BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

İsrail bazar günü Beyrutun cənub qəsəbəsi olan Dahiyəni hədəfə alan hücum həyata keçirdi. Nəticədə bir nəfər həyatını itirdi, 21 nəfər yaralandı. Livan prezidenti Cozef Aun bu hücumu “İsrailin təcavüzü dayandırmaq çağırışlarına məhəl qoymadığının növbəti sübutu” adlandırdı. O qeyd etdi ki, “Livan artıq bir ilə yaxındır ki, düşmənçilik fəaliyyətlərini dayandırıb”, beynəlxalq ictimaiyyəti isə “öz məsuliyyətini üzərinə götürməyə və Livana qarşı təcavüzün dərhal dayandırılması üçün ciddi müdaxilə etməyə” çağırdı.

Hücum Livanın Müstəqillik Günü ilə eyni vaxta təsadüf etdi. Prezident Aun həmin gün sərhəddən — ölkənin cənubundan — İsraillə böhranın həlli üçün yeni təşəbbüs irəli sürdü. Təşəbbüs İsrailin Livan ərazilərindən çıxmasını, əsirlərin geri qaytarılmasını və sərhədlə bağlı yekun razılaşmanın əldə edilməsini əhatə edir. Bu çıxışdan qısa müddət sonra ABŞ prezidenti Donald Tramp Aunu gözlənilmədən “Ağ Ev”ə dəvət etdi, lakin eyni zamanda bildirdi ki, “Hizbullah Livan üçün problem olaraq qalır”.

İsrail ordusu hücumu “X” platformasında açıqlayaraq “Beyrutda Hizbullahın əsas hərbi rəsmilərindən birinin” hədəf alındığını bildirdi. Ad açıqlanmasa da, İsrail Ordusu Radiosu hədəfin “Hizbullahın hərbi qanadının komandanı, Əbu Əli Təbtabai” olduğunu iddia etdi. İsrail mediası onu təşkilatın baş katibi Nəim Qasimin arxasınca “ikinci şəxs” kimi təqdim etdi.

Hizbullahın Siyasi Şurasının rəhbəri Mahmud Qəmati də açıqlamasında Dahiyəyə hücum zamanı “mühüm cihadçı şəxsiyyətin” hədəf alındığını təsdiqlədi. O həmçinin prezident Aunun təşəbbüsünə cavab verərək bildirdi ki, “düşmənlə razılaşmalar nəticə vermir” və “yeni danışıqlar vaxt itkisidir”.

Hücumun ardınca Vaşinqtonla Tel-Əviv arasında koordinasiya olub-olmadığı barədə geniş müzakirə yarandı. İsrail İctimai Yayım Korporasiyası Tel-Əvivin ABŞ-ı hücum barədə məlumatlandırdığını iddia etsə də, ABŞ rəsmisi “12-ci kanal”a açıqlamasında Vaşinqtonun əvvəlcədən xəbərdar edilmədiyini bildirdi. Baş nazir Benyamin Netanyahu isə açıqlamasında İsrailin “hücumlar üçün heç bir tərəfdən icazə almağa ehtiyac duymadığını” bildirdi — istər Livanda, istərsə də Qəzzada.

Netanyahunun bu bəyanatı bir müddət əvvəl İsrail mənbələrinin yaydığı məlumatlarla ziddiyyət təşkil edir. Həmin məlumatlarda deyilirdi ki, “Qəzzada atəşkəsdən sonra İsrail ordusunun atacağı hərbi addımlar ABŞ-ın əvvəlcədən razılığı olmadan mümkün deyil”. “Haaretz” qəzetinin dünənki baş məqaləsində yazılırdı ki, Netanyahu “Trampın sülh planının qarşısını almaq üçün” həm Livanda, həm də Qəzzada yeni müharibəyə hazırlaşır.

Qəzet iddia edir ki, ABŞ-ın bölgədə planı tam şəkildə həyata keçirməyə maraqlı olmaması Netanyahunun hökumətinə boşluqları doldurmaq və “fakta çevrilmiş reallıq” yaratmaq imkanı verir. Netanyahunun planı Livanda gərginliyin ciddi şəkildə artırılmasına, o cümlədən İsrailin “Hizbullahın Baş Qərargah rəisi” adlandırdığı şəxsi hədəf almasına, həmçinin Qəzzada artan hücumlara söykənir. Şənbə günü həyata keçirilən və 24 nəfərin həlak olduğu hücum da bu çərçivədə qiymətləndirilir.

Bununla yanaşı, İsrail Qəzzanın qərbində “sarı xətt”in genişləndirilməsi istiqamətində də addımlar atır. Netanyahu administrasiyasının ardıcıl hücumları və Vaşinqtonun nəzarət mexanizmini inkar edən açıqlamaları “atəşkəsin həddini yoxlamaq” və “vasitəçilərin imkanlarını ölçmək” cəhdi kimi dəyərləndirilir.

Hizbullahı hədəf alan hücumlar vasitəsilə Netanyahu “qaçılmaz təhlükəsizlik zərurəti” görüntüsü yaratmağa çalışır. Qəzzada isə irəliləyişlər İsrailə atəşkəsin “artıq effektiv olmadığı” iddiasını irəli sürməyə imkan verir.

Bütün bu proseslər ABŞ-ın, Livandakı atəşkəsin beynəlxalq zəmanətçilərinin və həmçinin Qəzza atəşkəsinə dəstək vermiş dünya dövlətlərinin etibarlılığını ciddi sınaq qarşısında qoyur. Bu isə əsas sualı gündəmə gətirir:

Netanyahunun Yaxın Şərqdə sülh prosesini pozan yeni müharibə planlarını dayandırmağa qadir olan hər hansı bir tərəf varmı?