BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi – 7 oktyabr 2023-cü ildə HƏMAS-ın hücumu ilə başlayan və sonradan bütün Qəzza xalqına yönələn genişmiqyaslı hərbi kampaniyanın üzərindən 600 gün keçməsinə baxmayaraq, İsrail hələ də qələbə elan edə bilmir.
Baş nazir Benyamin Netanyahu və onun hökumət üzvləri də daxil olmaqla israillilərin böyük əksəriyyəti bu müharibənin əvvəlcədən müəyyən edilmiş məqsədlərinə çatmadığını etiraf edir. Hazırda HƏMAS-ın əlində 58 israilli girov saxlanılır. HƏMAS hələ də Qəzzada fəaliyyət göstərir, qismən idarəetmə imkanlarına malikdir, əhəmiyyətli sayda silah ehtiyatı saxlayır və onlarla, bəzən yüzlərlə kilometr uzunluğunda tunel şəbəkəsinə nəzarət edir.
Ən önəmlisi isə odur ki, ABŞ özü belə HƏMAS-la danışıqlar aparan tərəf kimi çıxış edir.
Qələbə nə HƏMAS, nə də İsrail üçün keçərlidir
HƏMAS bu vəziyyəti qələbə kimi təqdim edə bilməz. Çünki:
- Qəzza tamamilə dağıdılıb
- Təxminən 150 min insan öldürülüb, 120 min nəfər fiziki, 2 milyon nəfər isə psixoloji travma alıb
- HƏMAS hərbi və mülki liderlərinin böyük hissəsini və əsas resurslarını itirib
Lakin İsrail də özünü qalib saymaqdan uzaqdır. Özünü dünyanın ən güclü ölkələrindən biri kimi təqdim edən İsrail, 20 aya yaxın müddətdə HƏMAS kimi kiçik bir silahlı qruplaşmanı sona çatdıra bilməyib. İsrail müharibədə ABŞ və Qərb ölkələrinin ən müasir silahlarını, peyklər vasitəsilə müşahidə sistemlərini, süni intellekt texnologiyalarını və tam dəstəkli kəşfiyyat şəbəkəsini səfərbər etsə də, nəticə dəyişməyib.
İsrail bu müharibədə 1907 nəfəri itirib, onlardan 858-i hərbçidir, 10 mindən çox yaralı var. Təxminən 130 min israilli evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Üstəlik, İsrail bu gün beynəlxalq təcrid və diplomatik tənqidlər dalğası ilə üz-üzədir.
Ordu həqiqətən döyüşürmü?
Netanyahu bu ilin aprel ayında “tam qələbə” vəd etmişdi və o zaman demişdi: “Biz qələbənin bir addımlığındayıq”. Lakin o, sonra ordu rəhbərliyini uğursuzluqda günahlandırdı və yeni Baş Qərargah rəisi Eyal Zamiri təyin etdi.
Zamir “hücum və təşəbbüs adamı” olduğunu bəyan edərək, müharibənin şiddətini artıracağını vəd etdi. Təxminən üç ay əvvəl təyin olunduqdan sonra atəşkəsi pozdu və müharibəni yenidən alovlandırdı. 450 min ehtiyat əsgəri səfərbər etdi və Qəzzaya 5 hərbi bölmə yeritdi.
Lakin generallar və analitiklər qeyd edirlər ki, İsrail ordusu Qəzzada klassik mənada döyüş aparmır. Ordu hava, dəniz və uzaq məsafədən quru hücumları həyata keçirir, toplu qətllər və uzaqdan zərbələrlə müharibəni davam etdirir. Bu səbəbdən israilli generallar bunu “müharibə xatirinə müharibə” adlandırırlar.
Qəzzada olan hərbçilərin özləri də bu müharibəni “faydasız və mənasız” adlandırırlar. Ekspertlərin əksəriyyəti hesab edir ki, əsl məqsəd Qəzzanı yaşanılmaz bir yerə çevirmək, fələstinliləri kütləvi miqrasiya etməyə məcbur etməkdir. Hətta “insani yardım” adı altında edilən yardımların məqsədi belə insanlara qida üçün yalvarmaq məcburiyyəti yaratmaq və əlacsızlığı dərinləşdirməkdir.
Bəs əgər köç planı uğurlu olarsa?
İsrailin Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutunun baş tədqiqatçısı, briqada generalı Udi Dikel bu müharibənin 600-cü günü münasibətilə yayımlanan podkastda deyir:
“Tutaq ki, biz Qəzzadan 1 milyon fələstinlini köçürməyə nail olduq və beynəlxalq təzyiqlərə tab gətirdik. Nəticədə nə olacaq?”
O, özü cavab verir:
“Biz Qəzza bataqlığında batacağıq, orada qalanları yedirtmək məcburiyyətində qalacağıq. Fələstinlilər bizi daha da çox nifrət edəcək və gizli silahlı hüceyrələrə çevriləcəklər. Haradan silah əldə edəcəklər? Bizdən – İsraildən. Onlar bu gün belə, təqib və dağılmış vəziyyətdə olsalar da, raket və partlayıcı qurğular istehsal edirlər.”
Siyasi rəhbərlik və strategiya böhranı
Məqalə nəticə olaraq vurğulayır ki, bu 600 günlük müharibə dövrü qanlı və dağıdıcı olsa da, əldə edilmiş nəticələr onun çəkdiyi böyük qiymətə dəymir. İsrailin siyasi rəhbərliyi qətiyyən uğurlu deyil və onların fələstinlilərin HƏMAS-a nifrətindən istifadə etmə ümidləri də boşa çıxır.
Bəli, bir çox fələstinli HƏMAS-a qarşı qəzəblidir, lakin İsrailə qarşı nifrətləri daha dərindir, çünki onu “əsl cinayətkar” kimi görürlər.