BAKI, AzerVoice, Orxan Qədirzadə
1950-ci il yanvarın 31-də ABŞ Prezidenti Harri S. Trumen ictimaiyyət qarşısında çıxış edərək hidrogen bombasının (H-bombanın) hazırlanmasını dəstəklədiyini rəsmən elan etdi.
Bu qərar İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşan qlobal təhlükəsizlik balansını köklü şəkildə dəyişdi və bəşər tarixində termonüvə silahlanması dövrünün başlanğıcı oldu.
Qərarın arxa planı
ABŞ-ın bu addımı atmasına bir neçə mühüm hadisə təkan verdi. 1949-cu ilin sentyabrında Sovet İttifaqı Qazaxıstandakı sınaq poliqonunda ilk atom bombasını sınaqdan keçirərək ABŞ-ın nüvə üstünlüyünə son qoydu. Qısa müddət sonra isə ABŞ və Böyük Britaniya kəşfiyyatı Almaniya əsilli amerikalı alim Klaus Fuksun Sovet İttifaqı üçün casusluq etdiyini üzə çıxardı. Bu fakt Moskvanın ABŞ-la eyni səviyyədə termonüvə biliklərinə malik olduğunu göstərirdi.
Məhz bu geosiyasi və kəşfiyyat şokları fonunda Prezident Trumen hidrogen bombasının hazırlanması üçün genişmiqyaslı maliyyələşdirməyə razılıq verdi və onu “dünyanın ilk super bombası” adlandırdı.
“Mike” sınağı və yeni dövr
1952-ci il noyabrın 1-də ABŞ Sakit okeandakı Eniuetok atolunda dünyanın ilk hidrogen bombasını – “Mike” adlı termonüvə qurğusunu sınaqdan keçirdi. 10,4 meqaton gücündə olan bu partlayış bir adanı tamamilə buxarlandırdı və diametri bir mildən artıq olan nəhəng krater yaratdı.
Partlayış nəticəsində yaranan göbələk formalı bulud cəmi 90 saniyəyə 57 min fut yüksəkliyə qalxaraq stratosferə daxil oldu, daha sonra isə 120 min fut hündürlükdə sabitləşdi. Təxminən yarım saat sonra buludun eni 60 milə çatdı.
Qlobal təhlükə mərhələsi
1955-ci il noyabrın 22-də Sovet İttifaqı da öz ilk hidrogen bombasını eyni prinsip – radiasiya implozisiya mexanizmi əsasında sınaqdan keçirdi. Bununla da hər iki supergüc “cəhənnəm bombası” adlandırılan silaha sahib oldu və dünya tarixində ilk dəfə real termonüvə müharibəsi təhlükəsi ilə üz-üzə qaldı.
Bu tarixdən etibarən nüvə balansı və qarşılıqlı məhvetmə doktrinası beynəlxalq münasibətlərin əsas sütunlarından birinə çevrildi.