Bakı,AzerVoice

Dünyada və Türkiyədə milyonlarla istifadəçisi olan və uşaqların rahatlıqla əldə edə bildiyi bəzi rəqəmsal əsaslı oyun platformaları cinsi təcavüz, istismar və şəxsi həyatın gizliliyinin pozulması kimi bir çox risklər ehtiva edir.

AzerVoice xəbər verir ki, uşaq və gənclərin böyük marağına səbəb olan bu platformalarda şəxsi məlumatların qorunması baxımından da ciddi çatışmazlıqlar var.

Türkiyədə yerləşən İstanbul Ailə Vəqfi və İstanbul Mədəniyyət Universiteti adlı iki qrum birlikdə ailələrə dəstək məqsədilə hazırlanan “Ailələrdə Rəqəmsal Məxfilik Şüurunun Gücləndirilməsi” elmi araşdırma layihəsi, rəqəmsal məxfiliyin pozulmasında oyunların öncül olduğunu ortaya çıxarıb.

Araşdırma layihəsi haqqında məlumat verən İstanbul Mədəniyyət Universiteti Müəllim və İstanbul Ailə Vəqfi Elmi Araşdırmalar Mərkəzi Başçısı Dos. Dr. Turgay Şirin rəqəmsal cinayətlərin ən mühüm elementlərindən birinin istismar olduğunu bildirib.

Uşaqların oynaya biləcəyi çox oyunçulu rəqəmsal oyunlar kimi internet əsaslı tətbiqlərin yayılması ilə istismar hallarını fərqli təzahürlər aldığını ifadə edən Şirin, “Onlayn istismar hallarında uşaqların kamera qarşısında cinsi fəaliyyətə cəlb ediməsi, qurbanların cinsi məzmunlu fotoşəkillər və videolar ortaya qoymağa məcbur edilməsi, istismar xarakterli görüntülərin kommersiya və ya qeyri-kommersiya məqsədli hazırlanması, yayılması, səssiz qalmaqla bağlı əmrlər və təhdid kimi elementlər var.",- deyə qeyd edib.

Şirin bu vəziyyətdən təkcə uşaq və gənclərin deyil, böyüklərin də təhlükə altında olduğunu vurğulayaraq, "Bu təhlükənin miqyası ilə bağlı hərtərəfli elmi araşdırmalar çox azdır. Biz də İstanbul Mədəniyyət Universiteti ilə Ailə Vəqfi arasında protokolla elmi araşdırma layihəsi həyata keçiririk. Burada əldə etdiyimiz tapıntılar bizi düşündürən və narahat edən ölçülərə çatıb. Kiber zorakılıq, rəqəmsal oyun asılılığı, texnoloji asılılıqlar kimi yeni asılılıq növlərinin ortaya çıxdığını görürük. Uşaqların təhlükə altında olduğu yaş qrupunun da 12 yaşdan aşağı düşdüyünü, 7,5 və hətta 4 yaşa qədər azaldığını gördük.",- deyə o əlavə edib.

Qeyd edək ki, rəqəmsal məxfiliyin pozulmasında birinci yerdə rəqəmsal oyunlar gəlir. Xüsusilə onlayn söhbət otaqları olan və digər insanlarla danışmağı və ünsiyyət qurmağı tələb edən oyunlar birinci yerdədir. İkinci yerdə sosial media və digər platformalar gəlir. Xüsusilə rəqəmsal oyunlar və söhbət bölmələrində uşaqlar və gənclər vaxtlarının çoxunu keçirirlər. Onları müxtəlif yollarla hədəfə alan şəxsləər var ki, bu şəxslər ümumiyyətlə platformalarda öz yaşlarını və cinsiyyətlərini gizlədərək profillər yaradır və uşaqların bu şəkildə hədəfə alınmasına şərait yaradırlar.

İnsanların çoxunun sosial öyrənmə yolu ilə öyrəndiyinə diqqət çəkən Şirin, "Uşaq və yeniyetmələrin psixologiyasını nəzərə alsaq, rəqəmsal oyunlar sosial mediadan daha çox rəqəmsal asılılıq təhlükəsi yaradır. Uşaqlarda maraq hərisliyi və qazanmaq istəyi kimi psixoloji impulslar olduğu üçün, vizual və audio məzmunla zənginləşdirilmiş, ssenariyə daxil olanda oyunçunu başqa dünyaya aparan və onu real dünyadan ayıran rəqəmsal oyunlara aludəçilik günümüzdə psixi və mənəvi xəstəliyə çevrilib",- deyə ifadı edib.

Dos. Dr. Turgay Şirin, bir çox elmi araşdırmanın uşaqların, xüsusən də Türkiyədə uşaqların gündə orta hesabla 3 saatını rəqəmsal mühitdə keçirdiyini ortaya çıxardığını qeyd edərək, “12-18 yaş arası uşaqlar daha çox təhlükə altındadır, amma texnologiya faydalı istifadə olunarsa böyük fürsət yaradır. Xüsusilə yaradıcılıq, məhsuldarlıq, təhsil məqsədiylə başqa sözlə məqsədyönlü istifadə zamanı həqiqətən çox faydalı ola bilir.",- deyə fikirlərini tamamlayıb.