BAKI,AzerVoice, Orxan Qədirzadə

2002-ci il yanvarın 29-da ABŞ Prezidenti Corc Uoker Buş 11 sentyabr terror aktlarından sonra Konqresdə ilk “Ölkənin vəziyyəti haqqında” çıxışı zamanı İraq, İran və Şimali Koreyanı “şər oxu” adlandırdı.

Corc Buş prezidentliyinin birinci ilini yenicə tamamladığı, ABŞ ordusunun isə Əfqanıstanda hərbi əməliyyatlara başladığı bir dövrdə çıxış edərək bu üç dövləti ABŞ və beynəlxalq təhlükəsizlik üçün əsas təhdid mənbələri kimi təqdim etdi. Bu bəyanat sonradan ABŞ xarici siyasətinin onilliklər ərzində istiqamətini müəyyən edən “terrora qarşı müharibə” doktrinasının ideoloji əsaslarından biri oldu.

Buş administrasiyası iddia edirdi ki, İraq, İran və Şimali Koreya kütləvi qırğın silahları hazırlayır və terrorçu qruplaşmaları dəstəkləyir. “Şər oxu” ifadəsi ABŞ-ın İkinci Dünya müharibəsində mübarizə apardığı ox dövlətlərinə açıq istinad kimi formalaşdırılmışdı. Bu termin prezidentin çıxış mətninin müəlliflərindən biri olan Devid Frum tərəfindən irəli sürülmüşdü.

Qeyd edək ki, Corc Buşun atası, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Corc Herbert Uoker Buş 1990-cı ildə Küveyti işğal edən İraqa qarşı hərbi əməliyyata rəhbərlik etmiş, lakin Səddam Hüseyni hakimiyyətdə saxlamışdı. 11 sentyabr hadisələrindən sonra isə Buş administrasiyası əvvəlcə Əfqanıstana müdaxilə etdi, ardınca diqqəti İraqda rejim dəyişikliyinə yönəltdi.

Maraqlıdır ki, “şər oxu”na daxil edilən dövlətlər arasında real hərbi-siyasi ittifaq mövcud deyildi. Xüsusilə İraq və İran uzun illər bir-birinə düşmən mövqedə olmuşdu. Buna baxmayaraq, bu anlayış ABŞ cəmiyyətində və beynəlxalq arenada İraqa qarşı ikinci hərbi müdaxilənin əsaslandırılması üçün geniş istifadə olundu.