BAKI,AzerVoice, Fərid Mikayılov
İspaniyanın ən yaşlı sakini Maria Branyas 2024-cü ilin avqustunda 117 yaşında vəfat etdikdə, o, dünyanın ən yaşlı insanı sayılırdı. Ancaq alimlər onun genetik və bioloji analizlərini araşdırdıqda, yaşının çox gənc görünə biləcəyini müəyyən ediblər.
Branyas hələ 116 yaşında ikən bir qrup ispan alimlərinin araşdırmalarında iştirak etməyə razılıq vermişdi. Onun qan, tüpürcək, sidik və nəcis nümunələri toplanaraq genetikası və mikrobiomu təhlil edildi. Araşdırmalar göstərib ki, Branyasın yaşlanma ilə bağlı bəzi bioloji markerləri mövcud olsa da, o, gənc orqanizmlərə xas sağlam xüsusiyyətlərə malik idi.
Məsələn, onda telomerlərin qısalması və klonal hematopoez kimi yaşlılığa bağlı faktorlar aşkarlanıb. Amma eyni zamanda, qadının iltihab səviyyəsi aşağı, bağırsaq mikrobiomu “gəncləşmiş”, epigenomu isə çox gənc görünürdü. Bu, onun sağlam yaşlanmasına təkan verən əsas faktorlardan sayılır.
Elm adamları Branyasın genetik kodunda ürək xəstəliyi, şəkərli diabet, Alzheimer və Parkinson kimi xəstəliklərə qarşı qoruyucu rol oynaya biləcək nadir variasiyalar aşkar ediblər.
Genetik faktorlarla yanaşı, Branyasın həyat tərzi də onun ömrünə təsir göstərib. O, gündə üç dəfə yoğurt yeyib, əsasən Aralıq dənizi pəhrizinə sadiq qalıb, yaxşı yuxu rejiminə əməl edib, aktiv hərəkətdə olub və ruh sağlamlığını qoruyub.
Onun sosial həyatı da zəngin olub: mütəmadi kitab oxuyub, piano çalıb və bağçılıqla məşğul olub.
Araşdırma müəllifləri bildiriblər ki, bu tapıntılar yaşlanma ilə xəstəliklərin hər zaman paralel getmədiyini göstərir:
“Məlum olur ki, bəzi hallarda yaşlanma və xəstəlik bir-birindən ayrı proseslər ola bilər və bu, uzunömürlülük anlayışına yeni baxış açır.”