BAKI, AzerVoice, Analitik Təhlil Mərkəzi
BMT baş katibi Antonio Quterreş çərşənbə axşamı Qəzza şəhərinin “sistematik dağıdılmasını” pisləyib və bildirib ki, İsrailin soyqırımı törədib-törətmədiyi barədə qərarı beynəlxalq məhkəmələr verməlidir.
“Baş katibin səlahiyyətlərinə soyqırımı barədə hüquqi qərar vermək aid deyil. Bu, yalnız Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin səlahiyyətinə daxildir”-deyə Quttereş Nyu-Yorkda jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən deyib.
O, Qəzzada baş verənləri dəhşətli” adlandıraraq, “Mənim baş katib olduğum dövrdə heç bir münaqişədə bu qədər genişmiqyaslı mülki qırğın və şəhərlərin dağıdılması görməmişəm”, – deyə vurğulayıb. Quterreş əlavə edib ki, fələstinlilər aclıq, dəstəyin olmaması, davamlı didərginlik və ölüm riski ilə üz-üzədirlər.
Quterreşin açıqlamaları BMT-nin İnsan Haqları Şurasının sifarişi ilə hazırlanan 72 səhifəlik araşdırma hesabatından sonra gəlib. Hesabatda İsrailin 2023-cü ilin oktyabrından bəri Qəzzada soyqırım aktları törətdiyi və bu hərəkətlərin dövlətin ali siyasi-hərbi rəhbərliyi – Baş nazir Benyamin Netanyahu, Prezident İsxaq Hersoq və keçmiş müdafiə naziri Yoav Qallant tərəfindən təşviq edildiyi vurğulanır.
Komissiyanın rəhbəri, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin sabiq hakimi Navi Pillay bildirib ki, “Qəzzadakı davamlı soyqırımı həm mənəvi fəlakət, həm də hüquqi fövqəladə vəziyyətdir. İsrail rəhbərliyi fələstinliləri məhv etmək niyyəti ilə sistemli kampaniya aparır”.
Beynəlxalq hüquqi proseslər
Hesabat İsrailin 1948-ci il Soyqırım Konvensiyasında müəyyən edilmiş 5 əməldən 4-nü törətdiyini bildirir:
•kütləvi qətllər,
•ağır bədən və psixi zərər vurmaq,
•həyat şəraitini qəsdən dözülməz etmək,
•doğumların qarşısını almağa yönəlik tədbirlər.
Bu hesabatın nəticələri artıq Haaqa Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində Cənubi Afrikanın İsrailə qarşı açdığı soyqırım iddiasında və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Netanyahu və Qallanta qarşı çıxardığı həbs orderlərində istifadə oluna bilər.
Fələstin Muxtariyyətinin XİN-i hesabatın “İsrailin soyqırımını birmənalı sübut etdiyini” bəyan edib və beynəlxalq ictimaiyyəti İsrailə hərbi-siyasi dəstəyin dayandırılmasına çağırıb.
Avropa və Böyük Britaniya hökumətləri isə hələ də soyqırım barədə rəsmi mövqe tutmayaraq məsələni məhkəmələrin səlahiyyətinə aid etdiklərini bildirirlər. Lakin Böyük Britaniyada siyasətçilər və ictimai təşkilatlar hökuməti “dil və hüquq oyunları” oynamaqda ittiham edərək Qəzzadakı qətliamı “tarixin ən çox sənədləşdirilmiş soyqırımı” adlandırıblar.
Bu müzakirələrin fonunda BMT Baş Assambleyası iki dövlətli həllin bərpasına dair “Nyu-York Bəyannaməsini” qəbul edib. Təşəbbüsün əsas müəllifləri Səudiyyə Ərəbistanı və Fransa olub. 22 sentyabrda Nyu-Yorkda beynəlxalq konfrans keçiriləcək və bir sıra Qərb dövlətlərinin Fələstini tanıyacağı gözlənilir.