BAKI, AzerVoice, Analitik Təhlil Mərkəzinin eksperti , ƏHMƏD SALİH HƏLƏBİ (MƏKKƏ)
Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı parçalanmış və qarışıqlıqlar içində olan Ərəbistan yarımadasını birləşdirərək ona təhlükəsizlik və sabitlik bəxş etmiş böyük rəhbəri yada salan 95-ci Milli Gününü qeyd edir. Bu bayramda biz həm keçmişi vərəqləyir, həm də yarımada əhalisinin, eləcə də Həcc və ümrə ziyarətinə gələnlərin əsrlər boyu üzləşdiyi çətinlikləri xatırlayırıq.
Bu böyük gündə biz Xadimül-Hərəmeyn Kral Salman bin Əbdüləziz və vəliəhd şahzadə, Baş nazir Məhəmməd bin Salmanı təbrik edirik. Çünki bu gün Krallığın böyüklüyünü və fərqliliyini yada salır – xüsusən də ziyarətçilərə göstərilən xidmətlərdə, onların ibadətlərini rahat və asan yerinə yetirmələri üçün yaradılan şəraitdə. Bu xidmətlərdən ən mühümlərindən biri isə su təminatıdır.
Zübeydə xanımın tarixi təşəbbüsü
Su məsələsi əsrlər boyu həm xəlifələri, həm də sultanları narahat edib. Bu baxımdan xəlifə Harun ər-Rəşidin həyat yoldaşı Zübeydə bint Cəfər böyük xidmət göstərmişdir. O, Məkkə əhalisi və zəvvarların ehtiyaclarını görərək Ərəfat, Müzdəlifə və Minada istifadə üçün su kanalı çəkdirdi. Kanal Vadi ən-Numânın yuxarısındakı Kura dağından Məkkəyə qədər gətirilirdi. O, müqəddəs məkanlarda hovuzlar və su anbarları da inşa etdirdi.
Rəvayətə görə, Zübeydə bu layihəyə 1 milyon 700 min misqal qızıl (təxminən 5,9 kq) xərcləmişdi. İş bitdikdə işçilər xərclərin hesabatını gətirdilər, lakin Zübeydə dəftərləri Dəclə çayına ataraq: “Hesabı Qiyamət gününə saxladıq. Kimdə artıq pul qalıbsa, onun olsun. Kimin haqqı bizdə qalıbsa, biz verəcəyik” – dedi. Bununla o su problemini həll etmiş oldu.
Kral Əbdüləziz dövründə
Krallığın qurucusu Kral Əbdüləziz dövründə (rəhmətlik) “Ayn Zübeydə İdarəsi” yaradıldı. Bu idarə quyuların təmiri və qorunmasına cavabdeh idi. 1346-cı hicri ildə şeyx Abdullah Dahlevi kralın əmri ilə Zübeydə xanımın irsi bərpa etdirdi.
Lakin, yalnız bu yetərli olmadı. 1348-ci hicri ildə Məkkənin su ehtiyacını artırmaq üçün dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması üzrə ilk qurğu yaradıldı. Daha sonra isə 1401-ci hicri ildə Ciddədə, 1409-cu ildə isə Şüeybədə böyük təmizləmə stansiyaları tikildi.
Həcc karvanları üçün su mənbələri
Kral Əbdüləziz zəvvarların yol üzərində susuz qalmaması üçün müxtəlif “səbil”lər (su çeşmələri) də tikdirdi. Onlardan bəziləri:
- Səbil Hüdəybiə – Məkkə-Ciddə köhnə yolu üzərində, Hüdəybiə quyusuna yaxın. 1361-ci hicri ildən kralın diqqət mərkəzində olub, təmir və yenilənmə işləri aparılıb.
- Səbil Hədə – Məkkədən 9 km qərbdə, Şümeysi vadisinin mərkəzində yerləşir. Qonaqlar üçün su hovuzları və yazılı lövhələri ilə tanınır.
- Səbil Ummül-Cud – Məkkə-Ciddə yolunun kənarında yerləşir. 1362-ci hicri ildə kral tərəfindən bərpa edilmişdir. Burada hovuz, qülləvari bəzəklər və su kanalları qurulmuşdur.
Bütün bunlar o dövrün imkanlarına uyğun yerli materiallarla tikilmiş və zəvvarların ehtiyaclarını ödəməyə xidmət etmişdir.
Müasir dövrdə inkişaf
Kral Əbdüləzizin varisləri – krallar Səud, Faysal, Xalid, Fəhd və Abdullah (rəhmətliklər) də zəvvarlar üçün su təminatını davam etdirdilər.
Bu gün kral, Salman bin Əbdüləziz (Allah onu qorusun) dövründə isə bu xidmətlər daha da artıb. Təkcə Həcc mövsümü 1446-cı hicri ildə Məkkə və müqəddəs məkanlarda zəvvarlara 45 milyon kubmetrdən çox su paylanılıb.