BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
ABŞ prezidenti Donald Tramp gözlənilmədən Suriya hökumətinə qarşı tətbiq edilən sanksiyaların ləğv edildiyini elan edib. Bu qərar, yalnız beş ay əvvəl silahlı müxalifət qüvvələrinin keçirdiyi hücum nəticəsində Bəşşar Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra hakimiyyətə gələn prezident Əhməd əş-Şəraa rəhbərliyindəki yeni hökumətə yönəlib.
Bu addım Vaşinqtonun Dəməşqə qarşı uzun illər davam edən təcrid və sanksiya siyasətində köklü dönüş kimi dəyərləndirilir və həm daxildə, həm də beynəlxalq dairələrdə ciddi siyasi və strateji müzakirələr doğurub.
Trampın bu qərarı, ABŞ-ın Suriya siyasətində yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Bu, həmçinin Trampın xarici siyasətindəki genişmiqyaslı yanaşmasına uyğun gəlir — ənənəvi müttəfiqlərin yenidən qiymətləndirilməsi və qeyri-ənənəvi güclərlə praqmatik əməkdaşlıq modeli. Tramp daha əvvəl Şimali Koreya və Əfqanıstan məsələlərində də buna bənzər üsullar tətbiq etmişdi.
Sanksiyaların arxasındakı geosiyasi hesablamalar
Yeni qərar, ABŞ-a Suriya siyasətini yenidən formalaşdırmaq üçün nadir fürsət verir. Əsas alət isə – sanksiyaların yüngülləşdirilməsi qarşılığında siyasi islahatlara dair öhdəliklərin alınmasıdır. Tramp administrasiyası bu yolla İranın bölgədəki təsirini zəiflətməyi, Suriya ərazisində ABŞ və Körfəz ölkələri şirkətləri üçün iqtisadi imkanlar açmağı və İsrailin sərhədləri yaxınlığında neytral və sabit bir rejim formalaşdırmağı hədəfləyir.
Şərəaa hökuməti və keçmiş cihadçı qruplar
Yeni hökumət, Əl-Nusra Cəbhəsindən ayrılmış “Heyət Tahrir əş-Şam” təşkilatının siyasi qanadına əsaslanır. Qrup əvvəllər terror təşkilatı kimi tanınsa da, son aylarda beynəlxalq tanınma üçün daha mülayim siyasi mövqe nümayiş etdirir. Bu isə ABŞ-ın və region ölkələrinin onunla əməkdaşlıq etməsini mümkün etmişdir.
Regionda Səudiyyə və Türkiyənin mövqeyi
Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə də Suriyada yeni mərhələyə keçidi dəstəkləyir. Riyad, İranla məsafə saxlanılmasını və sünni-ərəb dünyası ilə münasibətlərin normallaşdırılmasını əsas şərt kimi irəli sürüb. Türkiyə isə Suriyanın şimalında təsir imkanlarını qoruyub saxlamaq və PYD/YPG-yə qarşı balans yaratmaq niyyətindədir.
Rusiya və Çin faktorları
Bu addım həm də Moskva və Pekinlə geosiyasi rəqabətdə yeni mərhələdir. Rusiya Əsəd rejimini qorumaqla Aralıq dənizində hərbi mövcudluğunu gücləndirmişdi. Çin isə Suriya bərpasına maliyyə yatırımı etməyə hazır olduğunu bəyan etmişdi. ABŞ indi bu rəqabətə iqtisadi və diplomatik vasitələrlə qoşulmaq niyyətindədir.
Baxmayaraq ki, ABŞ və Suriya hökuməti arasında qarşılıqlı optimist çıxışlar edilir, çətinliklər hələ də böyükdür. Konqresdə bu qərara qarşı müqavimət var. Şübhələr mövcuddur ki, Əhməd əş-Şəraa hökuməti silahlı qruplara nəzarət edə biləcəkmi? Azlıqların hüquqları qorunacaqmı? Suriyada yenidən təzyiq və zorakılıq dalğası başlayacaqmı?
Bu addım sadəcə Əsəd rejiminin sonunun rəsmiləşdirilməsi deyil. Tramp yeni bir modeli təqdim edir: Şərti dəstək, seçici əməkdaşlıq və daha az xərclə daha çox nəticə. Onun “böyük anlaşmalar” qurmaq qabiliyyətinə dair imici də bu fonda yenidən qurulmaq üzrədir.
Sanksiyaların ləğvi sadəcə texniki qərar deyil. Bu, Suriyanın yeni mərhələyə keçdiyinin rəsmi elanıdır. İrəlidə həm Əhməd əş-Şəraa hökuməti, həm də ABŞ üçün ağır sınaqlar durur. İndi dünya izləyir: Rusiya, İran, İsrail və Türkiyə kimi oyunçular bu dəyişikliklərə necə reaksiya verəcək?