmək” adı altında həyata keçirdiyi müdaxilələr real siyasi sabitlik yaradır, yoxsa yeni böhranların əsasını qoyur? Panama və İraq təcrübəsi bu sualın cavabının hələ də mübahisəli olduğunu göstərir.