BAKI,AzerVoice

Ruh maddi olmayan, metafizik bir varlıqdır. Maddi aləmdən fərqli olaraq, ruhu hissi orqanlarla müşahidə etmək və ya ona toxunmaq mümkün deyil; onun dərk edilməsi də tamamilə fərqlidir. Uca Rəbbimiz bu barədə belə buyurur:

“Səndən ruh haqqında soruşurlar. De: «Ruh Rəbbimin əmrindəndir. Sizə yalnız az bir bilik verilmişdir” (əl-İsra, 85).

İnsan ruhunun varlığı danılmaz bir həqiqətdir. İnsan vücud və ruhun vəhdətindən ibarətdir. Cəsəd və ruh birləşdikdə canlı insan varlıq qazanır. Bu həqiqət həm Qurani-Kərim, həm də hədislərlə sabitdir.

Ruhun yaradılış mərhələləri Ruh bədəndən əvvəl yaradılır. Ana bətnində yaradılışın üçüncü qırx günü (120-ci gündə) tamamlandıqda, Allahın əmri ilə mələk həmin cəsəd üçün yaradılmış ruhu gətirərək ona üfürür. Allah Rəsulu ﷺ bu hadisəni belə bəyan edir: “Sizdən birinizin yaradılışı anasının bətnində qırx gündə toplanır. Sonra bunun kimi laxtalanmış qan olur. Daha sonra ət parçası olur. Sonra ona mələk göndərilir və ona ruh üflənir...” (Buxari).

Eyni hal ilk insan Hz. Adəmdə də baş vermişdir. Onun cəsədi palçıqdan forma aldıqdan sonra ruh ona üfürülmüşdür: “Mən ona surət verib ruhumdan üfürdüyüm zaman siz ona səcdə edin!” (əl-Hicr, 29).

“Ruhumdan” ifadəsinin mənası Allahın ruhu Özünə nisbət etməsi (məsələn, "Öz ruhumdan") onun şərəf və dəyərini bildirmək üçündür. Bu, Allahın bir parçası olmaq demək deyil. Necə ki, Kəbəyə “Evim”, Hz. Salehin dəvəsinə “Allahın dəvəsi” deyilir, ruh da Allahın yaratdığı bir məxluqdur və ucalığını göstərmək üçün Allaha nisbət edilir. Hər bir ruh, hər bir cəsəd üçün özəl və tək olaraq yaradılır.

Ruhlar aləmi və yuxu Ruhlar sanki ordu birlikləri kimidir; ruhlar aləmində tanış olanlar dünyada da dostlaşırlar. Yuxu isə “kiçik ölüm”dür. Allah yuxuda olanların ruhunu müvəqqəti alır və əcəli çatmayanları geri qaytarır. Hz. Bilalın yuxuya qalıb namaza gecikməsi hadisəsində Peyğəmbərimiz ﷺ buyurmuşdur: “Şübhəsiz ki, Allah dilədiyi zaman ruhlarınızı alır və dilədiyi zaman da onları geri qaytarır.”

Ölüm və yenidən diriliş Ölüm anında ruh bədəni tam tərk edir. Ruh qəbz edilərkən gözlər onu izləyir. Ölüm mələkləri ruhu xüsusi kəfənə büküb ayrılmış yerə aparırlar. Cəsəd isə çürüyür, lakin “büzdüm sümüyü” (acbus-sənab) əsla məhv olmur. Qiyamət günü göydən su endiriləcək və insanlar bitki kimi məhz həmin sümükdən yenidən cücərəcəklər. Hər bir ruh öz təkrar yaradılmış bədəninə daxil olacaq və hesaba çəkiləcəkdir. Sonda isə hər kəs əməllərinə uyğun olaraq əbədi Cənnət və ya Cəhənnəm həyatına qovuşacaqdır.