BAKI,AzerVoice
Rafiq Haririnin öldürülməsinin 20-ci ildönümü oldu. Beynəlxalq məhkəmə "Hizbullah" üzvünü bu sui-qəsdin təşkilində iştirak etdiyinə görə məhkum edib. Digər tərəfdən, Hizbullah lideri Həsən Nəsrullah İsrail tərəfindən 27 sentyabr 2024-cü ildə öldürülüb. Bu, onun 7 oktyabr 2023-cü ildə "HƏMAS"ın "Əqsa Tufanı" əməliyyatına dəstək məqsədilə İsrailə qarşı başladığı müharibəyə cavab olub.
Livan Siyasətində Suiqəsdlərin Rolu
Livan siyasətində sui-qəsdlər regional və daxili münaqişələrlə sıx bağlıdır. 1975-1990-cu illərdə davam edən Livan vətəndaş müharibəsi, həm daxili qüvvələrin, həm də xarici aktorların iştirak etdiyi uzunmüddətli bir proses idi. Müharibənin sonunda Suriya rejimi Livan üzərində nəzarətini möhkəmləndirdi. Sülh prosesinə baxmayaraq, siyasi sui-qəsdlər Livanda mühüm güc aləti olaraq qaldı.
Müharibə və Sui-qəsd Formalaşmaları
Livan vətəndaş müharibəsində siyasi sui-qəsdlər qisas və hakimiyyət uğrunda mübarizə ilə əlaqəli olub.
-
Kamal Cünblatın (1977) öldürülməsindən sonra druz döyüşçüləri xristian kəndlərinə hücum edərək kütləvi qətliam törətdi.
-
Bəşir Cümayyilin (1982) öldürülməsi Sabra və Şatila düşərgələrində fələstinlilərə qarşı dəhşətli qırğına səbəb oldu.
-
Suriya rejimi və digər aktorlar Livandakı sui-qəsdlərin əsas icraçıları hesab olunur.
Livanın "Soyuq Sülh" Dövrü və Yeni Sui-qəsd Dalğası
-
14 Fevral 2005-ci ildə Rafiq Haririnin sui-qəsdi, Livanda Suriya rejiminin dominantlığını sarsıtdı və 14 Mart Hərəkatının yaranmasına səbəb oldu.
-
2005-2013-cü illər arasında 15-dən çox siyasi şəxs sui-qəsdə məruz qaldı, onların əksəriyyəti Hizbullah və Suriya rejiminə qarşı olan 14 Mart koalisiyasının üzvləri idi.
Hizbullahın Güc İdarəetməsi və Nəsrullahın Ölümü
Hizbullah 2006-cı ildə İsrailə qarşı müharibədə "İlahi Qələbə" əldə etdikdən sonra Livanda siyasi dominantlığını daha da artırdı. Lakin, Hizbullahın 2023-cü ildən sonra İsraillə açıq münaqişəyə girməsi və Nəsrullahın öldürülməsi təşkilat üçün tarixi dönüş nöqtəsi oldu.
İsrailin və Suriya Rejiminin Suiqəsdləri
İsrailin sui-qəsdləri əsasən Hizbullahın hərbi liderlərinə qarşı yönəlmişdi:
-
Abbas Musəvi (1992)
-
Həsən Nəsrullah (2024)
Suriya rejimi və Hizbullah isə Livanın müstəqil siyasi fiqurlarını hədəfə alıb:
-
Kamal Cünblat (1977)
-
Rafiq Hariri (2005)
-
Samir Kasir, Cibran Tüveyni, və Lüqman Salim kimi jurnalistlər və intellektuallar (2005-2021)
Nəticə: Suiqəsdlər Livanın Siyasi Tarixinin Ayrılmaz Hissəsidir
Livanın siyasi quruluşu siyasi sui-qəsdləri bir idarəetmə vasitəsinə çevirmiş bir sistemdir. Regional güclərin müdaxiləsi, xüsusilə Suriya və İranın təsiri, İsrailin hərbi hədəfləri bu prosesləri daha da dərinləşdirib.
Həsən Nəsrullahın öldürülməsi və Hizbullahın zəifləməsi, Livanda yeni siyasi balans formalaşdıracaq. Lakin, Livanda siyasi sui-qəsdlərin və müharibələrin bitəcəyini demək çətindir.