BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Kaptaqon ticarətində dünya rekordu qıran Hizbullahın baş katibi Naim Qasimin İsrailin Livana qarşı müharibəsi zamanı “böyük qardaş” adlandırdığı parlament sədri və “Əl-Əmal” Hərəkatının lideri Nəbih Bərrini atəşkəs danışıqları üçün səlahiyyətləndirdiyini açıqlamasından sonra Bərrinin “Livan şiələrinin açarı”na, yəni “şiə ikiliyinə” demək olar ki, təkbaşına sahib olduğu qəbul edilir.
O zamandan bəri baş verənlər, o cümlədən “Hizbullahın keçmiş baş katibi Həsən Nəsrullahın öldürülməsi və təşkilatın həm hərbi, həm də siyasi baxımdan ciddi zərbələr alması, partiya rəhbərliyinin və məsul şəxslərinin həm siyasi, həm də hərbi “ön xətdən” çəkildiyini göstərir. İndi atəşkəs razılaşmasının icrası ilə bağlı danışıqlarda Bərrinin baş rolda olduğu görünür. Bu razılaşmanın əsas hissəsi yalnız partiyanın Litani çayının şimalına çəkilməsi deyil (ilk mərhələdə belə deyilsə də), eyni zamanda “Hizbullahın hərbi arsenalının ləğv edilməsini də nəzərdə tutur. Bu da faktiki olaraq Livan ordusu tərəfindən yerində həyata keçirilir.
Artıq Naim Qasimin heç bir çıxışı Bərrini xatırlatmadan keçmir. O, bir çıxışında belə demişdi: “Biz böyük qardaşımız, ustad Nəbih Bərrinin rəhbərliyinə tam etibar edirik. Sən hörmətli baş katib Həsən Nəsrullahın gözündə də böyüksən, və bil ki, sən “Hizbullahın gözündə böyük qardaşsan.”
Bu etimad artıq partiya liderləri və deputatlarının davranışlarında da açıq görünür və bu, həm Livan daxilində, həm də xaricindəki rəsmi dairələr, xüsusilə də ABŞ tərəfindən aydın hiss olunur. ABŞ rəsmilərinin son açıqlamalarına görə, Bərrinin Hizbullahın silahsızlaşdırılması məsələsində danışıqlara rəhbərlik etməsinə etibar edirlər. Bərrinin Livana gələn bütün diplomatlarla və rəsmi şəxslərlə görüşlərində əsas müzakirə mövzusu da məhz bu məsələdir.
Hizbullah müharibə zamanı atəşkəs barədə qərarda Bərrini səlahiyyətləndirmişdi və daxili siyasi məsələlərdə də onu etibarlı şəxs olaraq qəbul etmək çox asandır. Bu, hökumətin (Nəvaf Salamın başçılığı ilə) formalaşdırılması və Mərkəzi Bank rəhbərinin (Kərim Səid) təyinatı da daxil olmaqla bir çox mərhələlərdə özünü göstərib. Amma bu o demək deyil ki, Hizbullahın fikri nəzərə alınmır – onun parlamentdə 15 deputatı var. Hər iki tərəf arasında daim koordinasiya və məsləhətləşmə aparılır.” Qasim də daim çıxışlarında Bərriyə verilmiş bu səlahiyyəti vurğulayır.
Bütün bunlar Hizbullah rəhbərlərinin yüksək tonlu və hədə-qorxu ilə dolu çıxışlarının azalması ilə müşayiət olunur. İndi onların çıxışları daha çox ümumi çərçivədədir, xüsusilə də “İsrailə qarşı müqavimətin davam etdirilməsi” mövzusunda. Halbuki partiyanın sosial dayaqları olan cəmiyyətə bu razılaşmanın mahiyyəti və gələcəkdə baş verəcək dəyişikliklər barədə hələ də açıq şəkildə məlumat verilməyib. Hazırda isə cənub bölgələrinin sakinləri hələ də kompensasiya və yenidənqurma işlərinin başlanmasını gözləyir. Mənbələrin sözlərinə görə, partiya rəhbərliyinin əsas diqqəti bu məsələyə yönəlib.
Bərrinin səlahiyyət sahəsinə təkcə siyasi diskurs daxil deyil – bu, “şiə ikiliyinin” nazirlərinin hökumət fəaliyyətində də açıq şəkildə hiss olunur. Əvvəllər nazirlərin qərarlarında son söz əsasən Hizbullahın nümayəndələrinə məxsus idi. Amma indi hökumətdə hər hansı məsələ gündəmə gələndə, yekun qərarı parlament sədri Bərrinin verdiyi və hər iki tərəfdən olan nazirlərin ona tabe olduğu aydın şəkildə görünür.
Bu yanaşma seçki məsələlərində də özünü göstərir, xüsusilə də 4 mayda keçiriləcək bələdiyyə seçkiləri (yerli idarəetmə) ilə bağlı hazırlıqlarda. Hətta seçki mübarizəsinin “qızğın” keçəcəyi Beyrut şəhərində belə, şiə seçicilərinin qərarı Bərridən asılıdır. Bu, partiya deputatları ilə əlaqə yaratmağa çalışan bir neçə parlament mənbəsinin sözlərindən aydın olub.
İnkişaf və Azadlıq blokundakı (Bərrinin rəhbərlik etdiyi) parlament mənbələri bunu inkar etmirlər. Onlar belə deyirlər: “Bələdiyyə seçkilərində 1998-ci ildən bəri qüvvədə olan razılaşmanın davam etdirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Kəndlərdə namizədlərin bölgüsü partiya (Hizbullah) ilə hərəkat (Əl-Əmal) arasında bölüşdürülür. Hətta hazırda mümkün qədər çox kənddə seçki qarşıdurmalarının qarşısını almaq və təyinatlı namizədlərlə razılıq əldə etmək üçün səylər göstərilir.
Növbəti il keçiriləcək parlament seçkiləri ilə bağlı qanun layihəsinə gəlincə, “İnkişaf və Azadlıq” bloku tərəfindən təqdim edilmiş və “Hizbullah” tərəfindən tam dəstəklənən bu layihəyə görə, bütün Livan bir seçki dairəsi kimi nəzərdə tutulur. Seçki qanunu məsələsində demək olar ki, bütün tərəflər bu mövzuya milli barışıq sənədinə uyğun yanaşmaqda razıdır.