BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

Regionda artan gərginlik fonunda Ər-Riyad sərt bir mövqe tutur – öz hava məkanından və ya hərbi bazalarından İrana qarşı hər hansı potensial hücum üçün istifadəni rədd edir. Bu mövqe, milli maraqları ön planda tutan dərin və düşünülmüş siyasəti əks etdirir. Çünki mürəkkəb və bir-birinə bağlı olan regional mənzərə, hesablanmamış nəticələri olan addımlara dözmür və yaşıl ilə quru yandıra biləcək açıq münaqişələrə sürüklənə bilməz. Səudiyyə qərarvericisi bunu dərk edir və regional sabitliyi inkişafın əsas sütunu kimi görür.

Bu mövqenin mahiyyəti tərəfdaşlıqların təbiətinin dərindən anlaşılmasından qaynaqlanır. Beynəlxalq qüvvələrlə əməkdaşlıq müəyyən çağırışların qarşısını almaq üçün konkret tapşırıqlara yönəlib və bu əməkdaşlıq növü fundamental şəkildə region dövlətlərinin tərəf olmadığı regional müharibəyə sürüklənməkdən fərqlənir. Strateji aydınlığın olmaması və hərbi qərarın istiqamətinin şəffaf müəyyən edilməməsi belə bir əməliyyata qoşulmağı hesablanmamış riskə çevirir. Məqsədləri, planları və ya nəticələri tam bilmədən müharibəyə daxil olmaq düşünülmüş siyasət prinsiplərinə ziddir – ki bu prinsiplər məsələləri dəqiq tərəzidə çəkməyi və gələcəyi uzaqgörənliklə görə bilməyi tələb edir. Məhz bu, hər hansı eskalasiyadan ehtiyatlı olmağa və xaosun qapılarını aralaya biləcək addımlardan çəkinməyə vadar edir.

Tarixən Səudiyyə öz hava məkanının tərəfi olmadığı heç bir müharibədə istifadə edilməsini rədd edən sabit və ardıcıl kurs saxlayıb. Bu, İranı hədəf almağı və ya regionda hər hansı digər tərəfi əhatə edir. Bu mövqe milli suverenlik prinsipini və başqalarının münaqişələrinə sürüklənməmə siyasətini özündə əks etdirən xarici siyasətin davamıdır. Ambisiyalı vizyonunu həyata keçirməyə çalışan Ər-Riyad başa düşür ki, regionda hər hansı hərbi eskalasiya inkişaf prosesinə mənfi təsir göstərəcək, səyləri dağıdacaq və resursları strateji hədəflərdən yönəldəcək.
Ən üstün prioritet milli qazanımların qorunması və vətəndaşlar, sakinlər və investorlar üçün təhlükəsiz və sabit mühitin yaradılmasıdır. Bu isə alovlanan region şəraitində və ya qarşılıqlı hərbi zərbələr üçün açıq hava məkanında mümkün deyil – sülh bu məqsədə çatmağın yeganə yoludur.

Səudiyyə yönəlişi suveren qərarın müstəqilliyini və xarici təzyiqlərdən uzaq risklərin qiymətləndirilməsi qabiliyyətini əks etdirir. Ər-Riyad özünəməxsus vizyona və həyati maraqlara malik əsas oyunçudur və təhlükəsizliyinə və sabitliyinə xidmət edən qərarlar qəbul etmək qabiliyyətinə sahibdir. Bəziləri tərəfindən "geriləmə" kimi görülən bu mövqe əslində suverenlik prinsiplərinin möhkəmləndirilməsinə və milli təhlükəsizliyin gündəmlərə girov qoyula bilməyəcəyinin təsdiqinə doğru "irəliləyiş"dir. Hava məkanının qorunması və bazaların istifadəsinə icazə verilməməsi aydın mesajdır - Ər-Riyad maraqlarına xidmət etməyən və sülh və regional sabitlik vizyonuna uyğun gəlməyən heç bir eskalasiyanın hissəsi olmayacaq. Səudiyyə başa düşür ki, İrana hər hansı hərbi zərbə və ya rejiminin devrilməsi cəhdi təhlükəsizlik boşluğu və ekstremist qruplarla və silahlı dəstələrlə dolu hərc-mərcliyə səbəb ola bilər. Bu isə bütövlükdə regionun sabitliyinə xidmət etmir.

Ər-Riyadın İranı vurmaq və ya rejimini devirmək əleyhinə çıxması zəiflikdən yox, gücdən qaynaqlanır... müstəqil qərarın gücündən və hərbi həllərin çox vaxt daha böyük problemlər doğurduğunu, rejimin devrilməsindən yaranan siyasi boşluğun dövlətin parçalanmasına və qeyri-sabit qurumların meydana gəlməsinə səbəb ola biləcəyini dərk edən strateji vizyonun gücündən.
Region əvvəlki təcrübələrdə bunu şahid olub – Səudiyyə dövlətlərin sabitliyini təmin edən və ərazi bütövlüyünü qoruyan, qanuni hökumətləri dəstəkləyən siyasi və diplomatik həlləri üstün tutur. Məhz bu onu daim dialoq və sülh yollarına, daha sabit regionun birgə qurulmasına çağırmağa vadar edir. Əsl sülh yalnız suverenliyə hörmətlə və hamı üçün təhlükəsizliyi təmin edən, regionu heç nəyi saxlamayan və heç nəyi əfv etməyən müharibələrin fəlakətlərindən qoruyan ortaq maraqlar üzərində işləməklə əldə oluna bilər.

Gözlənilir ki, Səudiyyə sabitlik və diplomatiya məntiqini üstün tutmaq, sülhin inkişaf və rifahın yeganə yolu olduğuna inanmaq siyasətini davam etdirəcək. Məhz bu onu hegemon olmağa deyil, ortaq təhlükəsizliyi təmin etmək məqsədi güclü tərəfdaşlıqlar qurmağa vadar edir. Ər-Riyad regionda sabitliyin əsas sütunu olaraq qalır və gərginliklərin azaldılmasındakı rolu, dialoq çağırışları hər kəs üçün daha təhlükəsiz gələcəyin formalaşdırılmasında mərkəzi olaraq qalacaq – heç kəsə xidmət etməyən münaqişələrdən uzaq. Çünki regionun sabitliyinin qorunması üstün maraqdır ki, bununla bağlı kompromis mümkün deyil.