BAKI, AzerVoice, Fərid Mikayılov

ABŞ-da alimlər nadir genetik mutasiyaların xəstəliyə səbəb olub-olmayacağını daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verən süni intellekt (AI) aləti hazırlayıblar. Məqsəd, erkən diaqnozu sürətləndirmək və lazımsız müalicələrin qarşısını almaqdır.

Genetik testlər bir şəxsin DNT-sindəki dəyişiklikləri (variantları) müəyyənləşdirə bilir. Lakin bu dəyişikliklərin böyük qismi sağlamlığa təsir etmir və çox vaxt xəstəliyin səbəbini tam izah etmir. Risklər, genlərin qarşılıqlı təsiri və ətraf mühit faktorları ilə birlikdə formalaşır.

Nyu-York mərkəzli tədqiqat qrupu bu mənzərəni dəqiqləşdirmək üçün süni intellekt və elektron sağlamlıq qeydlərindən istifadə edən bir alət hazırlayıb. Bu qeydlər xəstələrin tibbi tarixçəsini əhatə edir və genetik risklərə uyğun olaraq xəstəlik ehtimalını proqnozlaşdırır.

Yeni yanaşma ilə laboratoriya göstəriciləri, məsələn, xolesterin və qan analizi, süni intellektə əlavə olunaraq konkret genetik variantı daşıyan şəxslərdə xəstəlik riskini daha dəqiq qiymətləndirmək mümkün olub.

Alimlər bir milyondan çox sağlamlıq qeydləri əsasında süd vəzi xərçəngi və polikistik böyrək xəstəliyi də daxil olmaqla 10 irsi xəstəlik üçün AI modelləri hazırlayıb. Araşdırmaya görə, 1.600-dən çox genetik variant üçün risk balı hesablanıb. Model bəzi “qeyri-müəyyən” variantların əslində konkret xəstəliklərlə açıq şəkildə bağlı olduğunu da üzə çıxarıb.

Alimlər indi modeli daha geniş xəstəlik spektrini və müxtəlif genetik variantları əhatə edəcək şəkildə inkişaf etdirməyi, eləcə də müxtəlif pasiyent qruplarında tətbiq etməyi planlaşdırırlar.