BAKI,AzerVoice, Fərid Mikayılov

Yeni elmi araşdırmaya görə, qadınların kişilərdən daha uzun yaşaması təkcə insanlara xas xüsusiyyət deyil. Genetik fərqlər, evrim prosesi və həyat tərzi amilləri bu fərqin əsas səbəbləri arasında göstərilir.

Science Advances jurnalında dərc edilən genişmiqyaslı tədqiqatda alimlər min 176 müxtəlif növü — şimpanzelər, gəmiricilər, marallar və bir çox quş növlərini — həm vəhşi təbiətdə, həm də zooparklarda müşahidə ediblər.

Nəticələr göstərib ki, məməli növlərinin 72 faizində dişilər erkəklərdən orta hesabla 12 faiz daha uzun ömür sürür, quş növlərinin 68 faizində isə əksinə, erkəklər dişilərdən təxminən 5 faiz daha çox yaşayır.

Alimlər bu fərqi cinsiyyət xromosomları ilə izah edirlər. Məməlilərdə dişilərdə iki X xromosomu, erkəklərdə isə bir X və bir Y xromosomu var. Bu, dişilərə “zərərli genetik mutasiyalardan qorunma” baxımından üstünlük verir. Quşlarda isə vəziyyət tərsinədir: dişilər fərqli (ZW), erkəklər isə eyni (ZZ) xromosomlara sahibdir, bu da erkəklərə daha çox yaşama üstünlüyü yaradır.

Araşdırma göstərir ki, genetik fərqlər, cinsi seçmə strategiyaları, valideyn qayğısı və mühit amilləri birlikdə həm insanlarda, həm də digər növlərdə uzunömürlülükdə cinsiyyət fərqini formalaşdırır.

Ümumilikdə, təkcinsli (monoqam) növlərdə ömür fərqi daha az, lakin erkəklərin çoxsaylı partnyorla əlaqədə olduğu növlərdə erkəklər daha erkən ölürlər.

Hətta zoopark kimi təhlükəsiz mühitlərdə belə bu fərq davam edir. Alimlər hesab edirlər ki, dişilərin uzunömürlülük üstünlüyü evrim nəticəsində formalaşıb və insan növü bu baxımdan tamamilə unikal deyil.