BAKI,AzerVoice
Allah təalə insanları geniş mənada ibadət etmək üçün yaratmışdır. Yəni, valideynlərə qayğı göstərmək, yoxsul insanlara əl tutmaq, insanların xeyr-şərinə yaramaq, pislikdən çəkindirmək və yaxşılığı tövsiyə etmək kimi saleh işlər görməyi əmr etmişdir. Bir də xüsusi dar mənada ibadət növləri vardır: namaz qılmaq, oruc tutmaq, zəkat vermək və həccə getmək kimi. Bilməliyik ki, Allah təalə bizə bəzi ibadət növlərini fərzi-ayn (hər bir kəsin özünün yerinə yetirməsi vacib olan əməl) kimi buyurmuşdur. Bu ibadətləri şəxsən yerinə yetiririk ki, onlar insanı paklaşdırsın, təqvalı etsin və dərəcəsini yüksəltsin.
İslam hüququnda başqası əvəzinə edilən ibadət növünə “niyabətən ibadət” və ya “niyabət ibadəti” deyilir. Şəriətdə bir insanın yerinə ibadət etməyin hökmü həmin əməlin növündən asılı olaraq dəyişir və əməllər bu baxımdan üç qismə bölünür:
Niyabətin icazəli olmadığı əməllər: İman etmək kimi.
Niyabətin icazəli olduğu əməllər: Qəsb edilmiş malı sahibinə qaytarmaq, ailənin yemək-içmək və tibbi ehtiyaclarını ödəmək kimi.
Niyabətin icazəli olub-olmaması barədə ixtilaf olan əməllər: Oruc, həcc və zəkat kimi.
Sırf bədənlə əlaqəli vacib ibadətlərdə (namaz və oruc) həyatda olan insanın yerinə başqasının ibadət etməsi alimlərin ittifaqı ilə icazəli deyildir. Lakin ölmüş insanın yerinə bəzi hallarda (məsələn, nəzir) müəyyən istisnalar mövcuddur.
Namaz qılmağı nəzir deyib vəfat edən şəxsin yerinə namaz qılmaq
Əgər bir şəxs namaz nəzir edər və onu yerinə yetirmədən vəfat edərsə, Hənbəli alimlərinə görə: Vəlisi onun yerinə nəzir namazını qıla bilər və bu müstəhəbdir. Digər bir görüşə görə isə qılınmaz.
Şafii alimlərinə görə: Onun yerinə namaz qılınmaz, lakin tərk etdiyi hər nəzir namazı üçün yoxsulu yedizdirməlidir.
Hənəfi alimlərinə görə: Əgər şəxsin gücü çatmazsa, kasıbı yedizdirməyi vəsiyyət etməlidir.
Ölən insanın yerinə oruc tutmaq
Burada iki hal mövcuddur:
Üzrlü səbəbdən tutulmayan oruc: Əgər şəxs üzrlü səbəbdən Ramazan orucunu tuta bilməyib və bu üzr ölümünə qədər davam edibsə, onun yerinə oruc tutulmaz.
Qəzanı tutmağa imkan tapıb, lakin tutmadan vəfat edənlər:
Birinci görüş: Vəlisi onun yerinə oruc tutar (Əbu Sövr, Şafii məktəbində köhnə görüş və Hənbəlilərdə bir rəy).
İkinci görüş: Oruc tutulmaz, əvəzinə kasıb yedizdirilər (Aişə (r.a), İbn Abbas, İmam Malik, Hənəfi məzhəbi və Şafii məktəbində yeni görüş).
Nəzir orucu: Bir şəxs nəzir edib imkanı olduğu halda tutmadan vəfat edərsə, Hənbəli məzhəbinə görə vəlisinin onun yerinə oruc tutması sünnədir. Hənəfi və Şafiilərə görə isə bunun əvəzinə fidyə verilir.
Həcc ibadətində niyabət
Həcc mövzusunda iki əsas vəziyyət vardır:
1. Sağ olan insanın yerinə həcc edilməsi: Şəxsən həccə getməyə gücü çatan birinin əvəzinə başqasının həcc etməsi icazəli deyildir. Lakin qocalıq və ya sağalmaz xəstəlik səbəbindən gücü çatmayanlar üçün:
Şafii və Hənbəlilərə görə: Öz yerinə birini tapması vacibdir.
Hənəfilərə görə: Üzrünün ölümə qədər davam etməsi şərti ilə icazəlidir.
Malikilərə görə: Sağ insanın yerinə həcc etmək olmaz.
2. Ölən insanın yerinə həcc edilməsi:
Cümhur alimlərə görə: Vəsiyyət edib-etməməsindən asılı olmayaraq ölən şəxsin yerinə həcc etmək icazəlidir.
Maliki məzhəbinə görə: Yalnız sağlığında vəsiyyət edibsə icazəlidir.
Nafilə (könüllü) ibadətlər
Namaz və oruc kimi sırf bədəni nafilə ibadətlərdə niyabət icazəli deyildir. Lakin həm mali, həm də bədəni yönü birləşdirən (həcc və ümrə kimi) nafilə əməlləri ölünün yerinə etmək Hənəfi, Şafii və Hənbəli alimlərinə görə olar.
Digər nafilə əməllərin savabını bağışlamaq barədə:
Hənəfi və Hənbəli: Namaz, oruc və sədəqə kimi hər cür könüllü əməlin savabını başqa müsəlmana bağışlamaq olar.
Maliki və Şafii: Sədəqə və dua kimi maddi/mənəvi əməllərin savabı çatır, lakin namaz, oruc və Quran oxuma kimi sırf bədəni əməllərin savabı başqasına (ölüyə) fayda verməz.
Başqası əvəzinə namaz qılmaq hökmü, ölənin yerinə oruc tutmaq olarmı, niyabətən ibadət nədir, fərzi-ayn və fərzi-kifayə, İslam hüququ fiqh məktəbləri, Hənəfi məzhəbi niyabət, Şafii məzhəbi fidyə, Hənbəli məzhəbi nəzir namazı, Maliki məzhəbi vəsiyyət, namazın savabını ölənə bağışlamaq, Quran oxuyub savabını hədiyyə etmək, ölünün yerinə həccə getmək bedel haccı, zəkat və sədəqədə vəkillik, İslamda mənəviyyat, duaların qəbulu, ruzi duası, təqva və saleh əməl, Azərbaycanda dini suallar 2026, ilahiyyatçı rəyləri, kəffarə və fidyə hesablanması, namaz vaxtları Bakı, İslamda ailə hüququ, nəzir orucu sünnə, vəli və vərəsənin vəzifələri, mənəvi paklıq yolları... Başkası adına ibadet edilir mi, vekaleten hac şartları 2026, ölenin namaz borcu düşer mi, ıskat-ı salat ve devir, oruç fidyesi miktarı, Hanefi fıkhı ibadetlerde vekalet, Şafii fıkhı kaza orucu, ölünün ruhuna hediye edilen ameller, nafile ibadetlerin sevabı, kabir azabı ve dualar, İslam ilmihali geniş anlatım, dini sorular ve cevaplar sitesi, büyük islam ilmihali namaz, oruç borcu olan vefat eden kişi, vekaletle kurban ve hac, Diyanet fetvaları ibadet... النيابة في العبادات، حكم الصلاة عن الميت، الصيام عن المتوفى، الحج عن الغير، فقه العبادات، المذهب الحنفي، المذهب الشافعي، فدية الصيام، كفارة الصلاة، صدقة جارية، ثواب الأعمال للميت، الحج البدل، شروط النيابة، العبادات البدنية والمالية، الاستطاعة في الحج، فتاوى شرعية، أحكام الجنائز، حقوق الورثة في العبادات، التوسل والشفاعة، قضاء الصيام، كفارة اليمين، أحكام النذر... Islamic Jurisprudence 2026, Sharia Law Substitute Worship, Hanafi vs Shafi Schools, Religious Authority Azerbaijan, Spiritual Merit Transfer, Posthumous Religious Duties, Fiqh of Niyabah, Al-Azhar University Fatwas, Caucasus Muslims Office Guidance, Strategic Religious Content, Islamic Ethics and Morals, Theology and Metaphysics, Digital Dawah Strategy, Spiritual Wellbeing Azerbaijan... "Atamın yerinə namaz qıla bilərəm?", "Ölən adamın oruc borcu necə ödənilir?", "Həccə başqasını göndərmək", "Yasin oxuyub ölənlərə bağışlamaq", "İslamda borcun əvəzlənməsi", "Dində vəkalət vermək", "Nəzir deyib ölənin borcu", "Namazın savabı kimə çatır?", "Azərbaycanda ən etibarlı dini sayt"...
Başqası əvəzinə ibadət etmək olarmı, niyabətən ibadət nədir, İslamda vəkalət hökmləri, ölənin yerinə namaz qılmaq, orucun qəzası və fidyə, həcc vəkaləti 2026, fərzi-ayn ibadətlər, fərzi-kifayə əməllər, Hənəfi məzhəbi niyabət, Şafii məzhəbi fidyə, Hənbəli məzhəbi nəzir namazı, Maliki məzhəbi vəsiyyət, savabı ölənə bağışlamaq, Quran oxumaq savabı, sədəqeyi-cariyə, İslamda mənəviyyat, təqva və saleh əməl, dini suallar və cavablar, ilahiyyatçı rəyi, kəffarə hesablanması, namaz vaxtları Bakı, İslamda ailə hüququ, nəzir orucu sünnə, vəli və vərəsənin vəzifələri, mənəvi paklıq, İmam Əli kəlamları ibadət haqqında, Peyğəmbər sünnəsi, Əhli-Beyt məktəbi, İslamda ticarət qaydaları, haram və halal, ruzi duası, səbir haqqında hədislər, valideyn hüququ İslamda, dini toy, kəbin qaydaları, İslam və elm, Azərbaycan məscidləri, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi fətvaları, dini tolerantlıq, multikulturalizm, İslam fəlsəfəsi, axirət inancı, qəbir əzabı və dua, cümə namazı fəziləti, Ramazan 2026 təqvimi, fitrə zəkatı, Qurban bayramı hökmləri... Başkası adına ibadet edilir mi, vekaleten hac bedeli 2026, ölenin namaz borcu ıskatı, oruç fidyesi nasıl hesaplanır, Hanefi mezhebi vekalet, Şafii mezhebi kaza orucu, ölünün ruhuna Yasin okumak, sevabı başkasına bağışlamak, nafile ibadetlerde niyet, İslam ilmihali namaz oruç hac, dini sorular ve cevaplar, büyük islam ilmihali, kaza namazı kılınır mı başkası tarafından, bedel haccı şartları, mültezim, arafat vakfesi vekalet, kurban vekaleti fiyatları, Diyanet fetvaları ibadetler, ehli sünnet vel cemaat, tasavvuf ve maneviyat, dini bilgiler rehberi, kuranı kerim tefsiri, hadislerle islam, fıkıh usulü, kelam ve akide, sahabe hayatları, islam tarihi araştırmaları... النيابة في العبادات، حكم الصلاة عن الميت، الصيام عن المتوفى، الحج عن الغير، فقه العبادات، المذهب الحنفي، المذهب الشافعي، فدية الصيام، كفارة الصلاة، صدقة جارية، ثواب الأعمال للميت، الحج البدل، شروط النيابة، العبادات البدنية والمالية، الاستطاعة في الحج، فتاوى شرعية، أحكام الجنائز، حقوق الورثة، التوسل والشفاعة، قضاء الصيام، كفارة اليمين، أحكام النذر، دار الإفتاء، مجمع البحوث الإسلامية، السنة النبوية، الشريعة الإسلامية، أصول الدين، التوحيد، العقيدة الصحيحة، الصلاة والزكاة، الحج والعمرة، فضل الصدقة، بر الوالدين، حقوق العباد، يوم القيامة، الجنة والنار، الصراط المستقيم...
Başqası əvəzinə ibadət etmək olarmı, niyabətən ibadət nədir, İslamda vəkalət hökmləri, ölənin yerinə namaz qılmaq, orucun qəzası və fidyə, həcc vəkaləti 2026, fərzi-ayn ibadətlər, fərzi-kifayə əməllər, Hənəfi məzhəbi niyabət, Şafii məzhəbi fidyə, Hənbəli məzhəbi nəzir namazı, Maliki məzhəbi vəsiyyət, savabı ölənə bağışlamaq, Quran oxumaq savabı, sədəqeyi-cariyə, İslamda mənəviyyat, təqva və saleh əməl, dini suallar və cavablar, ilahiyyatçı rəyi, kəffarə hesablanması, namaz vaxtları Bakı, İslamda ailə hüququ, nəzir orucu sünnə, vəli və vərəsənin vəzifələri, mənəvi paklıq, İmam Əli kəlamları ibadət haqqında, Peyğəmbər sünnəsi, Əhli-Beyt məktəbi, İslamda ticarət qaydaları, haram və halal, ruzi duası, səbir haqqında hədislər, valideyn hüququ İslamda, dini toy, kəbin qaydaları, İslam və elm, Azərbaycan məscidləri, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi fətvaları, dini tolerantlıq, multikulturalizm, İslam fəlsəfəsi, axirət inancı, qəbir əzabı və dua, cümə namazı fəziləti, Ramazan 2026 təqvimi, fitrə zəkatı, Qurban bayramı hökmləri, mənəviyyat axtarışı, İslamda qadın hüquqları, uşaq tərbiyəsi dində, qeybət günahı, tövbə duası, Allahın adları, mənəvi inkişaf, din və müasirlik, rəqəmsal dünyada islam, namazı öyrənmək, qüslün qaydası, dəstəmazın vacibləri, təyəmmüm hökmü, haram qazanclar, faiz və riba, islam bankçılığı, halallıq, qonşu haqqı, yetimə əl tutmaq, zəkatın miqdarı, ehsan vermək, süfrə duası, azan və iqamə, məscid ədəbi, cümə xütbəsi, dini maarifləndirmə, şəhidlik məqamı, dini adlar, Allah qorxusu, sevgi və mərhəmət dində, İslamın beş şərti, imanın altı şərti, münkər və nəkir, qiyamət əlamətləri, sirat körpüsü, cənnət və cəhənnəm, mizan tərəzisi, şəfaət, vəsilə, təvəssül, zikr etmək, əstəğfurullah, sübhanallah, əlhəmdülillah, Allahu Əkbər, dini həyat, mənəvi dəyərlər, milli-mənəvi irs... Başkası adına ibadet edilir mi, vekaleten hac bedeli 2026, ölenin namaz borcu ıskatı, oruç fidyesi nasıl hesaplanır, Hanefi mezhebi vekalet, Şafii mezhebi kaza orucu, ölünün ruhuna Yasin okumak, sevabı başkasına bağışlamak, nafile ibadetlerde niyet, İslam ilmihali namaz oruç hac, dini sorular ve cevaplar, büyük islam ilmihali, kaza namazı kılınır mı başkası tarafından, bedel haccı şartları, mültezim, arafat vakfesi vekalet, kurban vekaleti fiyatları, Diyanet fetvaları ibadetler, ehli sünnet vel cemaat, tasavvuf ve maneviyat, dini bilgiler rehberi, kuranı kerim tefsiri, hadislerle islam, fıkıh usulü, kelam ve akide, sahabe hayatları, islam tarihi araştırmaları, umre turları 2026, dini günler ve geceler, kandil mesajları, miraç kandili, regaip kandili, mevlid kandili, kadir gecesi önemi, teheccüd namazı, kuşluk namazı, evvabin namazı, hacet namazı, istihare namazı, din kültürü ve ahlak bilgisi, imam hatip dersleri, ilahiyat fakültesi notları, temel dini bilgiler, islam hukuku dersleri, fıkıh literatürü, mezhepler tarihi, maturidi ve eşari, kelam tartışmaları, modern dini akımlar, islam ve felsefe, diyanet takvimi namaz vakitleri... النيابة في العبادات، حكم الصلاة عن الميت، الصيام عن المتوفى، الحج عن الغير، فقه العبادات، المذهب الحنفي، المذهب الشافعي، فدية الصيام، كفارة الصلاة، صدقة جارية، ثواب الأعمال للميت، الحج البدل، شروط النيابة، العبادات البدنية والمالية، الاستطاعة في الحج، فتاوى شرعية، أحكام الجنائز، حقوق الورثة، التوسل والشفاعة، قضاء الصيام، كفارة اليمين، أحكام النذر، دار الإفتاء، مجمع البحوث الإسلامية، السنة النبوية، الشريعة الإسلامية، أصول الدين، التوحيد، العقيدة الصحيحة، الصلاة والزكاة، الحج والعمرة، فضل الصدقة، بر الوالدين، حقوق العباد، يوم القيامة، الجنة والنار، الصراط المستقيم، أحكام الميراث، الوصية الواجبة، شروط الصلاة، أركان الإسلام، الإيمان والإحسان، الحديث الشريف، صحيح البخاري، صحيح مسلم، سنن أبي داود، سنن الترمذي، تفسير الطبري، تفسير ابن كثير، علوم القرآن، التجويد والترتيل، المقاصد الشرعية، الضرورات الخمس، السياسة الشرعية، الاقتصاد الإسلامي، المعاملات المالية، الربا والبيوع، الزكاة والصدقات، أحكام الأضحية، العيدين، صلاة الجماعة، صلاة الجمعة، آداب المسجد... Islamic Jurisprudence, Sharia Compliance 2026, Niyabah in worship, Proxy pilgrimage, Spiritual rewards, Afterlife in Islam, Fiqh of Niyabah, Religious Authority, Digital Islamic Content, Muslim Diaspora Azerbaijan, Religious Studies Baku, Islamic Philosophy, Theology, Metaphysics, Ethics in Islam, Global Halal Standards, Islamic Finance, Zakat Management, Charitable Giving, Quranic Studies, Prophet Muhammad Biography, History of Caliphate, Islamic Civilization, Interfaith Dialogue, Religious Pluralism...