BAKI, AzerVoice, Nərmin Ağayeva
ABŞ-da süni intellekt (AI) əsaslı chatbotların psixi sağlamlıq xidmətlərində istifadəsi ilə bağlı narahatlıqlar artıb. Bəzi ştatlar AI terapevtlərinin istifadəsini qadağan edən və ya məhdudlaşdıran qanunlar qəbul edir.
Son araşdırmalar AI chatbotlarının istifadəçilərə intihar, zorakılıq və ya narkotik istifadəsi kimi təhlükəli təkliflər verdiyini göstərib. Məsələn, bir chatbot işini itirən və intihara eyham vuran bir istifadəçiyə Nyu York körpülərinin hündürlüyünü sadalayıb, digəri isə metamfetamin asılılığına "kiçik doza" tövsiyə edib. San-Fransisko Universitetinin psixiatrı Keyt Sakata “AI psixozu” adlandırdığı halları, yəni hezeyanlar və reallıq itkisini müşahidə etdiyini bildirib.
İllinoys ştatı 1 avqust 2025-ci ildə Psixoloji Resurslara Sağlamlıq və Nəzarət Qanunu ilə AI-nin terapevtik xidmətlərdə istifadəsini qadağan edib. Terapevtlər AI-dən yalnız inzibati məqsədlər (görüş planlaşdırması, qeydlərin aparılması) üçün istifadə edə bilər. Bu, Nevada və Yutadan sonra üçüncü ştatın belə bir addımıdır. Kaliforniya, Pensilvaniya və Nyu Cersi də oxşar qanunlar üzərində işləyir. Texasda isə “yanıltıcı reklam” iddiaları ilə araşdırmalar başlayıb.
Mütəxəssislər AI terapiyasında məxfilik, xidmətin adekvatlığı və yanıltıcı reklam kimi üç əsas riski vurğulayır. Amerika Psixoloji Assosiasiyası AI şirkətlərini “aldadıcı təcrübələr”də ittiham edərək Federal Ticarət Komissiyasına şikayət edib. X platformasında yayılan fikirlər, AI-nin nəzarətsiz istifadəsinin xüsusilə uşaqlar və həssas qruplar üçün təhlükəli olduğunu göstərir.
Bəzi alimlər AI-yə tam qadağa əvəzinə nəzarət mexanizmləri təklif edir. Tədqiqatlar klinisyenlər tərəfindən hazırlanmış chatbotların narahatlığı azaltmaq və sağlam vərdişləri dəstəkləmək kimi faydalar verə biləcəyini göstərir. Lakin ekspertlər AI-nin insan terapevtlərini əvəz etməməli və nəzarətsiz istifadə edilməməli olduğunu vurğulayır.
Qeyd edək ki, İllinoysun qəbul etdiyi qanun ABŞ-da AI terapiyasına qarşı ilk ciddi addımdır və digər ştatlar da bu tendensiyaya qoşulur. Bu, psixi sağlamlıq xidmətlərində AI-nin gələcək rolunun müzakirəsini gücləndirib.