BAKI, AzerVoice
Yeni beynəlxalq hesabatda qeyd olunub ki, quş qripi artıq yalnız heyvan sağlamlığı problemi deyil, həm də ekosistemlər, ərzaq təhlükəsizliyi və beynəlxalq ticarət üçün ciddi təhlükəyə çevrilib. Dünya Heyvan Sağlamlığı Təşkilatının (WOAH) hesabatına əsasən, 2024-cü ildə məməlilərdə qeydə alınan quş qripi hallarının sayı əvvəlki illə müqayisədə iki dəfə artaraq 1022-yə çatıb.
2024-cü ildə 943 ev quşu təsərrüfatında, 1548 vəhşi quşda olmaqla ümumilikdə 2570 yoluxma hadisəsi baş verib. Bu səbəbdən 82,1 milyondan artıq ev quşu məhv edilib. Son 20 il ərzində isə virusun yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə 633 milyondan çox qanadlı ya infeksiyaya görə, ya da qabaqlayıcı tədbirlər çərçivəsində tələf edilib.
WOAH bildirir ki, quş qripi artıq mövsümi və lokal (yerli) problem olmaqdan çıxaraq, 2022-ci ildən etibarən qlobal miqyasda yayılmağa başlayıb. Virus təkcə ev quşlarını deyil, vəhşi quşları və məməli heyvanları da yoluxdurur.
Xüsusilə ABŞ-da vəziyyət narahatlıq doğurur. Süd inəkləri və toyuqlar arasında yayılan virus nəticəsində 67 nəfər yoluxub, bir nəfər ölüb. Avropada isə insan yoluxması qeydə alınmayıb və heyvanlarda virus aşkarlanmayıb. Avropa Xəstəliklərin Qarşısının Alınması Mərkəzinin məlumatına əsasən, ABŞ-da yayılan virus genotipi Avropada mövcud deyil.
WOAH xəbərdarlıq edir ki, getdikcə daha çox məməli növünün yoluxması virusun əvvəlcə məməlilər arasında, sonra isə insanlara keçmə ehtimalını artırır. Hal-hazırda bu risk aşağı qiymətləndirilsə də, genişmiqyaslı yoluxma ssenarisi istisna edilmir.
Quş qripinin ekoloji fəsadları artıq kütləvi vəhşi quş ölümlərinə, bioloji müxtəlifliyin azalmasına və ekosistemlərin pozulmasına səbəb olub. Hesabatda göstərilir ki, köç yolları və qida zənciri kimi həyati əhəmiyyətli proseslər də dəyişib.
Yırtıcı quşlar, su quşları və dəniz quşlarının bir çox koloniyaları tamamilə məhv olub. Bu ekoloji itkilər eyni zamanda beynəlxalq ticarətdə də ciddi pozuntulara yol açıb.
Məsələn, Braziliya 19 may tarixindən etibarən “Yüksək Patogenlikli Quş Qripi olmayan ölkə” statusunu itirib və nəticədə Avropa İttifaqına quş əti ixracını müvəqqəti dayandırıb.
WOAH-ın açıqlamasına görə, hazırkı vəziyyət ənənəvi mübarizə üsullarını üstələyir və yeni yanaşmalara ehtiyac var. Sərt biotəhlükəsizlik tədbirləri və müşahidə mexanizmləri qismən faydalı olsa da, vaksinasiya getdikcə daha vacib alətə çevrilir.
Fransa 2023-cü ilin oktyabr ayında ördəklər üçün ölkə miqyasında vaksinasiya proqramı həyata keçirən ilk Avropa ölkəsi olub. Bu tədbir nəticəsində əvvəlcədən proqnozlaşdırılan 700 yoluxma əvəzinə yalnız 10 hadisə baş verib.
Bəzi ölkələr artıq quşçuluq təsərrüfatlarında çalışan işçiləri də vaksinlə təmin etməyə başlayıb. Avropa Komissiyası 665 min doza pandemiyadan əvvəl hazırlanan vaksin alıb və qarşıdakı 4 il üçün 40 milyon doza sifariş etməyi planlaşdırır.
Finlandiya isə insanlara qarşı vaksinasiya kampaniyasını rəsmi şəkildə başlayan və ilk partiyanı alan dünyada ilk ölkə olub.