BAKI,AzerVoice

Görkəmli yazıçı və tanınmış rəssam Cübran Xəlil Cübran 1883-cü ildə Osmanlı imperiyasının muxtar vilayəti olan Livanın Bşarri şəhərində katolik ailəsində doğulub. Onun anası Kamila Cübranı üçüncü həyat yoldaşından dünyaya gətirib. Ailənin yoxsulluğu səbəbindən Cübran normal təhsil ala bilməsə də, evlərinə vaxtaşırı gələn keşişlər ona İncil və ərəb dili üzrə dərslər keçiblər.

Cübranın şöhrəti yalnız Şərq aləmi ilə məhdudlaşmayıb; Avropa və Amerikada da o, istedadlı yazıçı və rəssam kimi tanınıb. Onun haqqında ən dolğun məlumatı yaxın dostu və silahdaşı, “Qələmlər Cəmiyyəti”nin məsləhətçisi Mixail Nüaymə verib. Nüaymənin 1934-cü ildə nəşr olunan “Cübran Xəlil Cübran: həyatı, vəfatı, ədəbiyyatı və sənəti” kitabı sovet şərqşünası Kraçkovski tərəfindən yeni ərəb ədəbiyyatının, ümumiyyətlə isə ərəb ədəbiyyatının böyük hadisəsi adlandırılıb.

Bu iki ədib 1916-cı ildə tanış olmuş və 1931-ci ildə Cübranın vəfatına qədər səmimi münasibətlərini qorumuşdular. Onların qürbət həyatı dostluğu daha da gücləndirmişdi. Məhz bu yaxınlıq sayəsində Nüaymə Cübranın həyatının incəliklərini öyrənmiş və olduqca hərtərəfli əsər ortaya qoymuşdur. Əsərdə Cübranın həyatı, hissləri, düşüncələri və cəmiyyətə münasibəti geniş şəkildə əksini tapır.

Uşaqlıq xatirələri
Cübranı anası Kamila tez-tez öz hissləri ilə bölüşürdü. O, belə deyirdi: “Mən heç vaxt bu dünyaya gəlmək istəməzdim. Sənin doğulana qədər qadın monastırına getmək istəyirdim. Sənin dünyaya gəlişin göylərdən enən mələyin zühuru kimi oldu mənim üçün, amma qanadları sınmış mələk kimi.” Bu xatirə sonradan onun məşhur “Sınıq qanadlar” (Broken Wings, 1912) əsərinin yaranmasına səbəb oldu.

Mühacirət və yaradıcılıq yolu
Cübran ailəsi ilə birlikdə 1895-ci ildə ABŞ-a köçdü və ömrünün sonunadək əsasən Nyu-York və Bostonda yaşadı. 1904-cü ildə ərəb dilində məqalələrini “Emiqrant” qəzetində dərc etdirməyə başladı. 1908-ci ildə rəssamlıq təhsili üçün Parisə getdi, 1910-cu ildə isə ABŞ-a geri döndü. Ömrünün son 20 ilini Amerikada keçirərək əsərlərini ingilis dilində yazmağa başladı.

Onun məşhur kitabları arasında “Xəbərçi”, “Dünya tanrıları”, “İnsanoğlu İsa”, “Asi ruhlar”, “Dəli”, “Sözlər” və baş əsəri sayılan “Peyğəmbər” (1923) var. “Peyğəmbər” əsəri 100-dən çox dilə tərcümə olunub və dünya ədəbiyyatında mühüm yer tutur. Əsərləri ümumilikdə 20-dən çox dilə tərcümə edilib.

Cübran 1904-cü ildə Meri Elizabet Haskell ilə tanış oldu. Bu qadın onun şəxsiyyətinə və yaradıcılığına böyük təsir göstərdi. Onların münasibəti rəsmi nigahla rəsmiləşməsə də, Haskell onun həyatında mühüm rol oynadı.

Cübranın dini baxışları özünəməxsus idi. Xristian ənənələri ilə böyüsə də, islamın, sufi fəlsəfəsinin və digər dinlərin təsirini də qəbul etmişdi. Onun universal məhəbbət fəlsəfəsi belə ifadə olunur:
“Sən mənim qardaşımsan və mən səni sevirəm. Məsciddə səcdə edərkən də, kilsədə diz çökərkən də, sinaqoqda dua edərkən də səni sevirəm. Biz hamımız inamın – Allahın övladlarıyıq.”

Rəssamlıq fəaliyyəti
Cübran rəsm əsərlərində tez-tez çılpaqlıq elementindən istifadə edib. Onun çəkdiyi qadın simalarının çoxunda anasının üzü əks olunub. Bu, onun “insan dünyaya çılpaq gəlir və çılpaq gedir” fəlsəfəsinin ifadəsi idi. O, əsərlərinə imza atmırdı və deyirdi ki, “Mənim rəsmlərim harada olursa-olsun öz üslubuna görə mənim olduğumu söyləyəcək.”

Cübranın rəsmləri ilə “Peyğəmbər” əsəri arasında dərin əlaqə var. Rəssamlıqda yaratdığı simvolika və metaforalar onun fəlsəfi baxışlarını gücləndirmişdir.

Son illər və vəfatı
Cübran 1931-ci il aprelin 10-da Nyu-Yorkda qaraciyər sirrozu və vərəmdən vəfat edib. Bacısı Mariana və Meri Haskell onun cəsədini Livana apararaq Bşarri şəhərindəki Mar Sarkis monastırında dəfn ediblər. Sonradan monastır Cübran muzeyinə çevrilib və burada onun 440 rəsm əsəri saxlanılır.

Onun məzar daşında bu sözlər yazılıb:
“Mən də sizin kimi sağam. Qarşınızdayam. Gözlərinizi yumun və ətrafınıza baxın, məni qarşınızda görəcəksiniz.”

Əsərləri

Ərəbcə:

• نبذة في فن الموسيقى Nubḏaḧ fī Fann al-Mūsīqá (1905)
• عرائس المروج ‘Arā’is al-Murūj (“Çəmənlər gəlinləri”, 1906)
• الأرواح المتمردة Al-Arwāḥ al-Mutamarridaḧ (“Üsyankar ruhlar”, 1908)
• الأجنحة المتكسرة Al-Ajniḥaḧ al-Mutakassiraḧ (“Qırılmış qanadlar”, 1912)
• دمعة وابتسامة Dam‘aḧ wa-Btisāmaḧ (“Göz yaşı və təbəssüm”, 1914)
• المواكب Al-Mawākib (“Yürüşlər”, 1919)
• العواصف Al-‘Awāṣif (“Tufanlar”, 1920)
• البدائع والطرائف Al-Badā’i‘ wa-ṭ-Ṭarā’if (“Qəriblər və ecazkarlar”, 1923)

İngiliscə:

• The Madman (“Divanə”, 1918)
• The Forerunner (“Sələf”, 1920)
• The Prophet (“Peyğəmbər”, 1923)
• Sand and Foam (“Qum və köpük”, 1926)
• Jesus the Son of Man (“İnsanoğlu İsa”, 1928)
• The Earth Gods (“Yer tanrıları”, 1929)
• The Wanderer (“Səyyah”, 1932)
• The Garden of the Prophet (“Peyğəmbər bağı”, 1933)