BAKI, AzerVoice, Orxan Qədirzadə
1974-cü ildə ABŞ-da ilk dəfə olaraq mağazada bir məhsul “ştrix-kod” vasitəsilə skan edilib və bu hadisə qlobal ticarət tarixində dönüş nöqtəsi olub.
Ohayo ştatının Troy şəhərində yerləşən “Marsh” supermarketində kassir Wrigley’s Juicy Fruit saqqızını Universal Məhsul Kodu ilə oxuyaraq tarixdə ilk elektron satış əməliyyatını həyata keçirib. Daha sonra “ştrix-kod” adı ilə tanınan bu sistem qısa müddətdə dünya miqyasında yayılaraq ticarət, logistika, səhiyyə və sənaye sahələrində geniş istifadə olunmağa başlayıb.
Ştrix-kod ilkin olaraq mağazalarda əl ilə aparılan, vaxt aparan hesablamaları aradan qaldırmaq məqsədi daşısa da, zamanla informasiyanın paylaşılması və idarə olunması üsullarını köklü şəkildə dəyişdirib. Sistemin yaradılmasına rəhbərlik edən Pol V. Makenro bu yeniliyin uğur qazanacağını gözləsə də, onun bu qədər uzunömürlü və təsirli olacağını təsəvvür etmədiyini bildirib.
“Hədəf” formalı ilk ştrix-kod ideyası
Müasir ştrix-kodun rəsmi istifadəsi 1974-cü ilə təsadüf etsə də, bu ideyanın əsası daha əvvəl qoyulub. 1949-cu ildə Norman Cozef Vudlend və Bernard Silver məhsulların təsnifatı üçün “hədəf” formasında dairəvi xətlərdən ibarət bir sistemin patentini təqdim ediblər. Vudlend bu ideyanı çimərlikdə qumun üzərində xətlər çəkərkən formalaşdırıb və Morze əlifbasındakı nöqtə və tire prinsipindən ilham alıb.
Lakin həmin texnologiya dövrünün imkanlarını qabaqladığı üçün praktik istifadədə çətinliklər yaradıb. Kodun oxunması üçün güclü işıq mənbəyi və xüsusi avadanlıq tələb olunurdu, bu isə onun geniş tətbiqinə mane olub.
Sonrakı illərdə də oxşar sistemlər sınaqdan keçirilib. 1967-ci ildə dəmir yolu daşımaları üçün yaradılan KarTrak sistemi qatar vaqonlarının izlənməsini hədəfləsə də, texniki problemlər və ətraf mühitin təsiri səbəbindən uğur qazana bilməyib.
Nəhayət, kompüter texnologiyalarının inkişafı və oxuma sistemlərinin sadələşdirilməsi ştrix-kodun geniş miqyasda tətbiqinə imkan yaradıb. Bu gün ştrix-kodlar təkcə mağazalarda deyil, xəstəxanalardan kosmik tədqiqatlara qədər müxtəlif sahələrdə istifadə olunur və müasir dünyanın ayrılmaz hissəsinə çevrilib.