BAKI,AzerVoice,Fərid Mikayılov
Xəstəlik risklərinin əvvəlcədən proqnozlaşdırılmasından diaqnostika proseslərinin sürətləndirilməsinə qədər süni intellekt tibb sahəsində getdikcə daha geniş tətbiq olunur.
Süni intellekt alətləri bu il səhiyyə xidmətlərində ciddi irəliləyiş yaradaraq fərdiləşdirilmiş müalicə, erkən diaqnoz və yeni dərmanların hazırlanması kimi sahələrdə böyük potensial nümayiş etdirir. Finlandiya Süni İntellektdən səhiyyə işçilərinin hazırlanmasında istifadə edərkən, Estoniya tibbi məlumatların təhlilində, İspaniya isə xəstəliklərin aşkarlanmasında bu texnologiyanı tətbiq edir.
Araşdırmalar göstərir ki, süni intellekt yaxın dövrdə səhiyyə mütəxəssislərini tam əvəz etməyəcək. Xüsusilə fövqəladə hallarda həkimlər hələ də Sİ sistemlərindən daha effektiv nəticə göstərir. Eyni zamanda, Sİ əsaslı çatbotlar psixi sağlamlıq problemlərinə cavab verməkdə çətinlik çəkir və tibbi yanlış məlumatların yayılması riski yaradır.
Bununla yanaşı, ciddi təhlükəsizlik narahatlıqları da mövcuddur. Texnologiya və terrorla mübarizə üzrə mütəxəssislər, radikal qrupların Sİ alətlərindən istifadə edərək pandemiyaya səbəb ola biləcək bioloji silahlar hazırlaya biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Buna baxmayaraq, süni intellekt Avropada səhiyyə sahəsində mövqeyini getdikcə möhkəmləndirir.
1. Sağlamlıq risklərinin əvvəlcədən proqnozlaşdırılması
Alimlər bəzi xərçəng növləri, infarkt və diabet də daxil olmaqla 1 000-dən çox xəstəliyi rəsmi diaqnoz qoyulmamışdan on ildən artıq müddət əvvəl proqnozlaşdıra bilən süni intellekt modeli hazırlayıblar.
Hələlik klinik istifadə üçün hazır olmasa da, bu alət xəstəliklərin zamanla necə inkişaf etdiyini anlamaqda tədqiqatçılara kömək edə bilər. Bu il həmçinin nadir genetik mutasiyaların xəstəlik yaradıb-yaratmayacağını proqnozlaşdırmaq, qadınların mamogramlarını analiz edərək ürək-damar risqlərini müəyyənləşdirmək və rutin tibbi müayinələr zamanı xroniki stressin biomarkerlərini aşkar etmək üçün yeni Sİ alətləri istifadəyə verilib.
2. Xəstəliklərin diaqnozunun sürətləndirilməsi
Avropada ilk dəfə olaraq Prof. Valmed adlı süni intellekt köməkçisi geniş tibbi məlumat bazasından istifadə edərək həkimlərə diaqnoz və müalicə proseslərində dəstək məqsədilə bu il təsdiqlənib.
Birləşmiş Krallıqda aparılan araşdırmalara görə, süni intellektlə təchiz olunmuş stetoskop ürək xəstəliklərini cəmi 15 saniyəyə aşkarlaya bilir. Cihazın həssaslığı yüksək olsa da, əlavə müayinələr onun müəyyən etdiyi xəstələrin təxminən üçdə ikisində ürək çatışmazlığını istisna edib. Tədqiqatçılar bildirir ki, bu texnologiya digər üsullarla nəzərdən qaça biləcək real ürək problemlərini müəyyən edə bilir.
Eyni zamanda Birləşmiş Krallıqda süni intellekt prostat xərçəngi şübhəsi olan xəstələrin tibbi görüntülərini analiz edərək yüksək riskli halların daha tez qiymətləndirilməsinə imkan yaradır.
3. Əməliyyatdan sonrakı xəstələrin izlənməsi
Almaniyalı tədqiqatçılar ürək-damar xəstəlikləri səbəbilə stent qoyulmuş xəstələrin əməliyyatdan sonrakı izlənməsini süni intellekt vasitəsilə avtomatlaşdırıblar.
Sİ əsaslı alqoritm damar görüntülərini analiz edərək sağalma prosesini qiymətləndirir və mütəxəssis həkimlərlə müqayisə edilə bilən dəqiqliklə fərqli sağalma nümunələrini müəyyən edir. Alimin fikrincə, bu texnologiya stent nəzarətini standartlaşdırmağa və ürək sağlamlığını gücləndirməyə kömək edə bilər.
4. Antibiotiklərə davamlılıqla mübarizə
Alimlər Avropada getdikcə daha böyük ictimai səhiyyə probleminə çevrilən antibiotiklərə davamlı “superbakteriyalar”la mübarizədə süni intellektdən istifadə edirlər.
Qarşıdakı üç il ərzində hazırlanacaq süni intellekt modelləri vasitəsilə dərmanlara davamlı bakteriyalar üçün yeni müalicə üsullarının dizaynı və sınaqdan keçirilməsi planlaşdırılır. Bununla yanaşı, immun sisteminin müxtəlif bakteriya növlərinə reaksiyasını daha dərindən anlamaq da əsas məqsədlər sırasındadır.
5. Həkimlərin inzibati iş yükünün azaldılması
Avropa üzrə klinikalar və xəstəxanalar qeydlərin aparılması, yönləndirmələr və digər inzibati proseslərin idarə olunması üçün süni intellekt alətlərini geniş şəkildə tətbiq edirlər. Məqsəd, artan səhiyyə işçisi çatışmazlığı fonunda həkimlərin xəstələrlə daha çox vaxt keçirməsinə şərait yaratmaqdır.
Microsoft bu il süni intellektə əsaslanan klinik köməkçisini İrlandiyada istifadəyə verib. İsveçin Tandem Health şirkəti isə süni intellektlə işləyən tibbi katibini İspaniya, Almaniya, Birləşmiş Krallıq və Finlandiya ilə yanaşı, Hollandiya, Norveç və Danimarkada da tətbiq edib.