BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
İraqda seçkilərdə qalib gələn şiə qüvvələrinin siyasi çətiri hesab olunan "Koordinasiya Çərçivəsi"nin (İtar ət-Tənsiqi) "Hüquq Dövləti" koalisiyasının lideri Nuri əl-Malikini baş nazir postuna namizəd göstərməsi ölkənin siyasi səhnəsində, xüsusən də sünni qüvvələr arasında ciddi fikir ayrılıqlarına səbəb olub.
"Mübahisəli adlardan imtina edin" çağırışı
Sünni qüvvələrin ittifaqını təmsil edən "Milli Siyasi Şura" Koordinasiya Çərçivəsinin liderlərinə məktub ünvanlayaraq, "mübahisəli adların namizədliyindən" geri çəkilməyə çağırıb. Bu, birbaşa 2006-2014-cü illərdə iki müddət baş nazir olmuş Nuri əl-Malikiyə işarədir. Məktubda vurğulanır ki, Malikinin hakimiyyəti dövründə İraq siyasi və təhlükəsizlik qeyri-sabitliyi yaşayıb, bunun ən ağır nəticəsi isə İŞİD-in ölkənin geniş ərazilərini ələ keçirməsi olub.
Şuranın bəyanatında deyilir: "Bu həssas mərhələdə sizə müraciət edərək, vətənin və xalqın mənafeyini hər şeydən üstün tutan tarixi və məsuliyyətli qərarlar verməyə çağırırıq. Hakimiyyətdə olduqları dövrlər dərin siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik böhranları ilə yadda qalan şəxslərin yenidən irəli sürülməsi xalq arasında böyük narahatlıq yaradır."
Sünni cəbhəsində parçalanma
Məktubun dərcindən dərhal sonra sünni ittifaqı daxilindəki bəzi qruplar bu bəyanatla razılaşmadıqlarını bildirərək ondan uzaqlaşıblar. Yalnız keçmiş parlament sədri Məhəmməd əl-Halbusinin rəhbərlik etdiyi "Təqəddüm" partiyası Malikinin namizədliyinə etirazını saxlayıb.
"Əzm" koalisiyasının liderlərindən olan Heydər əl-Mulla bildirib ki, Milli Siyasi Şuranın qərarları konsensusla (yekdilliklə) qəbul edilməlidir: "Cənab Halbusinin göndərdiyi məktub yalnız onun şəxsi rəyidir, 'Əzm' koalisiyasını və ya digər sünni bloklarını təmsil etmir. Hətta 'Təqəddüm' partiyasının bir çox deputatı da Halbusinin bu mövqeyi ilə razı deyil."
Eyni zamanda, "Həsm əl-Vətəni" koalisiyası da bəyanatın bütün üzvlərin rəyini əks etdirmədiyini və bu məsələdə dəqiqliyin vacib olduğunu vurğulayıb.
"Koordinasiya Çərçivəsi"nin qərarı
Şiə qüvvələri (Koordinasiya Çərçivəsi) şənbə günü Malikinin namizədliyini rəsmən elan edib. Bu addım gözlənilən idi, çünki hazırkı baş nazir Məhəmməd Şiya əs-Sudani yenidən namizəd olmayacağını bildirmişdi. İttifaqın bəyanatında Malikinin siyasi və inzibati təcrübəsinə, dövlət idarəçiliyindəki roluna görə çoxluq tərəfindən seçildiyi qeyd olunub.
Kritik zamanlama və ABŞ faktoru
Malikinin seçilməsi İraq üçün çox kritik bir dövrə təsadüf edir. Hazırda ABŞ milis qruplarının tərksilah edilməsi üçün təzyiqləri artırır və Vaşinqtonun İrana qarşı mümkün hərbi əməliyyat təhdidləri bölgədə gərginliyi pik həddə çatdırıb.
Müşahidəçilərin fikrincə, Malikinin namizədliyi ABŞ-ın "yaşıl işığı" olmadan mümkün olmazdı. Hesab olunur ki, Malikinin silahlı şiə qruplaşmalarını silahı yerə qoymağa razı salmaq üçün kifayət qədər nüfuzu və gücü var.
Növbəti mərhələ: Prezident seçkisi
İraq parlamenti çərşənbə akşamı ölkə prezidentini seçmək üçün toplanacaq. Bu, baş nazirin təyin edilməsi yolunda ən mühüm addımdır. 2005-ci ildən bəri qüvvədə olan qeyri-rəsmi razılaşmaya əsasən, İraqda baş nazir şiə, parlament sədri sünni, prezident isə kürd olmalıdır.
Hazırda prezidentlik kürd partiyaları (KDP və PUK) arasında rəqabət mövzusudur. 81 namizəd arasında Xarici İşlər naziri Fuad Hüseyn (KDP) və keçmiş Ətraf Mühit naziri Nizar Amidi (PUK) əsas favoritlərdir. Prezident seçildikdən sonra 15 gün ərzində ən böyük parlament blokunun namizədini (bu halda Malikini) hökuməti qurmaq üçün rəsmən təyin etməlidir.