BAKI, AzerVoice
Vitaminlər insan sağlamlığının qorunmasında və həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsində əvəzsiz rol oynayır. Onlar yalnız fiziki deyil, həm də emosional vəziyyətə təsir göstərir. Maraqlıdır ki, bu kiçik molekullar bəzən bütün bir orqanizmin taleyini dəyişə bilir.
Vitaminlərə dair ən maraqlı faktlardan bəzilərini təqdim edirik:
Vitaminlərin öyrənilməsi ilə məşğul olan sahə vitaminologiya adlanır. Bu elm biokimya, qida gigiyenası, farmakologiya və digər tibbi sahələrin qovşağında formalaşıb və vitaminlərin quruluşu, orqanizmdəki rolu, eləcə də müalicəvi və profilaktik istifadəsini araşdırır.
Vitaminin orqanizmdə artıq olması hipervitaminoz, azlığı hipovitaminoz, tamamilə yoxluğu isə avitaminoz adlanır.
Məlum olub ki, kişilərdə D vitamini səviyyəsi testosteronla əlaqəlidir – insan nə qədər çox günəş işığı qəbul edirsə, onun testosteron səviyyəsi bir o qədər yüksək olur.
Vitaminlər həll olma qabiliyyətinə görə iki qrupa bölünür:
Yağda həll olunanlar – A, D, E və K;
Suda həll olunanlar – C və B qrup vitaminləri.
Gözlənilməz faktlardan biri budur ki, E vitamini birbaşa dəriyə təmas etdikdə hər üç insandan birində dermatitə səbəb ola bilər.
Günəş altında saxlanılan bananlar, tərkibindəki D vitamininin miqdarını artıra bilər.
Ən son kəşf olunan vitamin B₁₂ olmuşdur – o, 1948-ci ildə müəyyənləşdirilib.
Yod çatışmazlığı qalxanabənzər vəz problemləri ilə yanaşı, uşaqlarda inkişaf geriliyinə də səbəb ola bilər. Məhz bu səbəbdən yodlaşdırılmış duz istehsalına başlanılıb və onun geniş istifadəsi dünya üzrə orta İQ səviyyəsinin artmasına təsir göstərib.
Fol turşusu kimi tanınan B₉ vitamini hamilə qadınlar üçün xüsusilə vacibdir – çatışmazlıq zamanı dölün inkişafında ciddi qüsurlar meydana çıxa bilər.
Əfsanəvi faktlardan biri də budur ki, qütb ayısının qaraciyəri A vitamini ilə o qədər zəngindir ki, onu yemək insan üçün ölümcül ola bilər. Bu səbəbdən eskimoslar itlərin onu yeməməsi üçün qaraciyəri basdırırlar.
Bəzi elmi tədqiqatlar C vitamininin soyuqdəymənin qarşısını almaqda düşündüyümüz qədər təsirli olmadığını göstərib.
Kalium ilə zəngin olan bananlardan zəhərlənmək üçün bir insanın cəmi 30 saniyədə 400 ədəd banan yeməsi gərəkdir – yəni praktiki olaraq mümkünsüzdür.
Məlum olub ki, çili bibəri bir porsiyada portağaldan 400 dəfə artıq C vitamini ehtiva edir.
Ənənəvi olaraq kalsiumla zəngin hesab olunan südü belə geridə qoyan fakt – ağcaqayın şərbətinin bir porsiyasında, eyni miqdarda süddən daha çox kalsium olur.
A vitamini çatışmazlığı görmənin zəifləməsi, epitel toxumaların zədələnməsi və buynuz qişanın quruması ilə müşahidə olunur.
C vitamininin çatışmazlığı isə sinqa xəstəliyinə səbəb olur – bu zaman qan damarları kövrəkləşir, diş ətləri qanayır və nəticədə dişlər tökülə bilər.