BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

İsrail tarixində 7 oktyabr tarixi ilə müqayisə edilə biləcək heç bir gün yoxdur; yalnız 1973-cü ildəki müharibənin qəfil başlanğıcı ilə oxşar bir əhəmiyyət daşıyır. “HƏMAS” və “İslami Cihad”ın minlərlə döyüşçüsünün Qəzza sərhədindəki yəhudi yaşayış məntəqələrinə hücum etdiyi.

İsrail Rəhbərliyi səviyyəsində də çaşqınlıq açıq-aydın hiss olunurdu. 7 oktyabr hücumlarından sonra Qəzzada genişmiqyaslı əməliyyat başlatmaq üçün İsrailə tam planlaşdırılmış cavab strategiyası yox idi. Baş nazir Benjamin Netanyahu ordunun bu qeyri-adi missiyaya etibarını verməkdə tərəddüd göstərirdi. Daha əvvəlki strateji müzakirələrdə, xüsusən də Qəzza şəhərinə tam hücum ehtimalında, yüksək səviyyəli İsrail elitası dərin irəliləyişin insan itkisinə (yüzlərlə, bəzən minlərlə əsgər) səbəb olacağını və beynəlxalq legitimliyi təhlükəyə atacağını düşünərək qarşı çıxırdı.

2014-cü ilin Qəzza əməliyyatında isə İsrail strategiyası məhdud məqsədlərlə, əsasən hücum tunellərinin məhv edilməsinə yönəlmişdi. Hərbi qüvvələr bir neçə kilometr irəliləyib, əhali məskunlaşmış ərazilərdən çəkinmişdilər. Dərin irəliləməyə cəhd zamanı sərt müqavimətlə üzləşmişdilər. Netanyahu bu təcrübələri nəzərə alaraq, yeni planı mərhələli şəkildə, əvvəlcə şimal Qəzzaya fokuslanmaqla təsdiqlədi. Plan həmçinin İsrailin hərbi doktrinasının yenilənməsinə, artilleriya və hava gücünün irəliləməni dəstəkləməsinə əsaslanırdı. Lakin şəhər mühitində bu, bir paradoks yaradır: bir tərəfi qorumaq digər tərəfin riskini artırır.

Daxili siyasətdə də təsirlər özünü göstərdi
7 oktyabr hücumlarından sonra İsrail ciddi siyasi parçalanma yaşadı, Netanyahu isə məhkəmə islahatlarını müdafiə edərək öz mövqeyini qorumağa çalışdı. Bu, cəmiyyətin bir hissəsində hökumətə etimadın azalmasına və həmçinin ictimai narazılığın artmasına səbəb oldu. Minlərlə israillinin küçələrə çıxması, həmçinin girovların azad edilməsi üçün aparılan danışıqlar daxili siyasi strukturu dəyişdirdi. Bu, 2011-ci ildə sosial ədalət tələbi ilə keçirilən hərəkatın təsirini xatırladır, lakin 7 oktyabr hadisələrinin miqyası daha genişdir.

İsrailin hədəfləri və “oyun qaydalarını dəyişdirməsi”
7 oktyabr İsrailin uzun müddət tətbiq etdiyi “otları biçmək” strategiyasının təsirsiz olduğunu göstərdi. “HƏMAS”ın uzun müddət hazırladığı və “son müharibə” adlandırdığı əməliyyat, İsraili uzunmüddətli münaqişəyə cəlb etmək məqsədini güdürdü. Bu, İsrailin qoruma və məhdud hücum strategiyasını kökündən dəyişdirdi və “7 oktyabr zehniyyəti” ilə əvəz olundu: ilkin olaraq öncədən zərbələr, hərbi güc ilə regional dinamikaların yenidən formalaşdırılması. Bu, “döyüşlər arasında” strategiyasından tam fərqli idi.

Daxili ictimai vəziyyət
Hücumlar İsrailin daxili siyasətində də köklü dəyişikliklər yaratdı. Parlamentdəki müxalifətin gücü, Netanyahu hökumətinin mövqeyi və “dərin dövlət” narazılığı, həmçinin Haredi cəmiyyətinin hərbi xidmətdən yayındırılması məsələsi cəmiyyətdə dərin bölünməyə səbəb oldu. Bu, hökumətin kiçik fraksiyaların maraqlarını prioritetləşdirməsini və milli maraqları geridə qoymasını ortaya qoydu.

Hədəfli qətllər və kəşfiyyat əməliyyatları
7 oktyabr İsrailin tarixində ən hədəfli və sistematik qətl kampaniyasını başlatdı. “HƏMAS” və “Hizbullah”ın liderləri məqsədli şəkildə hədəfləndi. Məsələn, 13 iyul 2024-də Xanın Yunis şəhərində “HƏMAS”ın hərbi qanadının lideri Məhəmməd əl-Deyf öldürüldü. Eyni zamanda, Hizbullahın yüksək rütbəli liderləri də sistematik şəkildə hədəfləndi. Bu, İsrailin “uzun qol” siyasətini açıq göstərdi.

İranla qarşıdurma
7 oktyabrdan sonra İsrail daha aqressiv mövqe sərgilədi və “tammiqyaslı” yanaşmaya keçdi. Hədəf İranın nüvə və raket potensialını, regional agentləri və strateji infrastrukturu əhatə edir. İsrailin məqsədi tam qələbə və strateji üstünlük qazanmaqdır.

Suriya ilə əlaqələr
Bəşşar Əsədin devrilməsi 2024-cü ilin dekabrında regional tarazlığı dəyişdirdi. İsrail bu vəziyyəti yeni təhlükəsizlik bölgələrinin yaradılması və Suriya daxilində balansın təminatı üçün istifadə etdi. Bu, İran və Türkiyənin bölgədəki imkanlarını yenidən qiymətləndirməsinə səbəb oldu.

7 Oktyabrın davamlı təsiri
7 oktyabr 2023-cü il, Yaxın Şərq tarixində ən əhəmiyyətli günlərdən biri olaraq qalacaq. “HƏMAS”ın təşəbbüsü və İsrailin cavabı regionda yeni güc dinamikası yaratdı. İsrailin strategiyası müdafiədən hücuma keçdi və regionda təsirini gücləndirdi. Bu, taktiki uğurun strateji üstünlüyə çevrilməsi üçün siyasi ağıllı qərarlar, diplomatik təşəbbüslər və hərbi ekstremizmi aşmaq bacarığını tələb edir.